Her İBS Aynı mıdır?
İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS); nedeni tam olarak açıklanamayan karın ağrısı, ishal veya kabızlık atakları ve dışkılama problemleriyle seyreden kronik bir tablodur. Toplumda her 10 kişiden 1-2’sinde görülür.
Hastaların yarısında belirtiler erişkinlik döneminde başlarken, diğer yarısında çocukluk çağındaki karın ağrıları ve kabızlık şikayetleriyle kendini gösterir. Hem çocuklarda hem de erişkinlerde karın ağrısına sıklıkla baş, sırt, kol ve bacak ağrıları eşlik eder. Ayrıca kaygı bozukluğu, depresyon ve erişkinlerde kronik pelvik (leğen kemiği bölgesi) ağrı da bu tabloya sıklıkla dahil olur.
Beyin-Bağırsak Aksı ve Travmanın Rolü
IBS gelişimindeki en önemli faktörlerden biri çocukluk çağı travmalarıdır. Öyle ki, her 10 IBS hastasından 8’i geçmişinde bir veya birden fazla travmatik öykü tarif eder. Travma öyküsü olan IBS hastalarının çok büyük bir kısmını kadınlar oluşturur.
Yaşanan travmalar, bedendeki ve beyindeki stres yolaklarını (HPA ekseni) ve beyin-bağırsak eksenini doğrudan bozar. Bu durum şu sonuçları doğurur:
-
Stres yanıtı ve enflamatuar kimyasalların seviyesi artar.
-
Mide-bağırsak sistemi aşırı hassas ve uyarılabilir hale gelir.
-
Stres hormonu genlerinde ve beynin duygusal merkezlerindeki reseptörlerde epigenetik değişiklikler meydana gelir.
IBS Riskini Artıran Travma Türleri
Fiziksel, duygusal veya cinsel her türlü travma IBS riskini belirgin şekilde yükseltir. Sendromla en çok ilişkilendirilen deneyimler şu şekilde gruplandırılır:
-
Erken Dönem ve Gelişimsel Faktörler: Düşük doğum ağırlığı, prematüre doğum, doğum esnasında mide sıvısının aspirasyonla boşaltılması, bebeklikte büyüme-gelişme geriliği ve erken bebeklik döneminde anneden ayrı kalmak.
-
Fiziksel Şiddet: Can yakmak veya yaralamak kastıyla vurulması, dövülmek, tokatlanmak, bağlanmak veya bir yere kapatılmak.
-
Duygusal Şiddet ve İhmal: Aşağılanmak, azarlanmak, tehdit edilmek, zorbalığa maruz kalmak, sürekli eleştirilmek ve haksız yere suçlanmak. Çocuğun yok sayılması, ilgi gösterilmemesi, ihtiyaçlarının duyulmaması, başkalarıyla kıyaslanması, reddedilmesi ve sosyal aktivitelerden mahrum bırakılması.
-
Cinsel İstismar: Cinsel taciz, tecavüz ve her türlü uygunsuz fiziksel temas veya zorlama.
-
Aile İçi Dinamikler: Ebeveynlerle uyumsuz ve çatışmalı ilişkiler, anne-baba ayrılığı veya boşanması, ebeveyn kaybı, ailede ruhsal hastalık, madde bağımlılığı ya da alkolizm öyküsünün bulunması, aile bireylerinden birinin cezaevine girmesi.
-
Ebeveyn Bakım Kalitesi: Soğuk, umursamaz ve sevgisiz ebeveyn yaklaşımı; çocuğun ihtiyaçlarının anlaşılmaması, görülmemesi ve değer verilmemesi.
Klinik Seyir ve Hasta Davranışları
Travma öyküsü barındıran IBS vakalarında tabloya çoğunlukla kaygı bozukluğu, depresyon ve somatizasyon (psikolojik kökenli bedensel yakınmalar) eşlik eder. Bu hastalar, travma öyküsü olmayan diğer IBS hastalarına kıyasla daha sık doktora başvurur, daha fazla tetkik yaptırır ve herhangi bir tıbbi nedenle ameliyata alınma oranları daha yüksektir.
Annesinde IBS olan çocuklarda bu sendromun görülme sıklığı artar. Ancak ikizler üzerinde yapılan çalışmalar genetik geçiş riskini %20 civarında göstermektedir. Bu durum, riskin geri kalan kısmından aile içinde "öğrenilmiş davranışların" ve çevresel faktörlerin sorumlu olduğunu düşündürür.
Tedavide Bütüncül Yaklaşım
IBS hastaları, klasik bağırsak tedavilerinin yanı sıra antidepresan tedavisi ve/veya psikoterapi desteğiyle takip edildiklerinde tedavi başarısı belirgin şekilde yükselir.
-
Çocukluk çağında başlayan ve nedeni bulunamayan kronik karın ağrılarında altta yatan bir travma olasılığı mutlaka araştırılmalıdır.
-
Erişkinlikte geleneksel tedavilerle kontrol altına alınamayan vakalarda da çocukluk dönemi travmalarının taranması ve sürece uygun psikoterapi yöntemlerinin dahil edilmesi gerekir.
Sonuç olarak, IBS tedavisinde sadece bağırsak semptomlarını baskılamaya çalışmak kalıcı bir çözüm sunmaz. Kronik karın ağrısı veya dirençli IBS bulguları olan her hastada, altta yatan çocukluk çağı travmalarının taranması kritiktir. Tedavi protokolüne özellikle bilişsel ve somatik yaklaşımları içeren uygun psikoterapilerin eklenmesi; beyin-bağırsak aksındaki aşırı hassasiyeti ve kronik stresi kalıcı olarak azaltarak tedavi başarısını kökten artırır.
