İrritabl Bağırsak Sendromu (İBS): Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Huzursuz Bağırsaklar: İBS Sanıldığından Çok Daha Yaygındır

İrritabl bağırsak sendromu (İBS), halk arasında “huzursuz bağırsak” olarak da bilinir. Dünyada her 100 kişiden yaklaşık 4 ila 11'ini etkiler. Yani hemen her ailede ya da arkadaş çevresinde İBS yaşayan biri vardır. Kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür ve çoğunlukla 30–50 yaşları arasında başlar. Stresin bağırsak ve beyin üzerindeki etkisinin kadınlarda ve erkeklerde farklı olduğu da biliniyor. Şikâyetlerin arttığı ataklar ile rahat dönemler birbirini izler.

İBS’de bağırsak sağlamdır ama beyinle iletişimi bozulmuştur

İBS’li kişilerin en çok zorlandığı konu şudur: Şikâyetler çok belirgin olduğu halde tahliller, ultrason ve kolonoskopi çoğu zaman normal çıkar. Bunun nedeni, sorunun bağırsağın yapısında değil, çalışma biçiminde ve beyinle haberleşmesinde olmasıdır. Bu yüzden İBS bugün bir “bağırsak-beyin etkileşimi bozukluğu” olarak tanımlanıyor.

Bağırsak ile beyin, bağırsak-beyin ekseni adı verilen iki yönlü bir hatla sürekli haberleşir. İBS’de bu iletişim bozulur:

• Bağırsaktaki sinirler aşırı hassaslaşır. Normal sindirim hareketlerini ya da az miktardaki gazı bir tehlike gibi algılayıp beyne alarm gönderir.
• Beynin süzgeci zayıflar. Beyin normalde önemsiz sinyalleri süzer. İBS’de bu süzgeç iyi çalışmadığı için sinyal gerçek bir ağrı olarak hissedilir.
• Bağırsak hareketlerinin ritmi bozulur. Bağırsak fazla hızlanırsa kramp ve ishal, yavaşlarsa şişkinlik ve kabızlık olur.
• Stres bu döngüyü güçlendirir. Stres tek başına İBS’nin nedeni değildir, ama şikâyetleri belirgin şekilde artırabilir.

İBS’nin belirtileri yalnızca karında değildir

Bağırsak-beyin iletişimindeki bozulma tüm vücutta kendini gösterebilir. İBS’li kişilerde migren, fibromiyalji ve kaygı gibi durumlar da daha sık görülür.

Sindirim sistemi belirtileri

• İshal, kabızlık ya da ikisinin dönüşümlü olarak görülmesi
• Yemeklerden sonra artan karın krampları ve tuvalete çıkınca rahatlayan karın ağrısı
• Ağrıdan çok baskı, dolgunluk ya da huzursuzluk şeklinde hissedilen karın rahatsızlığı
• Yoğun gaz, şişkinlik ve geğirme
• Dışkıda şeffaf sümüksü madde (mukus) ve bağırsağın tam boşalmadığı hissi
• Ağız kokusu, ağızda kötü tat, çabuk doyma ve mide dolgunluğu

Vücudun genelinde görülen belirtiler

• Dinlenmekle geçmeyen kronik yorgunluk ve uyku sorunları
• Baş ağrısı ve migren, fibromiyalji, kronik pelvik ağrı ve cinsel ilişki sırasında ağrı
• Kaygı, duygu durum değişiklikleri ve depresyon
• Odaklanmayı zorlaştıran beyin sisi
• Aniden idrara sıkışma hissi (aşırı aktif mesane)

Otonom sinir sistemiyle ilgili belirtiler

• Özellikle yemekten sonra gelen çarpıntı
• Terleme ataklarına yatkınlık
• Soğuk el ve ayaklar

Önemli: Ateşle birlikte olan ya da nedeni açıklanamayan gece terlemesi İBS’ye bağlanmamalı, mutlaka doktora danışılmalıdır.

İBS tanısı için çoğu zaman kapsamlı tetkik gerekmez

İBS artık yalnızca “başka hastalık bulunamadı” diye konan bir tanı değildir. Belirli şikâyet kalıbı varsa ve aşağıdaki uyarı işaretleri yoksa, sınırlı tetkikle güvenle tanı konabilir.

Güncel uluslararası tanı ölçütlerine (Rome V) göre:

• Son 3 ay içinde ayda en az 3 gün tekrarlayan karın ağrısı ya da karında rahatsızlık hissi olmalı
• Buna şunlardan en az ikisi eşlik etmeli:
  1. Şikâyetin tuvalete çıkmakla ilişkili olması (tuvaletten sonra azalması ya da artması)
  2. Tuvalete çıkma sıklığının değişmesi
  3. Dışkının kıvamının ya da görünümünün değişmesi

Yeni ölçütlerde ağrının yanında “rahatsızlık hissi” de kabul ediliyor. Böylece ağrıdan çok baskı, dolgunluk ya da huzursuzluk tarif eden kişiler de artık İBS tanısı alabiliyor.

Dışkı düzenine göre İBS dört tipe ayrılır

Tedavi tipe göre planlandığı için bu ayrım önemlidir:

• Kabızlık baskın İBS (İBS-K): Dışkıların dörtte birinden fazlası sert, topak topak ya da keçi pisliği gibidir.
• İshal baskın İBS (İBS-D): Dışkıların dörtte birinden fazlası lapa kıvamında ya da sulu gibidir.
• Karma tip İBS (İBS-M): Hem sert hem sulu dışkılar sık görülür.
• Sınıflandırılamayan İBS (İBS-S): Şikâyetler vardır ama dışkı düzeni bu üç tipten hiçbirine tam uymaz.

Bu uyarı işaretleri varsa mutlaka ileri tetkik gerekir

Aşağıdakilerden biri varsa şikâyetler İBS’ye bağlanmadan önce kolonoskopi gibi ileri tetkikler yapılmalıdır:

• Şikâyetlerin ilk kez 45–50 yaşından sonra başlaması
• Dışkıda kan ya da makattan kanama
• İstemeden ve hızlı kilo kaybı
• Demir eksikliği anemisi
• Sizi uykudan uyandıran ishal ya da karın ağrısı
• Ateş ya da açıklanamayan gece terlemesi
• Karında ele gelen kitle
• Ailede kolon kanseri, çölyak ya da Crohn veya ülseratif kolit öyküsü

İBS’nin tek bir nedeni yoktur

İBS genellikle birden fazla etkenin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar. Bu yüzden her kişide nedenleri ayrı ayrı araştırmak gerekir.

İBS’de bağırsak sinirleri aşırı hassastır

Uzun süreli stres, otonom sinir sistemindeki dengesizlik ve bağırsak florasındaki bozulma, bağırsaktaki ağrı algılayıcılarını hassaslaştırır. Sonuçta sağlıklı birinin hissetmeyeceği normal bir gaz hareketi, İBS’li kişide belirgin ağrı ve rahatsızlık olarak hissedilir.

Bağırsak florasının dengesi bozulmuştur (disbiyozis)

İBS’li kişilerde Bifidobacterium ve Lactobacillus gibi yararlı bakteriler azalmış, E. coli ve Enterobacter gibi zararlı bakteriler ise artmıştır. Bağırsaktaki mantarların dengesi de bozulmuştur. Özellikle ishal baskın İBS’de mantar topluluğundaki değişiklikler şikâyetlerle doğrudan ilişkilidir. Ağır geçen mide-bağırsak enfeksiyonları ve sık antibiyotik kullanımı bu dengeyi bozan başlıca nedenlerdir.

Bağırsak geçirgenliği artmıştır

Bağırsak hücreleri normalde birbirine sıkı bağlarla tutunur. Gluten, tarım ilaçları ve bazı bakteri toksinleri, zonulin adlı proteinin salgılanmasını artırarak bu bağları gevşetir ve bağırsak geçirgenliği artar. Kana geçen bakteri parçacıkları (LPS) vücutta ve beyinde enflamasyonu artırır. Bu durum beyin sisi, kaygı ve uyku sorunlarının nedenlerinden biridir. İBS’li kişilerin bir bölümünde bağırsakta düşük düzeyde süregen bir enflamasyon da bulunur.

İnce bağırsakta bakteri ya da mantar çoğalması sık görülür

• SIBO (ince bağırsakta bakteri çoğalması): Normalde kalın bağırsakta yaşayan bakteriler ince bağırsakta aşırı çoğalır. SIBO, İBS’li kişilerde sağlıklı kişilere göre birkaç kat daha sık görülür. Bu bakteriler besinleri mayalayarak gaz üretir. Gaz bağırsak duvarını gerer ve ağrıya yol açar.
  Bilmekte fayda var: SIBO varken bazı probiyotikler (özellikle Lactobacillus içerenler) gazı ve beyin sisini artırır. Bu yüzden probiyotik seçimini doktorunuzla birlikte yapmanız daha iyi sonuç verir.
• SIFO (ince bağırsakta mantar çoğalması): Başta Candida olmak üzere mantarların ince bağırsakta çoğalmasıdır. Nedeni bulunamayan sindirim şikâyeti olan kişilerin yaklaşık dörtte birinde saptanır. Gaz, şişkinlik ve ishal yapar. Sıklıkla tatlı isteği ve dilde pamukçuk da eşlik eder.

Metan üreten mikroplar kabızlığın önemli nedenlerinden biridir (IMO)

Bazı mikroplar bağırsakta metan gazı üretir. Metan, bağırsak hareketlerini yavaşlatır. Bu nedenle IMO, uzun süren kabızlık ve geçmeyen şişkinliğin önemli nedenlerinden biridir.

Safra asidi emilim sorunu ishalin gözden kaçan nedenlerinden biridir

Safra asitleri normalde ince bağırsağın son kısmında geri emilir. Emilim yetersiz olduğunda kalın bağırsağa geçip onu tahriş eder. Bu da sulu ishal, gaz ve kramplara yol açar. İshal baskın İBS’li kişilerin yaklaşık dörtte birinde bu sorun bulunur.

Bazı durumlar İBS riskini artırır

Geçirilmiş bir mide-bağırsak enfeksiyonu İBS’yi başlatabilir

Ağır bir mide-bağırsak enfeksiyonu geçiren yaklaşık her 10 kişiden birinde sonradan İBS gelişir. Bakteriler, virüsler ve parazitler bu tabloyu başlatabilir.

• Bakteriler: Campylobacter ve Salmonella gibi bakterilerin toksinlerine karşı vücut antikor üretir. Bu antikorlar, bağırsak hareketlerini yöneten sinirlerdeki vinkülin adlı bir proteine yanlışlıkla bağlanır ve bağırsağın ritmini bozar.
• Parazitler: Parazit enfeksiyonlarından sonra İBS gelişme riski, bakteri enfeksiyonlarına göre daha yüksektir.
  • Giardia bu parazitlerin en bilinenidir. Giardia geçiren kişilerin önemli bir bölümünde, parazit tedavi edildikten sonra bile şişkinlik, ishal ve karın ağrısı yıllarca sürer.
  • Blastocystis de İBS’li kişilerin dışkısında sık bulunan bir parazittir ve özellikle şişkinlik ve ishale eşlik eder.
• Virüsler: COVID-19 da İBS’yi başlatan enfeksiyonlar arasındadır.

Bu nedenle özellikle bir ishal atağından sonra başlayan İBS’de dışkıda parazit araştırması yapılmalıdır.

Çocukluk çağı travmaları ve uzun süreli stres bağırsağı bozar

Çocukluk çağında yaşanan ihmal, şiddet ya da kayıplar, İBS gelişme riskini ve şikâyetlerin şiddetini artırır. Çocukluğunda zorlayıcı deneyimler yaşamış İBS’li kadınlarda kaygı, depresyon ve stres daha belirgindir. Bu kişilerin bağırsak florasında, örneğin Akkermansia ve Bifidobacterium gibi yararlı bakterilerde, farklılıklar vardır. Beynin stresi ve otonom sinir sistemini yöneten bölgelerinde de değişiklikler bulunur.

Uzun süreli stres, vücudun stres sistemini sürekli “savaş ya da kaç” modunda tutar. Bu modda kan bağırsaklardan kaslara yönlendirilir. Bağırsağın kanlanması ve savunması azalır, koruyucu mukus tabakası incelir ve zararlı mikroplar daha kolay çoğalır. Zorlu yaşam koşullarından kaynaklanan süregen stres de İBS şikâyetlerini ağırlaştırır.

Çölyak hastalığı ve gluten hassasiyeti mutlaka araştırılmalıdır

Çölyak hastalığı, İBS’li kişilerde toplumun geneline göre birkaç kat daha sık görülür. Bu yüzden özellikle ishal baskın ve karma tip İBS’de çölyak testi mutlaka yapılmalıdır.

Çölyak olmasa bile gluten ve buğday hassasiyeti İBS’de oldukça sıktır. İBS’li kişilerin yaklaşık üçte biri çölyak dışı gluten hassasiyeti ölçütlerini de karşılar. Bu kişilerde yorgunluk ve beyin sisi gibi bağırsak dışı şikâyetler daha sık görülür. Buğdayda yalnızca gluten değil, bir FODMAP olan fruktan adı verilen karbonhidratlar ve bazı başka buğday proteinleri de şikâyetlere yol açar. Bu yüzden bugün “buğday hassasiyeti” ifadesi de kullanılıyor.

Bazı besinler şikâyetleri tetikler

İBS’li kişilerin yarısından fazlasında bazı besinler şikâyetleri artırır. Sık görülen tetikleyiciler şunlardır:

• FODMAP’lar: Soğan, sarımsak, buğday, sütteki laktoz ve meyvelerdeki fruktoz gibi bazı karbonhidratlar bağırsakta hızla mayalanır. Bu da gaz ve şişkinlik yapar.
• Histamin: Eski peynirler, turşu ve sirke gibi fermente besinler, bekletilmiş etler, domates ve ıspanak histamin yükünü artırarak histamin intoleransına neden olabilir. Bu da kramp, ishal ve çarpıntıya yol açar.
• Nikel: Nikele hassas kişilerde çikolata, kuruyemiş, baklagiller ve tam tahıllar bağırsak şikâyetlerini ve yorgunluğu artırır.
• Soya ve süt proteini (kazein): Soya bağırsak yüzeyini tahriş eder. Kazeinin sindirimi sırasında oluşan bazı maddeler ise bağırsak hareketlerini yavaşlatarak kabızlık ve şişkinliğe yol açar.

Bazı ilaçlar bağırsak dengesini bozar

• Mide koruyucular (PPI): Uzun süre kullanıldığında mide asidini belirgin şekilde azaltır. Mide asidi bakterilere karşı önemli bir kalkan olduğu için SIBO riski artar.
• Ağrı kesiciler (ibuprofen, aspirin gibi): Bağırsağın koruyucu tabakasını zayıflatır ve bağırsak geçirgenliğini artırır.
• Sık antibiyotik kullanımı: Bağırsak florasının dengesini bozar.
• Doğum kontrol hapları: İçerdikleri östrojen, bağırsaktaki mast hücrelerini uyararak histamin salınımını ve bağırsak geçirgenliğini artırır.
• Metformin: Safra asidi emilimini bozar ve şişkinlik ile sulu ishale yol açar.

Tetkikler İBS tipine göre planlanır

Herkese aynı tetkikler yapılmaz. Tam kan sayımının yanı sıra İBS tipine göre şu tetkikler istenebilir:

• İshal baskın tipte: Çölyak testleri, CRP, dışkıda kalprotektin (bağırsakta enflamasyon olup olmadığını anlamak için), dışkıda Giardia testi, gerektiğinde safra asidi testi, histamin (kan ve dışkı) ve DAO düzeyleri ve nikel alerjisi testi.
• Kabızlık baskın tipte: Tiroid testi (TSH), kalsiyum düzeyi, gerektiğinde karın grafisi ve pelvik taban kaslarını değerlendiren testler (anorektal manometri).
• SIBO ya da IMO şüphesinde: Nefes testi. Nefeste hidrojen artışı daha çok SIBO’yu ve ishali, metan artışı ise IMO’yu ve kabızlığı düşündürür.

İBS tedavisi kişiye özel ve adım adım planlanır

İBS için herkese uyan tek bir reçete yoktur. Amaç şikâyetleri hafifletmek, bozulan dengeyi onarmak ve yaşam kalitesini yükseltmektir. Bunun için İBS’yi doğru anlamak, beslenme, yaşam tarzı, bağırsak-beyin terapileri, takviyeler ve gerektiğinde ilaçlar birlikte ve adım adım kullanılır.

Beslenmede doğru tetikleyiciyi bulmak en önemli adımdır

• Düşük FODMAP diyeti: İBS’de etkisi en iyi bilinen beslenme yaklaşımlarından biridir. 2–6 hafta uygulanır. Ardından besinler tek tek geri eklenerek kişinin hangi besinlere hassas olduğu belirlenir. Bu diyet uzun süre sıkı şekilde sürdürülmemeli, mümkünse bir uzman eşliğinde yapılmalıdır.
• Gluten ve buğdayı azaltmak ve kesmek: Gluten ya da buğday hassasiyeti olan kişilerde belirgin rahatlama sağlayabilir. Ancak gluteni bırakmadan önce çölyak testi yaptırmak gerekir.
• Histamin ya da nikel hassasiyeti varsa ilgili besinler bir süre azaltılır.
• Şeker ve nişastayı azaltan bir beslenme biçimi, bağırsak florasının dengelenmesine yardımcı olabilir.
• Birkaç hafta tutulan bir yemek ve şikâyet günlüğü, kişisel tetikleyicileri bulmayı kolaylaştırır.

Doğru lif seçimi şikâyetleri azaltır

• Psyllium gibi çözünür lifler, İBS’nin her tipinde faydalı olabilir.
• Kepek, kabuklu tahıllar ve çiğ sebzelerin sert kabukları gibi çözünmeyen lifler şişkinliği artırabildiği için dikkatli kullanılmalıdır.
• Kabızlıkta günde iki kivi yemenin tuvalet düzenini rahatlattığı biliniyor.

Bağırsak-beyin iletişimini düzeltmek tedavinin önemli bir parçasıdır

Bilişsel davranışçı terapi ve bağırsak odaklı hipnoterapi, İBS’de etkisi en iyi gösterilmiş yöntemler arasındadır. Bu yöntemler bağırsağın aşırı hassasiyetini azaltmaya yardımcı olur. Özellikle çocuklukta zorlayıcı deneyimler yaşamış ya da uzun süreli stres altında olan kişilerde bu destek çok değerlidir.

Uyku ve günlük ritim bağırsağı rahatlatır

Uykuyu düzenleyen melatonin hormonu bağırsaklarda da bulunur. Bağırsaklardaki melatonin miktarı, beyindeki epifiz bezinde üretilenden yaklaşık 400 kat fazladır. Melatonin bağırsak kaslarını gevşetmeye ve ağrı eşiğini yükseltmeye yardımcı olur. Bu yüzden şunlar faydalı olabilir:

• Tam karanlık bir odada uyumak
• Yatmadan 3–4 saat önce yemeyi bitirmek (ince bağırsak, gece aç kalınca kendini temizleyen hareketler yapar)
• Sol yanına yatmak (sindirime yardımcı olabilir)

Düzenli hareket İBS şikâyetlerini azaltır

• Haftada 3–5 gün orta tempoda yürüyüş yapmanın İBS şikâyetlerini azalttığı gösterilmiştir.
• Yemekten sonra 10–20 dakikalık kısa bir yürüyüş, gazın ilerlemesine yardımcı olabilir.
• Kabızlıkta tuvalette ayak altına küçük bir tabure koymak bağırsağın boşalmasını kolaylaştırır.

Vagus sinirini uyarmak vücudu “sindirim moduna” geçirir

Vagus siniri, beyinden bağırsağa uzanan ana sakinleştirici hattır. Onu güçlendirmek vücudun stres modundan çıkmasına yardımcı olur. Bunun için şunları deneyebilirsiniz:

• 4-7-8 nefesi: 4 saniye nefes almak, 7 saniye tutmak, 8 saniyede vermek
• Yüzü soğuk suyla yıkamak
• Yogada kedi-inek ve burgu hareketleri
• Derin gargara yapmak
• Sesli mırıldanmak ya da şarkı söylemek

Takviyeler bağırsağın toparlanmasını destekler

Bağırsak duvarı onarılırken destekleyici takviyeler önemli bir köprü görevi görür:

• L-glutamin ve çinko karnozin: Bağırsak yüzeyinin yenilenmesine ve bağırsak geçirgenliğinin azalmasına yardımcı olur.
• D vitamini: D vitamini eksikliği hem İBS’li kişilerde hem de toplumun genelinde çok yaygındır; yaklaşık her 10 kişiden 4'ünde görülür. Eksikliğin tamamlanması bağışıklık sistemi ve bağırsak bariyeri için önemlidir.
• Bütirat: Kalın bağırsak hücrelerini besler ve enflamasyonu azaltmaya yardımcı olur.
• Allisin ve kekik yağı: SIBO ve IMO’da doğal antimikrobiyal olarak kullanılır.
• Bağırsakta açılan kaplı nane yağı kapsülleri: Kramp ve karın ağrısını hafifletir. Midede değil bağırsakta açıldığı için reflüyü artırmaz.

Takviyelerin türü, dozu ve süresi, kişinin İBS tipine ve altta yatan nedenlere göre belirlendiğinde en iyi sonucu verir.

Gerektiğinde ilaçlar tedaviye eklenir

Doktorunuz şikâyetlerinize göre şu ilaçları planlayabilir:

• Kramplar için: Bağırsak kaslarını gevşeten spazm çözücüler.
• Karın ağrısı için: Çok düşük doz trisiklik antidepresanlar. Bu dozlar depresyon tedavisinde kullanılan dozların çok altındadır. Amaç, bağırsaktan beyne giden ağrı sinyallerini azaltmaktır.
• Kabızlık için: Dışkıyı yumuşatan ya da bağırsağa su çeken ilaçlar.
• İshal için: Bağırsak hareketlerini yavaşlatan ilaçlar ve safra asidi sorunu varsa safra asitlerini bağlayan ilaçlar.
• SIBO için: Kana pek geçmeyen, bağırsakta etki eden rifaksimin. IMO varlığında neomisin ile birlikte verilebilir.
• Probiyotikler: İBS tipine uygun suşlar seçilmelidir. Histamin intoleransı olanlarda Lactobacillus yerine Bifidobacterium ya da spor oluşturan Bacillus suşları tercih edilebilir.

Doğru planla İBS ile rahat bir hayat mümkündür

İBS ömrü kısaltan bir hastalık değildir. Ancak iyi yönetilmezse gereksiz sıkı diyetler beslenme eksikliklerine, süren ağrılar da kaygı ve depresyona zemin hazırlayabilir. Başarının anahtarı, kişinin İBS tipine, yaşam tarzına ve altta yatan nedenlere göre hazırlanmış kişiye özel bir yol haritası ve hekimle kurulan güvene dayalı iş birliğidir.

Sık Sorulan Sorular

• İBS kansere dönüşür mü?
Hayır, İBS kansere dönüşmez. Ancak uyarı işaretleri varsa (dışkıda kan, kilo kaybı, 45–50 yaşından sonra başlayan şikâyetler gibi) başka hastalıkları ayırmak için mutlaka tetkik yapılmalıdır.

• İBS tamamen geçer mi?
Birçok kişide altta yatan nedenler düzeltildiğinde şikâyetler belirgin şekilde azalır ya da uzun süre hiç görülmez.

• İBS için kolonoskopi şart mı?
Uyarı işaretleri yoksa çoğu zaman gerekmez. Yaşınız tarama yaşına geldiyse ya da uyarı işaretlerinden biri varsa doktorunuz kolonoskopi isteyebilir.

• Karnım ağrımıyor ama sürekli bir rahatsızlık hissediyorum. Bu da İBS olabilir mi?
Evet. Güncel tanı ölçütlerine göre ağrı olmadan da karında baskı, dolgunluk ya da huzursuzluk şeklindeki rahatsızlık hissi İBS’nin bir belirtisi olabilir.

• Stres İBS yapar mı?
Stres tek başına İBS’nin nedeni değildir. Ama bağırsak-beyin ekseni üzerinden şikâyetleri tetikleyen ve artıran en önemli etkenlerden biridir.

• Probiyotik kullanmalı mıyım?
Probiyotikler İBS’de faydalı olabilir. En iyi sonuç, İBS tipinize ve SIBO ya da histamin intoleransı olup olmamasına göre seçilmiş suşlarla alınır.

• Glutensiz beslenme işe yarar mı?
İBS’li kişilerin önemli bir bölümünde gluten ya da buğday hassasiyeti vardır ve bu kişiler gluteni bırakınca belirgin şekilde rahatlar. Ancak gluteni bırakmadan önce çölyak testi yaptırmanız gerekir. Gluten kesildikten sonra test yanlışlıkla normal çıkabilir.

• Spastik kolit ile İBS aynı şey mi? Neden “spastik kolit” deniyordu?
Evet, “spastik kolit” İBS için eskiden kullanılan bir isimdir. Geçmişte doktorlar, karın ağrısı ve kramplarla gelen bu hastalarda kalın bağırsağın (kolon) kasılarak “spazm” yaptığını düşünüyordu. “Spastik” kelimesi buradan gelir. “Kolit” ise kalın bağırsakta enflamasyon anlamına gelir. Oysa İBS’de kalın bağırsakta böyle bir enflamasyon yoktur. Sorun bağırsağın yapısında değil, çalışma biçiminde ve beyinle iletişimindedir. Bu yüzden “spastik kolit” ismi hastalığı doğru anlatmaz ve bugün yerini “irritabl bağırsak sendromu” adına bırakmıştır. Ancak bazı doktorlar ve hastalar bu ismi hâlâ kullanıyor.

Referanslar

• Chang L, Corsetti M, Chey WD, Ford AC, Schmulson MJ, Shin A, Barbara G, Ballou S, Mayer EA, Siah KT, Simrén M, Staudacher H, Lembo AJ. Irritable bowel syndrome. Nat Rev Dis Primers. 2026 Oct 1;12(1):64. doi: 10.1038/s41572-026-00741-7. PMID: 42823420.
• Ford AC, Sperber AD, Corsetti M, Camilleri M. Irritable bowel syndrome. Lancet. 2020 Nov 21;396(10263):1675-1688. doi: 10.1016/S0140-6736(20)31548-8. PMID: 33049223.
• Tetali B, Suresh S. Management of irritable bowel syndrome: a narrative review. Transl Gastroenterol Hepatol. 2024 Mar 21;9:26. doi: 10.21037/tgh-23-96. PMID: 38716216; PMCID: PMC11074491.
• Papale AJ, Flattau R, Vithlani N, Mahajan D, Nadella S. A Review of Pharmacologic and Non-Pharmacologic Therapies in the Management of Irritable Bowel Syndrome: Current Recommendations and Evidence. J Clin Med. 2024 Nov 18;13(22):6948. doi: 10.3390/jcm13226948. PMID: 39598092; PMCID: PMC11594791.
• Nathani RR, Sodhani S, Goosenberg E. Irritable Bowel Syndrome. [Updated 2025 Nov 30]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK534810/
• Sulaimi F, Ong TSK, Tang ASP, Quek J, Pillay RM, Low DT, Lee CKL, Siah KTH, Ng QX. Risk factors for developing irritable bowel syndrome: systematic umbrella review of reviews. BMC Med. 2025 Feb 21;23(1):103. doi: 10.1186/s12916-025-03930-5. PMID: 39985070; PMCID: PMC11846330.
• Binod M, Chang L, Hung MW, Dong TS, Kilpatrick LA, Tomasevic A, Choy M, Shin A, Mayer EA, Church A. Multi-omics analysis reveal clinical-gut-brain interactions in female IBS patients with adverse childhood experiences. Biol Sex Differ. 2025 Nov 25;16(1):101. doi: 10.1186/s13293-025-00757-w. PMID: 41291881; PMCID: PMC12648784.
• Kilpatrick LA, Chang L, Labus JS, Shin AS, Choy M, Dong TS, Naliboff B, Mayer EA, Church A. Sex-based associations between neighborhood disadvantage and brain-gut alterations in individuals with irritable bowel syndrome. Biol Sex Differ. 2025 Aug 11;16(1):61. doi: 10.1186/s13293-025-00739-y. PMID: 40790507; PMCID: PMC12337488.
• Wang L, Alammar N, Singh R, Nanavati J, Song Y, Chaudhary R, Mullin GE. Gut Microbial Dysbiosis in the Irritable Bowel Syndrome: A Systematic Review and Meta-Analysis of Case-Control Studies. J Acad Nutr Diet. 2020 Apr;120(4):565-586. doi: 10.1016/j.jand.2019.05.015. PMID: 31473156.
• Hong G, Li Y, Yang M, Li G, Qian W, Xiong H, Bai T, Song J, Zhang L, Hou X. Gut fungal dysbiosis and altered bacterial-fungal interaction in patients with diarrhea-predominant irritable bowel syndrome: An explorative study. Neurogastroenterol Motil. 2020 Nov;32(11):e13891. doi: 10.1111/nmo.13891. PMID: 32449259.
• Ghoshal UC, Srivastava D. Irritable bowel syndrome and small intestinal bacterial overgrowth: meaningful association or unnecessary hype. World J Gastroenterol. 2014 Mar 14;20(10):2482-91. doi: 10.3748/wjg.v20.i10.2482. PMID: 24627585; PMCID: PMC3949258.
• Takakura W, Pimentel M. Small Intestinal Bacterial Overgrowth and Irritable Bowel Syndrome - An Update. Front Psychiatry. 2020 Jul 10;11:664. doi: 10.3389/fpsyt.2020.00664. PMID: 32754068; PMCID: PMC7366247.
• Maimaris S, Scarcella C, Memoli GA, Crisciotti C, Schiepatti A, Biagi F. Non-Coeliac Wheat Sensitivity: Symptoms in Search of a Mechanism, or a Distinct Well-Defined Clinical Entity? A Narrative Review. Int J Mol Sci. 2025 Nov 19;26(22):11174. doi: 10.3390/ijms262211174. PMID: 41303655; PMCID: PMC12652921.
• Brindicci VF, Cristofori F, Franceschini S, Gnasso I, Alcini P, Abondio Tassi E, Santarelli L, Dargenio VN, Castellaneta S, Francavilla R; NCGS study group. Self-reported Nonceliac Gluten Sensitivity in Patients With Irritable Bowel Syndrome: A Cross-sectional Analysis. J Clin Gastroenterol. 2026 Aug 1;60(7):626-633. doi: 10.1097/MCG.0000000000002306. PMID: 41609762.
• Arabpour E, Alijanzadeh D, Sadeghi A, Khoshdel S, Hekmatdoost A, Kord-Varkaneh H, Abdehagh M. Gluten restriction in irritable bowel syndrome, yes or no?: a GRADE-assessed systematic review and meta-analysis. Front Nutr. 2023 Nov 1;10:1273629. doi: 10.3389/fnut.2023.1273629. PMID: 38024368; PMCID: PMC10646307.
• Nilholm C, Manoharan L, Roth B, D’Amato M, Ohlsson B. A starch- and sucrose-reduced dietary intervention in irritable bowel syndrome patients produced a shift in gut microbiota composition along with changes in phylum, genus, and amplicon sequence variant abundances, without affecting the micro-RNA levels. United European Gastroenterol J. 2022 May;10(4):363-375. doi: 10.1002/ueg2.12227. PMID: 35484927; PMCID: PMC9103372.
• Matthews SW, Plantinga A, Burr R, Cain KC, Savidge T, Kamp K, Heitkemper MM. Exploring the Role of Vitamin D and the Gut Microbiome: A Cross-Sectional Study of Individuals with Irritable Bowel Syndrome and Healthy Controls. Biol Res Nurs. 2023 Jul;25(3):436-443. doi: 10.1177/10998004221150395. PMID: 36624571; PMCID: PMC10404909.