Şefkat Meditasyonu ve Kendine Şefkat

Çoğumuz başkalarına karşı anlayışlı olmayı biliriz, ama aynı anlayışı kendimize göstermekte zorlanırız. İçimizdeki eleştirel ses, farkında olmadan yıllarca taşıdığımız bir yüke dönüşebilir. Şefkat meditasyonu, bu yükü hafifletmek için geliştirilmiş, binlerce yıllık geçmişi olan ve bugün bilimsel olarak da araştırılan bir pratiktir. Bu yazıda şefkat meditasyonunun nasıl yapıldığını, kendine şefkatin ne olduğunu ve araştırmaların bu pratik hakkında neler söylediğini anlattım.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Tanı, tedavi ve yazıda geçen ilaç ya da takviyelerin kullanımı için mutlaka hekiminize danışın.
Şefkat de Öğrenilir
Dikkatin bir kas gibi çalıştıkça güçlendiğini biliyoruz. Şefkat de öyle. Şefkat, bazı insanlarda doğuştan olan ve bazılarında hiç olmayan bir özellik değil, düzenli pratikle gelişebilen bir beceridir. Şefkat meditasyonları, bu beceriyi geliştirmenin yollarından biridir.
Şefkat, acıma ile aynı şey değildir. Acımada karşımızdakine yukarıdan bakarız; şefkatte ise onun acısını görür, ona yakınlık duyar ve iyi olmasını dileriz. Kendimize şefkat göstermek de kendimize acımak değil, zor anlarda kendimize iyi bir arkadaşa davranır gibi davranabilmektir.
Şefkat Meditasyonu
Sevgi dolu iyilik meditasyonu olarak da bilinen bu pratik, Budist geleneğinde "metta" adıyla anılır. Kişi, sessizce tekrarladığı iyi dileklerle önce kendisine, sonra giderek genişleyen bir çevreye sevgi ve iyilik gönderir.
Nasıl Yapılır?
Rahat bir şekilde oturun, birkaç nefes boyunca bedeninize yerleşin. Ardından aşağıdaki sırayla, her biri için birkaç dakika ayırarak iyi dileklerinizi içinizden tekrarlayın:
- Kendiniz: "Güvende olayım. Mutlu olayım. Sağlıklı olayım. Huzurlu olayım."
- Sevdiğiniz biri: Aklınıza kolayca sevgi duyduğunuz birini getirin ve aynı dilekleri onun için tekrarlayın: "Güvende ol. Mutlu ol. Sağlıklı ol. Huzurlu ol."
- Tanıdığınız ama yakın olmadığınız biri: Her gün gördüğünüz ama pek tanımadığınız biri, örneğin bakkal ya da apartman görevlisi.
- Zorlandığınız biri: Sizi kıran ya da sizi zorlayan biri. Başlangıçta çok zor gelen biriyle değil, hafif bir zorluk yaşadığınız biriyle başlayın.
- Tüm canlılar: "Tüm canlılar güvende olsun, mutlu olsun, sağlıklı olsun, huzurlu olsun."
Dilekleri kendi sözcüklerinizle de söyleyebilirsiniz. Önemli olan kelimeler değil, onların arkasındaki niyettir.
Zorlandığınızda
Şefkat meditasyonunda ilk zamanlarda hiçbir şey hissetmemek ya da bazı aşamalarda direnç duymak çok yaygındır. Pek çok kişi için en zor aşama, iyi dilekleri kendine göndermektir. Bu durumda önce sevdiğiniz biriyle başlayıp kendinize sonra dönebilirsiniz. Sıcak bir duygu hissetmeseniz bile niyetinizi tekrarlamaya devam etmeniz yeterlidir. Duygu çoğu zaman pratikle birlikte, kendiliğinden gelir.
Kendine Şefkat
Kendine şefkat kavramını bilimsel olarak en çok araştıran isimlerden Kristin Neff, kendine şefkatin üç bileşeni olduğunu anlatır:
- Kendine nezaket: Hata yaptığımızda ya da zorlandığımızda kendimizi sert bir şekilde eleştirmek yerine anlayış ve sıcaklıkla yaklaşmak.
- Ortak insanlık: Acı çekmenin ve hata yapmanın yalnızca bize özgü olmadığını, insan olmanın bir parçası olduğunu hatırlamak. "Neden hep ben?" yerine "Bunu yaşayan tek kişi ben değilim."
- Farkındalık: Zor duyguları bastırmadan ya da onlara kapılıp gitmeden, oldukları gibi fark etmek.
Kendine Şefkat Molası
Zor bir an yaşadığınızda, bir elinizi kalbinizin üzerine koyun ve içinizden şu üç cümleyi söyleyin. Bu kısa uygulama, kendine şefkatin üç bileşenini birkaç nefeste bir araya getirir:
- "Bu bir zorluk anı." Yaşadığınız zorluğu fark edin ve adını koyun.
- "Zorluk hayatın bir parçası." Bunu yaşayan tek kişinin siz olmadığınızı hatırlayın.
- "Bu anda kendime nazik olayım." Kendinize ne duymaya ihtiyacınız olduğunu sorun ve bunu sevdiğiniz bir arkadaşınıza söyler gibi kendinize söyleyin.
Kendini sürekli eleştiren bir iç ses, depresyonda ve kaygıda çok sık görülür. Bu nedenle kendine şefkat çalışmaları, bu sorunları yaşayanlar için özellikle değerli olabilir.
Araştırmalar Ne Diyor?
Şefkat pratikleri, son yıllarda bilimsel olarak da giderek daha çok araştırılıyor. Bulgular, bu pratiklerin yalnızca ilişkilerimizi değil, ruh sağlığımızı ve bedenimizi de etkileyebildiğini gösteriyor.
- Şefkat ve yardımlaşma: Meditasyon çalışmalarını bir araya getiren bir analizde, çoğunluğu şefkat meditasyonu olan pratiklerin hem kişilerin kendi bildirdiği şefkat ve empati duygularını hem de gözlemlenen yardımlaşma davranışını artırdığı görüldü. Bu etki, meditasyon başka bir etkinlikle karşılaştırıldığında da sürüyordu.
- Olumlu duygular: Birkaç hafta şefkat meditasyonu yapan kişilerde olumlu duyguların arttığı, buna bağlı olarak hayattan alınan doyumun arttığı ve depresyon belirtilerinin azaldığı görüldü.
- Vagus siniri: Şefkat meditasyonu yapan kişilerde olumlu duygular ve sosyal bağ hissi arttıkça, bedeni sakinleştiren vagus sinirinin etkinliğinin de arttığı görüldü. Araştırmacılar bu kendini besleyen döngüye "yukarı doğru sarmal" adını verdi. Bunu Vagus Sinirini Güçlendirmenin 9 Doğal Yolu yazımda da anlattım.
- Kendine şefkat: Sekiz haftalık bir kendine şefkat programına katılan kişilerde kendine şefkat ve hayattan alınan doyum arttı, depresyon, kaygı ve stres azaldı.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
Şefkat meditasyonu çoğu insan için güvenli ve iyileştiricidir, ama bazı durumlarda dikkatli olmak gerekir.
- Kendine şefkat göstermeye başladığınızda, yıllarca bastırdığınız eski acılar ya da üzüntü yüzeye çıkabilir. Bu genellikle iyileşmenin bir parçasıdır, ama çok yoğunsa ara vermek ve destek almak önemlidir.
- Travma öyküsü olanların bu pratikleri bir terapist ya da deneyimli bir eğitmen eşliğinde yapması önerilir.
Meditasyonun kimler için dikkat gerektirdiğini meditasyonun güvenliğini anlattığım yazıda ele aldım.
Affetmeye Uzanan Yol
Kendimize şefkat göstermeyi öğrendikçe, bizi kıranlara ve geçmişteki hatalarımız için kendimize karşı da daha yumuşak olabiliriz. Şefkat meditasyonu bu yüzden affetmenin de zeminini hazırlar. Affetmenin ne olduğunu ve ne olmadığını, Jack Kornfield'ın affetme meditasyonunu Affetme Meditasyonu yazımda anlattım.
Yol Arkadaşı Kitaplar
Şefkat üzerine pek çok güzel kitap var. Kristin Neff'in "Öz Şefkat" kitabı bu konuda iyi bir başlangıçtır. Haemin Sunim'in "Kusurlu Şeyleri Sevmek" ve Pema Chödrön'ün kitapları da kendimize ve başkalarına daha yumuşak bakmayı anlatıyor. Bu kitapları meditasyon için kitap önerilerimi topladığım yazıda tanıttım.
Sıkça Sorulan Sorular
• Kendime şefkat göstermek bencillik ya da kendini kayırmak değil mi?
Hayır. Kendine şefkat, hatalarımızı görmezden gelmek değil, onlara sert bir yargı yerine anlayışla bakabilmektir. Araştırmalar, bir hatadan sonra kendine şefkatle yaklaşan kişilerin, o hatayı düzeltmeye ve kendini geliştirmeye daha istekli olduğunu gösteriyor.
• Şefkat meditasyonu yaparken hiçbir şey hissetmiyorum, normal mi?
Evet, çok normal. Özellikle başlangıçta dilekler mekanik ya da yapay gelebilir. Duygu hissetmeseniz bile niyetinizi tekrarlamaya devam etmeniz yeterlidir. Pratikle birlikte duygu çoğu zaman kendiliğinden gelir.
• Ne sıklıkla yapmalıyım?
Günde on ile on beş dakikalık şefkat meditasyonu iyi bir başlangıçtır. Kendine şefkat molası ise gün içinde zorlandığınız her an kullanılabilir.
• Şefkat meditasyonu diğer meditasyonlardan farklı mı?
Evet. Nefes meditasyonu gibi türler dikkati güçlendirirken, şefkat meditasyonu daha çok duygular ve ilişkiler üzerinde çalışır. İkisini birlikte yapmak, birbirini tamamlar. Meditasyonun farklı türlerini ayrı bir yazıda anlattım.
Referanslar
- Luberto CM, Shinday N, Song R, et al. A systematic review and meta-analysis of the effects of meditation on empathy, compassion, and prosocial behaviors. Mindfulness (N Y). 2018;9(3):708-724.
- Fredrickson BL, Cohn MA, Coffey KA, Pek J, Finkel SM. Open hearts build lives: positive emotions, induced through loving-kindness meditation, build consequential personal resources. J Pers Soc Psychol. 2008;95(5):1045-1062.
- Kok BE, Coffey KA, Cohn MA, et al. How positive emotions build physical health: perceived positive social connections account for the upward spiral between positive emotions and vagal tone. Psychol Sci. 2013;24(7):1123-1132.
- Neff KD, Germer CK. A pilot study and randomized controlled trial of the mindful self-compassion program. J Clin Psychol. 2013;69(1):28-44.
- Hofmann SG, Grossman P, Hinton DE. Loving-kindness and compassion meditation: potential for psychological interventions. Clin Psychol Rev. 2011;31(7):1126-1132.
- Neff K. Self-compassion: the proven power of being kind to yourself. New York: William Morrow; 2011.
- Breines JG, Chen S. Self-compassion increases self-improvement motivation. Pers Soc Psychol Bull. 2012;38(9):1133-1143.
