Homosistein denince çoğumuzun aklına yalnızca yüksekliği ve kalp-damar riskleri gelir. Oysa homosisteinin çok düşük olması da vücudun metilasyon ve antioksidan savunma sistemlerinde bir dengesizliğe işaret edebilir. Bu yazıda homosisteinin ideal düzeyini, düşük homosisteinin neye işaret edebileceğini, nedenlerini ve neler yapılabileceğini anlattım.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.
Homosistein İdealde Kaç Olmalı?
Altın saçlı kız ve üç ayı masalını hatırlarsınız; yataklar ve sandalyeler fazla sert, fazla yumuşak, büyük ya da küçükken altın saçlı kız deneye deneye kendisi için tam uygun olanı buluyordu. Homosistein düzeylerinde de durum tam olarak böyle; ne çok yüksek ne de çok düşük olmasını istiyoruz.
Kan tahlillerinde gördüğümüz “normal” aralıklar, toplumun büyük kısmının değerlerini kapsayan geniş aralıklardır ve sağlık için en uygun düzeyi her zaman göstermez. Homosistein de bunlardan biridir.
Laboratuvarların normal aralığı genellikle 5–15 µmol/L'dir. Oysa homosistein yükseldikçe kalp-damar ve beyin hastalıkları riski kademeli olarak artar. Bu yüzden fonksiyonel tıpta ve önleyici yaklaşımlarda 7–7,5 µmol/L civarı en sağlıklı aralık olarak kabul edilir; 10'un üzeri yüksek, 6'nın altı ise düşük sayılır.
Yüksek homosistein kalp-damar ve beyin hastalıklarıyla ilişkisi nedeniyle çok dikkat çeker; bunu sessiz düşman homosistein yazısında anlattım. Ancak düşük homosistein de göz ardı edilmemelidir; çünkü vücudun hem metilasyon hem de antioksidan savunma sistemlerinde bir dengesizliğe işaret edebilir.
Homosistein Nereye Gider?
Homosistein vücutta oluştuktan sonra iki yoldan birine girer:
- Geri dönüşüm: B12 ve folatın yardımıyla yeniden metiyonine çevrilir ve metilasyon döngüsüne geri döner.
- Üretim hattı: B6'nın yardımıyla sisteine çevrilir; sisteinden de vücudun en güçlü antioksidanı olan glutatyon ve beyni sakinleştiren taurin yapılır.
Bu yüzden homosistein yalnızca bir atık değil, glutatyon ve taurin için de bir hammaddedir. Homosistein çok düşük olduğunda bu hammaddenin yetersiz kalabileceği ve glutatyon yapımının azalabileceği düşünülüyor. Glutatyon azaldığında ise serbest radikaller nötralize edilemez ve hücresel paslanma dediğimiz oksidatif stres artar.
Olası Etkileri
Düşük homosistein, yüksek homosistein kadar çok araştırılmamıştır. Ancak döngünün işleyişi göz önüne alındığında bazı zincirleme etkilere yol açabileceği düşünülüyor.
- Açık kalan musluk: Bazı kişilerde homosisteini sisteine çeviren CBS enzimi fazla hızlı çalışır. Bunu lavabo deliğinin fazla açık olmasına benzetebiliriz: Homosistein geri kazanılamadan sürekli üretim hattına akar ve metilasyon kapasitesi azalabilir.
- Kükürt hassasiyeti: Üretim hattı hızlandığında vücutta sülfitler artabilir. Sülfitlerin zararsız sülfatlara dönüştürülmesi için molibden mineraline ihtiyaç vardır. Molibden yetersizse şaraptaki sülfitlere, parfüm kokularına ya da hava kirliliğine karşı aşırı duyarlılık görülebilir.
- SAMe azlığı: Homosisteinin çok düşük olması, döngüye yeterince metiyonin girmediğini ve vücudun ana metil kaynağı SAMe’nin de az üretildiğini gösterebilir. Bu durum DNA onarımından serotonin ve dopamin yapımına, sinirleri koruyan miyelin kılıfından odaklanma becerisine kadar pek çok işlevi etkileyebilir. Beyinde histamini temizleyen HNMT enzimi de çalışmak için SAMe’ye ihtiyaç duyar; SAMe azaldığında histamin birikebilir ve baş ağrısı, beyin sisi, kaygı ve uyku sorunlarına katkıda bulunabilir.
- Taurin azlığı: Üretim hattına yeterli hammadde gelmediğinde taurin de azalabilir. Düşük taurin beyinde uyarılabilirliği artırarak kaygı ve uyku sorunlarına katkıda bulunabilir.
Neden Düşer?
Düşük homosisteinin en sık nedenleri beslenme ve takviyelerle ilgilidir.
- Az protein: Et, balık, yumurta gibi protein kaynaklarının az tüketilmesi döngüye giren metiyonini ve sisteini azaltır. Ancak bitkisel beslenenlerde B12 eksikliği sık olduğu için homosistein çoğu zaman düşmez, tersine yükselir.
- Yüksek doz takviyeler: Uzun süre yüksek doz metilfolat, B12, B6 ya da betain kullananlarda homosistein hedefin altına inebilir. Bu, takviye dozlarının yeniden ayarlanması gerektiğinin bir işareti olabilir.
- Kreatin takviyesi: Vücut, kasların enerji kaynağı olan kreatini kendisi üretir ve bu iş için çok sayıda metil grubu harcar. SAMe her metil grubu verdiğinde geriye homosistein kalır; yani kreatin yapımı, vücuttaki homosisteinin en büyük kaynaklarından biridir. Dışarıdan kreatin alındığında vücut kendi kreatinini daha az üretir, daha az metil grubu harcar ve böylece daha az homosistein oluşur.
- Toksin yükü: Çevresel toksinlere sürekli maruz kalan vücut, bunları temizlemek için sürekli glutatyon harcar ve üretim hattı hızlanabilir.
- Gebelik: Gebelikte homosisteinin bir miktar düşmesi normaldir.
Belirtiler
Düşük homosisteine özgü kesin belirtiler tanımlanmamıştır; ancak bazı yakınmaların bu tabloya eşlik edebildiği düşünülüyor.
- Ciltte solukluk ve halsizlik
- Egzersiz performansında belirgin azalma
- Ağızda sık çıkan aftlar
- Kükürt içeren besinlere, şaraba ve kokulara karşı hassasiyet
- Kaygı ve uyku sorunları
Bazı araştırmacılar, damar duvarını koruyan hidrojen sülfür dengesinin bozulması nedeniyle düşük homosisteinin de damar sağlığını olumsuz etkileyebileceğini öne sürüyor; bu konuda daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.
Ne Yapmalı?
Düşük homosisteinde amaç, üretim hattını dengelemek ve hammadde eksikliğini gidermektir. Bunun için önce nedeni bulmak gerekir.
- Takviyeleri gözden geçirin: Yüksek doz metilfolat, B12, B6 ya da betain kullanıyorsanız, dozların hekiminizle birlikte yeniden ayarlanması çoğu zaman ilk adımdır. Bu takviyeler homosisteini daha da düşürdüğü için, homosistein düşükken yeni başlanmaları doğru olmaz.
- Proteini artırın: Balık, yumurta, kaliteli et ve baklagillerle metiyonin ve sistein alımını artırın.
- Glutatyonu destekleyin: Hammadde eksikliğini dengelemek için glutatyon ya da glutatyonun yapı taşı olan N-asetil sistein (NAC) kullanılabilir.
- Taurin ve molibden: Uyku sorunları, kaygı ya da kükürt hassasiyeti varsa kükürt metabolizmasını ve beyin sağlığını desteklemek için değerlendirilebilir.
Takviyeleri ne zaman ve nasıl kullanacağınızı B12 vitamini ve folat hakkında sıkça sorulan sorular yazısında yanıtladım.
«»
Masaldaki altın saçlı kız gibi, vücudumuz da en rahat ettiği yeri ne çok yüksekte ne çok düşükte, tam kararında bulur.Yıllarca yalnızca yüksekliğiyle korkutucu senaryoların baş aktörü yapılan homosistein, aslında ne düşman ilan edilecek bir atık ne de sıfırlanması gereken bir fazlalıktır; metilasyon ve savunma sistemlerimizin ortak kavşağıdır. Onu yalnızca bir risk göstergesi olarak görmek yerine, hücrelerimizin fısıldadığı bir denge çağrısı olarak okumak gerekir.
Referanslar
- Son P, Lewis L. Hyperhomocysteinemia. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022. PMID: 32119295.
- McCaddon A, Miller JW. Homocysteine — a retrospective and prospective appraisal. Front Nutr. 2023;10:1179807. doi: 10.3389/fnut.2023.1179807.
