Histamin İntoleransında Hangi Probiyotik? Histamin Üreten ve Parçalayan Bakteriler

Histamin, vücudumuzda pek çok görevi olan önemli bir sinyal molekülüdür. Ancak düzeyi kontrolden çıktığında baş ağrısından şişkinliğe, cilt kızarıklığından çarpıntıya kadar pek çok yakınmaya yol açabilir.

Histamin intoleransı çoğu zaman histamini parçalayan DAO (diamin oksidaz) enziminin yetersizliğiyle açıklanır. Bu tablonun önemli bileşenlerinden biri de bağırsak florasıdır. Bazı bağırsak bakterileri histamin üreterek vücudun histamin yükünü artırırken, bazı yararlı bakteriler bağırsak bariyerini koruyarak ya da histamini parçalayarak bu yükü hafifletir.

Bu yazıda bağırsak florası ile histamin arasındaki ilişkiyi, histamin intoleransında hangi probiyotiklerin tercih edilebileceğini ve hangilerinden kaçınılması gerektiğini ele alıyorum.

Histaminin Bağırsaktaki Görevleri

Histamin yalnızca bir "alerji molekülü" değildir; sindirim sisteminin düzenli çalışması için önemli bir sinyal molekülüdür.

• Mide asidi: Midedeki H2 reseptörleri aracılığıyla mide asidi salgısını uyarır.
• Bağırsak hareketleri: Bağırsak kaslarının kasılmasını sağlayarak besinlerin ilerlemesine yardımcı olur.
• Sıvı salgısı: Bağırsak hücrelerinden su ve elektrolit salgısını düzenler. Fizyolojik düzeyde bu bir dengedir; aşırı histamin ise ishale yol açabilir.
• Erken uyarı sistemi: Bağırsak duvarındaki mast hücreleri, zararlı bir bakteri veya toksin algıladığında histamin salgılar. Histamin o bölgedeki kan akışını artırır ve bağışıklık hücrelerini bölgeye çağırır.
• Mukus koruması: Histamin, koruyucu mukus tabakasının üretimini artırarak bağırsak duvarını tahriş edici maddelerden korur.
• Ağrı ve enflamasyon: Bağırsaktaki H4 reseptörlerinin uyarılması enflamasyonu ve bağırsak hassasiyetini artırabilir. Bu mekanizma özellikle İBS'deki karın ağrısında önemlidir.

Bağırsak hasarı ve DAO

Histamini parçalayan DAO enzimi, ince bağırsak yüzeyindeki villusların uçlarında bulunan olgun hücrelerde üretilir. Bağırsaktaki kronik enflamasyon bu hücrelere zarar verdiğinde DAO üretimi azalır. Böylece besinlerle gelen histamin parçalanmadan kana geçer.

Kontrolsüz histamin artışı bağırsak geçirgenliğine de katkıda bulunabilir. Histamini yıkan enzimler hakkında daha fazla bilgi için Histamini Yıkan Enzimler yazıma bakabilirsiniz.

Bakteriler Histamini Nasıl Üretir?

Bazı bakteriler, histidin adlı amino asidi histamine dönüştüren histidin dekarboksilaz (HDC) enzimini taşır.

• Suşa özgü yetenek: Bu yetenek tüm bakterilerde değil, belirli tür ve suşlarda bulunur. Aynı türün bir suşu histamin üretirken başka bir suşu hiç üretmeyebilir. Bu yüzden probiyotik seçerken suş adı önemlidir.
• Neden üretirler? Bakteriler histamin üretimini, asidik ortamda hayatta kalmak için bir savunma mekanizması olarak kullanır.
• Gıdalardaki üreticiler: Süt ürünleri ve turşu fermantasyonunda rol alan bazı laktobasiller, pediokoklar ve şarap yapımında rol alan önokoklar, gıdalarda histamin birikimine yol açabilen bakteriler arasındadır.

Histamin İntoleransında Bağırsak Florası

Histamin intoleransı olan kadınlarla yapılan küçük bir çalışmada, bu kişilerin bağırsak florasının sağlıklı bireylerden belirgin şekilde farklı olduğu görülmüştür.

Histamin Üreten Bakterilerde Artış

Proteobacteria filumu

Bu filumun artışı, bağırsakta enflamasyon ve disbiyozisin önemli bir işaretidir.

• Enterobacteriaceae ailesi: En güçlü histamin üreticilerini içerir.
  • Morganella morganii (çok yüksek kapasiteli üretici)
  • Klebsiella aerogenes (eski adıyla Enterobacter aerogenes)
  • Proteus mirabilis
  • Escherichia coli'nin bazı suşları
  • Hafnia alvei, Serratia ve Raoultella türleri
• Diğer gruplar:
  • Pseudomonas türleri
  • Desulfovibrio gibi sülfat indirgeyen bakteriler

Firmicutes filumunun zararlı üyeleri

• Clostridium perfringens
• Enterococcus faecalis (hem histamin hem de diğer biyojenik aminleri üretebilir)
• Staphylococcus türleri

Koruyucu Bakterilerde Azalma

Sağlıklı bir bağırsakta bu bakteriler, bağırsak bariyerini koruyarak histamin düzeylerini dolaylı yoldan kontrol eder. Histamin intoleransında bu grubun azalması mukoza hasarına ve DAO kapasitesinin düşmesine katkıda bulunabilir.

• Bütirat üreticileri:
  • Faecalibacterium prausnitzii: En önemli bütirat üreticilerinden biridir. Bağırsak hücrelerini besler ve mukoza sağlığını korur. Azaldığında DAO üreten hücreler hasara daha açık hale gelir.
  • Roseburia türleri: Enflamasyon karşıtı özelliklere sahiptir ve kısa zincirli yağ asitleri üretir.
  • Ruminococcus: Kompleks lifleri parçalayarak fermantasyonu ve bağırsak dengesini destekler.
• Prevotellaceae ailesi: Mukus tabakası ve bağışıklık dengesiyle ilişkilidir. Azalması bağırsak bariyerinin zayıflamasına zemin hazırlayabilir.
• Bifidobacterium türleri: Bağışıklığı düzenler ve patojenlerin çoğalmasını engeller. Histamin intoleransı olanlarda, özellikle Bifidobacterium adolescentis düşük bulunmuştur.
• Akkermansia muciniphila: Bağırsaktaki mukus tabakasını yenileyen bir bakteridir. Mukus tabakası, histaminin ve diğer maddelerin bağırsak duvarından kana geçişini sınırlayan ilk fiziksel hattır. Akkermansia'nın azalması bu hattın zayıflamasıyla ilişkilidir.

Daha fazla bilgi için Disbiyozis yazıma bakabilirsiniz.

Histamin Üreten Bakterilerin Arttığı Diğer Durumlar

• Çölyak hastalığı:
  • Bağışıklık sistemi bağırsaktaki villuslara zarar verir. DAO bu villusların uçlarında üretildiği için çölyak hastalarında DAO üretimi azalır.
  • Gluten, zonulin salınımını artırarak bağırsak geçirgenliğine yol açar. Bu da bakterilerin ürettiği histaminin kana geçişini kolaylaştırır.
  • Çölyak hastalarında Proteobacteria ve E. coli artarken koruyucu Bifidobacterium türleri azalır.
• Non-çölyak gluten hassasiyeti:
  • Bu hastalıkta villus hasarı yoktur. Ancak bağışıklık sistemi glutene veya buğdaydaki diğer proteinlere enflamatuar bir tepki verir.
  • Gluten, bağırsaktaki mast hücrelerini etkileyerek histamin salınımına yol açabilir. Sonuçta şişkinlik, beyin sisi, yorgunluk ve eklem ağrısı gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
• Enflamatuar bağırsak hastalıkları (Crohn ve ülseratif kolit): Bu hastalarda histamin üreten Enterobacteriaceae türleri, özellikle M. morganii ve K. aerogenes, daha yoğun bulunur. Bu bakteriler bağırsaktaki enflamasyona katkıda bulunabilir.
• SIBO: İnce bağırsağa yerleşen bakterilerin bir kısmı (Klebsiella, Proteus, E. coli) histamin üretebilir. Bu bakteriyel histamin yükü, SIBO'daki beyin sisi ve ani şişkinlik ataklarına katkıda bulunabilir.
• İrritabl bağırsak sendromu (İBS): İBS'li bazı hastalarda karın ağrısının yalnızca gazdan değil, bakterilerin ürettiği histaminden de kaynaklandığı gösterilmiştir. Bu çalışmalarda öne çıkan bakteri Klebsiella aerogenes'tir. Bakteriyel histamin, bağırsaktaki H4 reseptörlerini uyararak ağrı duyarlılığını artırır. Düşük FODMAP diyeti bu histamin yükünü azaltabilir.
• Atopik dermatit ve kronik ürtiker: Bağırsak kaynaklı histamin yükü kaşıntı ve kızarıklık ataklarını artırabilir.
• Rozasea: Sıklıkla SIBO ve bağırsak disbiyozisi ile birlikte görülür. Histaminin damar genişletici etkisi ciltteki kızarıklığı şiddetlendirebilir.
• Migren: Histamin, damar çapını ve sinir iletimini etkileyen güçlü bir moleküldür. Bağırsaktaki histamin üreten bakterilerin artışı migreni şu yollarla tetikleyebilir:
  • Dolaşıma geçen histamin, damarların genişlemesine ve çevresinde enflamasyona yol açar.
  • Histamin, trigeminal sinir uçlarını uyararak zonklayıcı migren ağrısını başlatabilir.
  • Mast hücrelerinin aktivasyonuyla histamin, CGRP ve sitokinler birlikte salınabilir.
  • Migren hastalarının bir kısmında DAO aktivitesi düşük bulunmuştur.
• Kaygı ve uyku bozuklukları: Histamin beyinde uyanıklığı artıran bir sinir ileticisidir. Artmış histamin yükü uykuya dalma güçlüğü, huzursuzluk ve gece uyanmalarına katkıda bulunabilir.
• Mast hücre aktivasyon sendromu (MCAS): MCAS'ta zaten aşırı duyarlı olan mast hücreleri, bakterilerin ürettiği histamin ve bağırsaktan sızan LPS ile sürekli uyarılabilir. Bu da enflamasyonu büyüterek bir kısır döngü oluşturur.

Diyet Bağırsak Florasını Düzeltebilir mi?

Düşük histaminli beslenme şu gıdaların sınırlanmasını içerir:

• Fermente gıdalar (eski peynir, fermente et, bekletilmiş balık)
• Alkol
• Histamin salınımını artıran bazı besinler (bazı turunçgiller, kabuklu deniz ürünleri)

Histamin intoleransı olan kadınlarla yapılan küçük bir pilot çalışmada, düşük histaminli beslenmenin hem bağırsak florasında hem de belirtilerde iyileşme sağladığı görülmüştür:

• Proteus, Raoultella, Morganellaceae ve Pseudomonadaceae: Bu histamin üreten bakterilerde 2–6. aylarda belirgin azalma görülmüş, bazıları tamamen kaybolmuştur.
• Roseburia türleri: Enflamasyon karşıtı bu bakterilerde artış saptanmıştır.
• Proteobacteria: Özellikle belirtileri ağır olan hastalarda belirgin şekilde azalmıştır.
• Sindirim belirtileri: İkinci aydan itibaren şişkinlik, ishal, karın ağrısı ve mide yanması azalmaya başlamıştır.
• Baş ağrısı: Baş ağrısı olan hastaların çoğunda iyileşme görülmüştür.

Çalışma küçük olduğu için bu sonuçların daha büyük çalışmalarla doğrulanması gerekmektedir. Yine de diyetin yalnızca histamin alımını azaltmakla kalmayıp bağırsak florasını da olumlu yönde etkileyebileceğini göstermesi açısından önemlidir.

Histamin İntoleransında Probiyotikler

Önemli not: Probiyotiklerin histamin üzerindeki etkisi tür düzeyinde değil, suş düzeyinde bir özelliktir. Aşağıdaki bilgiler genel eğilimleri yansıtır; kişisel tolerans değişebilir. 2020'de laktobasillerin bilimsel sınıflandırması değiştiği için bazı ürün etiketlerinde yeni adlar görebilirsiniz. Örneğin Lacticaseibacillus rhamnosus ve Lactiplantibacillus plantarum bu yeni adlardandır.

• Laktobasiller

Genellikle uygun kabul edilenler:

• Lactobacillus rhamnosus (GG, Lc705 gibi suşlar):
  • Laboratuar çalışmalarında mast hücrelerindeki IgE reseptörlerini ve histamin H4 reseptörünü baskıladığı gösterilmiştir.
  • Enflamasyonu baskılayan IL-10 üretimini artırır ve alerjik duyarlılığı azaltabilir.
• Lactobacillus plantarum:
  • Histamin üretmez. Bazı suşlarının ortamdaki histamini parçalayabildiği gösterilmiştir.
  • Hayvan çalışmalarında alerji bulgularını azaltmış, düzenleyici T hücrelerini ve bifidobakteri çeşitliliğini artırmıştır.
  • LP115 suşunun laboratuar ortamında bağırsak hücrelerinden DAO salınımını artırdığı bildirilmiştir.
• Lactobacillus paracasei: Bazı suşlarının mast hücrelerinin IgE aracılı uyarılmasını azaltarak alerjik belirtileri hafifletebildiği gösterilmiştir.
• Lactobacillus sakei: Histamin ve diğer biyojenik aminleri üretmek için gereken enzimi taşımaz.
• Lactobacillus salivarius: Alerjik enflamasyonu azaltma ve bağışıklık dengesini destekleme konusunda L. rhamnosus'a benzer etkiler gösterir.

Denenerek kullanılabilecekler:

Bu türleri tek başına deneyerek etkilerini gözlemleyin.

• Lactobacillus acidophilus: Genellikle histamin üretmez. Bağırsak bariyerini güçlendirerek histaminin kana geçişini sınırlamaya yardımcı olabilir.
• Lactobacillus gasseri: Bazı suşları histamin üretebilse de ticari olarak kullanılan suşların çoğu histamin üretmez. Bağırsak mukozasını iyileştirici ve enflamasyon karşıtı etkileriyle bilinir.

Kaçınılması önerilenler:

• Lactobacillus reuteri: Bazı suşları histamin üretir.
• Lactobacillus saerimneri: Diğer laktobasillere göre çok daha fazla histamin üretebilir.
• Lactobacillus buchneri ve L. brevis: Peynir ve turşularda histamin ve tiramin birikiminden sorumlu başlıca türlerdendir.
• Lactobacillus casei ve L. bulgaricus: Bazı suşları fermente süt ürünlerinde amin yükünü artırabilir.

• Bifidobakteriler

Bifidobacterium bifidum, B. breve, B. infantis, B. lactis ve B. longum gibi bifidobakteriler, histamin intoleransında genellikle uygun kabul edilir.

• Asidik koruma: Ürettikleri asetat ve laktat bağırsak içi pH'ı düşürerek histamin üreten bazı patojenlerin çoğalmasını zorlaştırır. Ürettikleri asetat ve laktat ayrıca bütirat üreten bakterileri besler.
• B. bifidum G9-1: Bağışıklık sistemini dengeleyebilir. Alerjiyle ilişkili IgE üretimini azaltırken koruyucu IgA üretimini artırabilir.
• B. infantis: Özellikle İBS'de karın ağrısı duyarlılığını ve enflamasyonu azaltabilir.
• Folat üretimi: B. longum başta olmak üzere bifidobakteriler folat üretir. Folat, hücre içindeki histamini parçalayan HNMT enziminin ihtiyaç duyduğu metilasyon sürecine katkıda bulunur.
• LPS'ye karşı koruma: Bağırsak bariyerini destekleyerek LPS'nin kana geçişini ve mast hücre aktivasyonunu sınırlayabilir.

• Akkermansia muciniphila

Akkermansia, bağırsak bütünlüğünün en önemli göstergelerinden biridir. Histamin intoleransında genellikle uygun kabul edilir ve probiyotik olarak pastörize (cansız) formda bulunur.

• Mukus yenileme: Bağırsak mukus tabakasını hem besin olarak kullanır hem de sürekli yenilenmesini sağlar. Bu da histaminin ve diğer maddelerin kan dolaşımına geçişini sınırlayan güçlü bir bariyer oluşturur.
• Antibakteriyel etki: Hayvan çalışmalarında Akkermansia'nın bağırsak hücrelerini uyararak RegIIIγ adlı antibakteriyel bir protein salgılattığı gösterilmiştir. Bu protein, histamin üreten bazı zararlı bakterileri baskılayabilir.
• LPS ve mast hücreleri: Bağırsak bariyerini sıkılaştırarak, mast hücrelerini tetikleyen LPS'nin içeri sızmasını azaltır.
• DAO korunması: Düşük dereceli enflamasyonu azaltarak DAO üreten bağırsak hücrelerini korumaya yardımcı olabilir.

• Bacillus Türleri

Bacillus subtilis ve Bacillus coagulans gibi sporlu bakteriler, histamin intoleransında genellikle uygun kabul edilir.

• Histamin parçalama: Laboratuar çalışmalarında bazı Bacillus suşlarının histamini ve diğer biyojenik aminleri parçalayabildiği gösterilmiştir.
• Patojen baskılama: Bacillus suşlarının Klebsiella ve Morganella gibi histamin üreten bakterilerin çoğalmasını baskılayabildiği bildirilmiştir.
• Bariyer desteği: Bağırsak hücreleri arasındaki sıkı bağlantıları güçlendirir ve enflamasyonu azaltarak DAO üreten villusların iyileşmesine yardımcı olabilir.
• B. subtilis: Ayrıca ishali azaltıcı bir etkiye sahiptir.

• Clostridium butyricum

Clostridium denince genellikle antibiyotik sonrası ishale yol açan C. difficile akla gelir. Oysa Clostridia sınıfı, bağışıklık dengesi için vazgeçilmez olan pek çok yararlı bakteriyi içerir.

• Bütirat üretimi: Clostridium butyricum (özellikle MIYAIRI 588 suşu) yüksek miktarda bütirat üreten ve Asya'da uzun süredir probiyotik olarak kullanılan bir türdür.
• Bariyer güçlendirme: Bütirat, bağırsak hücrelerinden IL-22 salınmasını tetikler. IL-22 bağırsak bariyerini güçlendirerek alerjenlerin ve bakteriyel histaminin kana geçişini sınırlar. Hayvan çalışmalarında Clostridia sınıfı bakterilerin besin alerjisine karşı koruyucu olduğu bu mekanizmayla gösterilmiştir.
• Bağışıklık dengesi: Bağırsak duvarında düzenleyici T hücrelerini artırarak bağışıklık sisteminin besin proteinlerine gereksiz tepki vermesini önlemeye yardımcı olur.
• Mast hücreleri: Enflamasyon karşıtı ortam ve bütirat üretimi sayesinde mast hücrelerinin uyarılma eşiğini yükseltebilir.

• Saccharomyces boulardii

Bu maya probiyotiği genellikle histamin üretmez. Ancak bağırsakta maya fazlalığı olan bazı kişilerde belirtileri artırabileceği için kişiye özel değerlendirilmelidir. Ayrıntılar için Maya Probiyotikleri ve Mayalı Besinler yazıma bakabilirsiniz.

Probiyotik Seçerken Pratik Öneriler

• Etiketi okuyun: Ürün etiketinde yalnızca tür adı değil, suş adı da yazmalıdır. Örneğin "L. rhamnosus GG" bir suş adıdır.
• Karışık ürünlere dikkat edin: Çok sayıda suş içeren karışık ürünlerde histamin üreten suşlar da bulunabilir (örneğin L. casei, L. bulgaricus, L. reuteri). Etiketteki tüm suşları kontrol edin.
• Tek suşla başlayın: Mümkünse tek suş içeren bir ürünle ve düşük dozla başlayın.
• Belirti günlüğü tutun: İlk 2–4 hafta belirtilerinizi not edin. Belirtileriniz artarsa ürünü bırakın.
• Hekiminize danışın: Özellikle MCAS, ağır histamin intoleransı veya bağışıklık sistemi zayıflığı varsa probiyotik seçimi hekimle birlikte yapılmalıdır.

Genel probiyotik seçimi için Probiyotikler: Kimler Kullanmalı, Hangisi Seçilmeli, Ne Zaman Zarar Verir? yazıma bakabilirsiniz.

Gıdalarda Bakteriyel Histamin

Gıdalardaki histamin düzeyi; ham maddenin kalitesine, o gıdada çoğalan bakterilerin histamin üretme kapasitesine ve çevresel faktörlere (pH, tuz, sıcaklık) bağlıdır.

Balık Ürünleri

Balıklarda tazelik azaldıkça histamin miktarı hızla artar.

• Uskumru zehirlenmesi (skombroid zehirlenme): Ton ve uskumru gibi koyu etli balıklar yüksek miktarda serbest histidin içerir. Uygun koşullarda saklanmadıklarında bakteriler bu histidini histamine dönüştürür.
• Pişirme ve dondurma: Histamin üreten bakteriler pişirmeyle ölse de oluşmuş histamin ısıya dayanıklıdır. Bozulmuş bir balığı pişirmek veya dondurmak içindeki histamini yok etmez.
• Tuzlu ürünler: Bazı histamin üreten bakteriler (Photobacterium ve Vibrio türleri gibi) yüksek tuz konsantrasyonlarında da hayatta kalıp histamin üretmeye devam edebilir. Bu nedenle kurutulmuş, salamura veya tuzlanmış balıklar da risk taşır.

Asidite ve Fermente Gıdalar

Bakteriler için histamin üretmek bir hayatta kalma mekanizmasıdır. Besinin asiditesi arttıkça bazı bakteriler ortamı nötralize etmek için histidini histamine dönüştürür. Bu nedenle fermente ve asidik gıdalar yüksek biyojenik amin riski taşır.

• Peynir: Lactobacillus buchneri peynirde histamin birikiminden sorumlu en önemli türlerden biridir. L. brevis ise peynirde yüksek miktarda tiramin üretebilir.
• Yoğurt: Streptococcus thermophilus'un bazı suşları histamin üretebilir. L. bulgaricus ve L. casei'nin bazı suşları da fermente süt ürünlerinde amin yükünü artırabilir.
• Turşu: Leuconostoc mesenteroides turşularda amin birikimine katkıda bulunabilir.
• Sirke: Acetobacter türleri sirkenin olgunlaşması sırasında amin birikimine yol açabilir.
• Şarap: Oenococcus türleri şarap fermantasyonunda rol oynar ve histamin üretebilir.

En Güçlü Histamin Üreticileri

• Morganella morganii: Gıdalarda en hızlı histamin biriktiren türlerden biridir.
• Enterobacter türleri: Gıda bozulmalarında önemli rol oynar.
• Bazı Lactobacillus türleri: Fermente gıdalarda başlıca amin kaynaklarındandır.
• Oenococcus: Özellikle şarapta histamin üretir.
• Staphylococcus: Hijyen eksikliğine bağlı bulaşmalarda önem taşır.

Histamin intoleransını yönetmek yalnızca düşük histaminli bir beslenmeden ibaret değildir; bağırsak sağlığının bütüncül olarak ele alınmasını gerektirir. Histamin üreten bakterileri azaltmak, koruyucu bakterileri desteklemek, bağırsak bariyerini onarmak ve doğru seçilmiş probiyotiklerle bağışıklığı dengelemek bu döngüyü kırmanın anahtarıdır. Histamin intoleransının diğer yönleri için Histamin İntoleransı sayfasına göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

• Histamin intoleransında probiyotik kullanılır mı?
Evet, ancak doğru suş seçimi önemlidir. Bazı probiyotikler histamin üreterek belirtileri artırabilirken, bazıları bağırsak bariyerini güçlendirerek veya histamini parçalayarak fayda sağlayabilir.

• Histamin intoleransında hangi probiyotikler uygundur?
Genellikle uygun kabul edilenler şunlardır:

• Lactobacillus rhamnosus GG

• L. plantarum

• Bazı L. paracasei suşları

• Bifidobacterium türleri (B. infantis, B. longum, B. breve)

• Bacillus subtilis ve B. coagulans

• Pastörize Akkermansia muciniphila

• Histamin intoleransında hangi probiyotiklerden kaçınılmalı?
Lactobacillus casei, L. bulgaricus, L. reuteri, L. buchneri ve L. brevis'in bazı suşları histamin üretebildiği için dikkatli olunmalıdır.

• Histamin intoleransında yoğurt ve kefir yenir mi?
Fermente süt ürünleri histamin ve diğer biyojenik aminler açısından zengin olabilir. Histamin intoleransı olanlarda belirtileri artırabileceği için dikkatli tüketilmeli, belirtiler şiddetliyse sınırlanmalıdır.

• Probiyotik histamin intoleransını tedavi eder mi?
Probiyotikler tek başına bir tedavi değildir. Düşük histaminli beslenme, bağırsak sağlığının onarılması, altta yatan nedenlerin (SIBO, çölyak, bağırsak hastalıkları) tedavisi ve gerektiğinde DAO desteğiyle birlikte bütüncül bir yaklaşımın parçasıdır.

Referanslar

• Fiorani M, Del Vecchio LE, Dargenio P, Kaitsas F, Rozera T, Porcari S, Gasbarrini A, Cammarota G, Ianiro G. Histamine-producing bacteria and their role in gastrointestinal disorders. Expert Rev Gastroenterol Hepatol. 2023;17(7):709-718. doi: 10.1080/17474124.2023.2230865. PMID: 37394958.
• Oksaharju A, Kankainen M, Kekkonen RA, Lindstedt KA, Kovanen PT, Korpela R, Miettinen M. Probiotic Lactobacillus rhamnosus downregulates FCER1 and HRH4 expression in human mast cells. World J Gastroenterol. 2011;17(6):750-759. doi: 10.3748/wjg.v17.i6.750. PMID: 21390145; PMCID: PMC3042653.
• Sánchez-Pérez S, Comas-Basté O, Duelo A, Veciana-Nogués MT, Berlanga M, Vidal-Carou MC, Latorre-Moratalla ML. The dietary treatment of histamine intolerance reduces the abundance of some histamine-secreting bacteria of the gut microbiota in histamine intolerant women. A pilot study. Front Nutr. 2022;9:1018463. doi: 10.3389/fnut.2022.1018463. PMID: 36337620; PMCID: PMC9633985.
• Sánchez-Pérez S, Comas-Basté O, Duelo A, Veciana-Nogués MT, Berlanga M, Latorre-Moratalla ML, Vidal-Carou MC. Intestinal Dysbiosis in Patients with Histamine Intolerance. Nutrients. 2022;14(9):1774. doi: 10.3390/nu14091774. PMID: 35565742; PMCID: PMC9102523.
• Kanta D, Katsamakas E, Berg Gudiksen AM, Jalili M. Histamine Metabolism in IBD: Towards Precision Nutrition. Nutrients. 2025;17(15):2473. doi: 10.3390/nu17152473.
• Cavaliere G, Costanzi E, Cenci-Goga B, Misuraca M, Traina G. Potential Role of Probiotic Strain Lactiplantibacillus plantarum in Control of Histamine Metabolism. Biology (Basel). 2025;14(6):734. doi: 10.3390/biology14060734. PMID: 40563983; PMCID: PMC12189723.
• Stuivenberg G, Daisley B, Akouris P, Reid G. In vitro assessment of histamine and lactate production by a multi-strain synbiotic. J Food Sci Technol. 2022;59(9):3419-3427. doi: 10.1007/s13197-021-05327-7. PMID: 35875231; PMCID: PMC9304488.
• Mohamed Siraj H, Usaid M, Shaikh S, et al. Bacterial Histamine as a Therapeutic Target for Abdominal Pain in Irritable Bowel Syndrome: A Literature Review. Cureus. 2025;17(4):e82132. doi: 10.7759/cureus.82132. PMID: 40357103; PMCID: PMC12067815.
• De Palma G, Shimbori C, Reed DE, et al. Histamine production by the gut microbiota induces visceral hyperalgesia through histamine 4 receptor signaling in mice. Sci Transl Med. 2022;14(655):eabj1895.