Günümüzde sağlığımızı etkileyen faktörler yalnızca genetik mirasımız veya yaşam tarzımızla sınırlı değildir; içinde bulunduğumuz çevre koşulları da hastalıkların ortaya çıkmasında kritik bir rol oynar. Özellikle yaşam ve çalışma alanlarımızda maruz kaldığımız hava kalitesi, kullanılan malzemeler, ışık ve ses düzeni gibi unsurlar, zamanla bedenimizi ve zihnimizi olumsuz etkileyebilir. Bu bağlamda, modern şehir yaşamının görünmez tehlikelerinden biri olan Hasta Bina Sendromu, sağlığımızı tehdit eden çevresel faktörlerin en dikkat çekici örneklerinden biridir.
Binalar Hasta Olabilir mi?
Hastalıklar söz konusu olduğunda çevremizdeki koşulların rolü göz ardı edilemez. Yaşam alanlarımız, yediklerimiz, içtiklerimiz ve soluduğumuz hava bazen hastalıklara zemin hazırlayabilir. Ancak çoğu zaman gözden kaçan bir gerçek vardır: yaşadığımız veya çalıştığımız binalar da sağlığımızı doğrudan etkileyebilir.
Modern yaşamda günün büyük bir kısmını kapalı ortamlarda geçiriyoruz. Evlerimiz, ofislerimiz, okullarımız ve alışveriş merkezleri; yani hayatımızın merkezinde yer alan binalar, yalnızca barınma ve çalışma alanı değil, aynı zamanda sağlığımızı şekillendiren birer çevresel faktördür. Eğer bu yapılar doğru şekilde tasarlanmamış, havalandırılmamış veya sağlıksız malzemelerle inşa edilmişse, zamanla bedenimizde çeşitli rahatsızlıklar ortaya çıkabilir.
Bu noktada karşımıza çıkan kavram ise Hasta Bina Sendromu’dur. İnsanların aynı ortamda bulunmaları sonucu benzer şikâyetler yaşaması, gözlerde ve solunum yollarında hassasiyet, baş ağrısı, yorgunluk ve konsantrasyon güçlüğü gibi belirtilerle kendini gösterebilir. Yani bazen hasta olan biz değil, içinde bulunduğumuz bina olabilir.
Hasta bina sendromu bulguları nelerdir?
-
Göz, burun ve boğazda alerji, hassasiyet, akma ve/veya kızarma
-
Cilt bulguları
-
Kuru öksürük
-
Sık hapşırma
-
Ses kısıklığı
-
Boğazda gıcık hissi
-
Sinirlilik
-
Konsantrasyon güçlüğü, beyin sisi
-
Astım ve benzeri solunum problemleri
-
Kokulara hassasiyet
-
Karın ağrısı, bulantı
-
IBS benzeri yakınmalar
- Kas ağrısı, fibromiyalji
Yaşanılan ortamlar sizi nasıl hasta eder?
Yaşanılan veya çalışılan bina ortamı nedeniyle kişilerde ortaya çıkan hastalık bulgularına ‘binalarla ilişkili bulgular bütünü’ veya ‘hasta bina sendromu’ denir.
Bu bulgular, aynı binada yaşayan veya çalışan her insanda görülmeyebilir. Psikolojik stresi çok yüksek işlerde çalışanlar, yaptıkları işlerden maddi ve manevi tatmin almayanlar ve aşırı çalışanlarda daha çok görülür. Bu nedenlerle vücutta devamlı stres yanıtı ortaya çıkar ve bağışıklık sistemi kendini bir türlü toparlayamaz.
Hasta binaların en temel sorunu, yetersiz ya da yanlış tasarlanmış havalandırma sistemleridir. Bu durumun başlıca sebeplerinden biri, enerji tasarrufu sağlamak ve ısıtma maliyetlerini azaltmak amacıyla hava geçirmez şekilde inşa edilen yapıların yaygınlaşmasıdır. Binalar ilk kez kullanılmaya başlandığında şikayetler daha belirgin hale gelir. Özellikle çok katlı ve büyük yapılar, camları açılmayacak şekilde tasarlandığında içerideki hava sirkülasyonu daha da azalır ve havasızlık problemi büyür.
Bir diğer problem ise daha çok gelişmekte olan ülkelerde gördüğümüz, düşük kalitede veya toksik içerikli inşaat malzemesi ve maliyet nedeniyle döşeme sırasında sentetik materyallerin kullanılmasıdır.
Hasta Bina Sendromuna Neden Olabilecek Diğer Etkenler
Bir binanın sağlıksız hale gelmesine yol açan çevresel ve yapısal faktörler oldukça çeşitlidir. İşte bu sendromu tetikleyebilecek başlıca unsurlar:
-
Havalandırma sistemlerinde patojen bakteri ve virüslerin bulunması (özellikle lejyoner hastalığı riski)
-
Ortamda kullanılan kimyasal maddeler
-
Yapıştırıcılar, halılar, cilalar, temizlik ürünleri, böcek ilaçları ve ofis cihazlarından salınan uçucu organik bileşikler ve çözücüler
-
Kalabalık çalışma alanlarında insanların vücut kokuları ve parfüm kullanımı
-
Kurşun içeren boya malzemeleri
-
Duvardan duvara halı kaplamaları ve döşemeler
-
Doğal gün ışığının yeterince alınmaması
-
Yetersiz ses yalıtımı
-
Gözleri yoran veya yetersiz aydınlatma sistemleri
-
Ortamda yüksek nem oranı
-
Toz birikimi
-
Isı dengesizliği (aşırı sıcak, aşırı soğuk veya gün içinde ani değişimler)
-
Nemlendiriciler veya durgun su kaynaklarında oluşan küf, polen, bakteri ve mantar kolonileri
-
Elektromanyetik radyasyon kaynakları (mikrodalga fırınlar, televizyonlar, bilgisayarlar, cep telefonları, hastane cihazları, laboratuvar ekipmanları, açık kablolar, fotokopi ve yazıcı makineleri)
-
Ortamda biriken karbon monoksit ve karbon dioksit gazları
İdeal olmayan koşullarda çalışanlarda hem migren hem de diğer baş ağrıları daha sık görülür. Doğal olarak havalandırılan binalara nazaran mekanik olarak havalandırılan binalarda çalışanların migren sıklığı, çalışılan ortamda normalin üstünde karbon monoksit, karbon dioksit, toz ve toz partikülleri olmasından dolayı daha yüksektir. Solunum yoluyla alınan kimyasal partiküllerin periferik sinir reseptörleri yoluyla merkezi sinir sisteminde enflamasyon oluşturarak ağrıları tetikleyebilir veya artırabilir.
Sağlıklı Kalmak İçin Alınabilecek Önlemler
Yaşam alanlarımızı daha sağlıklı hale getirmek için bazı basit ama etkili adımlar atabiliriz. İşte hastalıklardan korunmak adına uygulanabilecek öneriler:
-
Havalandırma sistemlerini dış ortamdan temiz hava alacak şekilde düzenleyin
-
Filtre seçiminde kaliteli ürünleri tercih edin ve düzenli olarak değiştirin
-
Ortamı sık sık havalandırarak taze hava akışını sağlayın
-
Mekâna yeşil bitkiler yerleştirerek hava kalitesini artırın
-
Duvardan duvara halıları kaldırarak toz ve alerjen birikimini azaltın
-
Nem almış veya zarar görmüş tavanları onarın
-
Sentetik malzemeleri mümkün olduğunca doğal alternatiflerle değiştirin
-
Kimyasal işlem görmüş eşyaları daha sağlıklı seçeneklerle yenileyin
-
Açık rafları kapatarak toz birikimini önleyin
-
Aydınlatmaları göz yormayacak şekilde yeniden düzenleyin
-
Yumuşak ve doğal ışık veren ampulleri tercih edin
-
Gerekirse eski tip, daha az göz yoran ampullere geri dönün
-
Ve tabii ki: stresi yönetmeyi öğrenin, düzenli hareket edin ve dengeli beslenin
