D Vitamini İçeren Besinler

D vitamini çok az besinde doğal olarak bulunur ve vücudumuzdaki D vitamininin büyük bölümü güneşten gelir. Yine de bazı besinler, özellikle yağlı balıklar, balık yağı, yumurta ve güneş görmüş mantarlar, D vitamini ihtiyacına anlamlı katkı sağlayabilir. Bu yazıda hangi besinlerde ne kadar D vitamini bulunduğunu, aynı besinin içeriğinin neden değişebildiğini, vejetaryen ve vegan beslenenlerin nelere dikkat etmesi gerektiğini ve neden çoğu zaman yalnızca beslenmenin yetmediğini anlattım.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Tanı, tedavi ve yazıda geçen ilaç ya da takviyelerin kullanımı için mutlaka hekiminize danışın.
Sofrada Az Bulunan Bir Vitamin
Vücudumuzdaki D vitamininin yaklaşık %80'i deride güneş ışığıyla üretilir. Besinlerden gelen pay çok daha küçüktür. Bunun nedeni, D vitamininden zengin besinlerin az olması ve bu besinlerin çoğu kişinin sofrasında her gün yer almamasıdır.
Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), yetişkinler için günde 600 IU (15 mikrogram) D vitamini alınmasını önerir. Oysa beslenmeyle alınan D vitamini çoğu kişide günde yalnızca 40–160 IU kadardır. Yani çoğu kişi beslenmeyle önerilen miktarın ancak küçük bir bölümünü karşılayabilir.
En Zengin Kaynaklar
D vitamininden en zengin besinler hayvansal kaynaklı ve yağlı besinlerdir. Bitkisel besinler arasında ise yalnızca mantarlar dikkate değer miktarda D vitamini içerir. Aşağıda ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri'nin (NIH) verilerine göre en zengin kaynakları porsiyon başına sıraladım.
- Balık karaciğeri yağı (1 yemek kaşığı): 1360 IU
- Somon, pişmiş (85 g): 570 IU
- UV ışığı görmüş beyaz mantar, çiğ, dilimlenmiş (yarım su bardağı): 366 IU
- Sardalya, yağda konserve (2 adet): 46 IU
- Yumurta (1 büyük, pişmiş): 44 IU (D vitamini sarısında bulunur)
- Sığır karaciğeri, pişmiş (85 g): 42 IU
- Ton balığı, suda konserve (85 g): 40 IU
- Kaşar tipi peynir (40 g): 17 IU
Listedeki mantar değeri yalnızca UV ışığıyla işlenmiş mantarlar için geçerlidir; markette satılan sıradan mantarlarda D vitamini çok azdır. Mantarlardaki D vitamini D2 formundadır ve kandaki düzeyi balıklardaki D3 kadar etkili yükseltmez. Sardalya değerinin düşük görünmesi ise porsiyonun küçük olmasından kaynaklanır: 2 adet sardalya yaklaşık 25 gramdır.
Daha genel bir ifadeyle, balıkların çoğunda (ama hepsinde değil) 100 gramda 200–1000 IU, balık karaciğeri yağında 100 gramda yaklaşık 10.000 IU D vitamini bulunur. Peynir, sığır karaciğeri ve yumurtada bu miktar 100 gramda yaklaşık 50–120 IU'dur. Bitter çikolata da 100 gramda yaklaşık 160 IU içerir; ama elbette D vitamini için tercih edilecek bir kaynak değildir.
Hiç İçermeyenler
Sağlıklı beslenmenin temelini oluşturan pek çok besin D vitamini içermez. Bu, onların değerini azaltmaz; yalnızca D vitamini ihtiyacının başka yollardan karşılanması gerektiğini gösterir.
Şu besinlerde D vitamini yok denecek kadar azdır ya da hiç yoktur:
- Sebzeler (brokoli, havuç gibi)
- Meyveler (elma, muz gibi)
- Tahıllar (esmer pirinç, tam buğday ekmeği gibi)
- Baklagiller (mercimek gibi)
- Kuruyemişler ve tohumlar (badem, ayçiçeği çekirdeği gibi)
Tavuk göğsü ve kırmızı et de çok az D vitamini içerir (85 gramda 2–4 IU).
Besin Tablolarında Görünmeyen Güç
Hayvansal besinler, D vitaminini yalnızca bilinen D3 formunda değil, karaciğerde dönüştürülmüş depo formu olan 25(OH)D olarak da içerir. Bu form, kandaki D vitamini düzeyini yükseltmede D3'ten yaklaşık 5 kat daha güçlüdür.
Besin tabloları genellikle bu formu hesaba katmaz. Sığır, tavuk ve hindi etinde ve yumurtada 25(OH)D de hesaba katıldığında, besindeki toplam D vitamini etkisinin tablolarda yazanın 2 ile 18 katı olabileceği gösterilmiştir. Bu nedenle et, sakatat ve yumurta, tablolarda göründüğünden daha değerli D vitamini kaynakları olabilir.
Yetiştirme Biçiminin Etkisi
Aynı besin, kaynağına göre çok farklı miktarda D vitamini içerebilir. Hayvanların beslenmesi ve ne kadar güneş gördüğü, etlerindeki, sütlerindeki ve yumurtalarındaki D vitamini miktarını doğrudan etkiler.
Doğal Balık mı, Çiftlik Balığı mı?
Çiftlikte yetiştirilen somonda D vitamini, doğada yaşayan somonun yaklaşık dörtte biri kadardır. Doğal ortamda yaşayan alabalık, somon, ton ve uskumru gibi balıklar en iyi kaynaklar arasındadır.
Gezen Tavuk Yumurtası
Yumurta sarısındaki D vitamini miktarı, tavuğun yemine ve yetiştirilme biçimine bağlıdır. Serbest dolaşan tavukların yumurtasında, kafeste yetiştirilen tavuklarınkine göre 3,5 kat daha fazla D vitamini bulunabilir.
Mantarlar: Bitkisel Dünyanın İstisnası
Mantarlar, D vitamini içeren tek doğal bitkisel kaynaktır. Mantarlarda bulunan form D2'dir ve mantarın gördüğü ultraviyole (UV) ışığa bağlı olarak oluşur. UV ışığı görmüş mantarlar, görmemiş olanlara göre yaklaşık 10 kat daha fazla D vitamini içerir.
Bazı yabani mantarlar (örneğin çörek mantarı ve sarı horozmantarı) da iyi D2 kaynaklarıdır. UV ışığıyla işlenmiş mantarlardaki D vitamini saklama ve pişirme sırasında bir miktar azalsa da, son kullanma tarihinden önce tüketildiğinde çoğu besinden yüksek kalır. Bu nedenle mantarlar, vejetaryen ve vegan beslenenler için özellikle değerli bir kaynaktır.
Zenginleştirilmiş Gıdalar
Bazı ülkelerde süt, kahvaltılık gevrek, portakal suyu, yoğurt ve margarin gibi gıdalara D vitamini eklenir. Örneğin D vitamini eklenmiş sütün bir su bardağında (240 mL) yaklaşık 120 IU D vitamini bulunur. Badem ve yulaf sütü gibi bitkisel sütler de çoğu zaman benzer miktarda D vitamini eklenerek satılır.
Süt ürünlerine sistemli olarak D vitamini eklenmesi yalnızca birkaç ülkede yaygın bir uygulamadır; Türkiye bunlardan biri değildir. Bu nedenle satın aldığınız ürünün D vitamini içerip içermediğini ve ne kadar içerdiğini etiketten kontrol etmeniz gerekir.
Vejetaryen ve Vegan Beslenenler
Et ve balık yiyenlerde D vitamini düzeyleri, vejetaryen ve vegan beslenenlere göre daha yüksek bulunmuştur. Bunun nedeni, D vitamininin en zengin kaynaklarının balık, yumurta ve sakatat gibi hayvansal besinler olmasıdır.
Vejetaryenler yumurta ve süt ürünlerinden bir miktar D vitamini alabilir. Veganlar için ise başlıca besin kaynağı UV ışığı görmüş mantarlar ve D vitamini eklenmiş bitkisel ürünlerdir. Takviye gerektiğinde, veganlar için hayvansal kaynaklı olmayan liken ya da alg kaynaklı D3 takviyeleri bulunmaktadır.
Akdeniz Mutfağı ile Bağlantı
Akdeniz tipi beslenmeye uyum arttıkça kandaki D vitamini düzeyinin de yükseldiği gösterilmiştir. Bu beslenme biçimi, D vitamini kaynağı olan balığı, yumurtayı ve zeytinyağı gibi sağlıklı yağları bir araya getirir. D vitamini yağda çözündüğü için, yağ içeren bir öğünle alındığında daha iyi emilir.
Neden Yalnızca Besinler Yetmez?
Besinlerle D vitamini ihtiyacını karşılamak kâğıt üzerinde mümkün görünse de pratikte çok zordur. Günde 600 IU almak için her gün yaklaşık 90 gram somon yemek ya da 13–14 yumurta tüketmek gerekir. D vitamini eksikliğini gidermek için gereken miktarlar ise bunun çok üzerindedir.
Bu nedenle uluslararası kaynaklar, güneşten yeterince D vitamini üretilemeyen dönemlerde ve risk altındaki kişilerde takviye kullanılmasını önerir. Güneşten D vitamini üretimini güneş yazısında, takviyenin nasıl kullanılacağını da takviye kullanımı yazısında anlattım.
Sıkça Sorulan Sorular
• D vitamini en çok hangi besinde var?
En zengin kaynaklar balık karaciğeri yağı ve somon, alabalık, uskumru gibi yağlı balıklardır. UV ışığı görmüş mantarlar da iyi bir kaynaktır. Yumurta, sakatat ve peynir daha az miktarda D vitamini içerir.
• Yumurta D vitamini ihtiyacını karşılar mı?
Bir yumurtada yaklaşık 44 IU D vitamini bulunur ve bu vitamin sarısındadır. Yumurta iyi bir katkıdır, ama tek başına günlük ihtiyacı karşılamaz. Serbest dolaşan tavukların yumurtaları daha fazla D vitamini içerebilir.
• Sebze ve meyvelerde D vitamini var mı?
Hayır. Sebze, meyve, tahıl, baklagil ve kuruyemişlerde D vitamini yok denecek kadar azdır. Bitkisel dünyada önemli miktarda D vitamini içeren tek besin mantarlardır.
• Mantarı güneşe koymak D vitaminini artırır mı?
Mantarlardaki D vitamini UV ışığına bağlı olarak oluşur ve UV ışığı görmüş mantarlar yaklaşık 10 kat daha fazla D vitamini içerir. Ancak evde güneşe bırakılan mantarlarda ne kadar D vitamini oluştuğu kesin değildir. Etiketinde UV ışığıyla işlendiği belirtilen mantarları tercih etmek daha güvenilirdir.
• Sadece beslenmeyle D vitamini eksikliği giderilebilir mi?
Çoğu zaman hayır. D vitamininden zengin besinler az olduğu için, eksikliği gidermek için gereken miktarlara yalnızca beslenmeyle ulaşmak pratikte çok zordur. Eksiklik varsa takviye genellikle gereklidir.
Referanslar
- Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. Vitamin D – Fact Sheet for Health Professionals. Erişim: 29.10.2026. https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional/
- Benedik E. Sources of vitamin D for humans. Int J Vitam Nutr Res. 2022;92(2):118-125. doi:10.1024/0300-9831/a000733
- Dominguez LJ, Farruggia M, Veronese N, Barbagallo M. Vitamin D Sources, Metabolism, and Deficiency: Available Compounds and Guidelines for Its Treatment. Metabolites. 2021;11(4):255. doi:10.3390/metabo11040255
- Raczyk M, Carlberg C. From Sunlight to Signaling: Evolutionary Integration of Vitamin D and Sterol Metabolism. 2026. PMID: 41590682
- Barrea L, Verde L, Grant WB, et al. Vitamin D: A Role Also in Long COVID-19? Nutrients. 2022;14(8):1625. doi:10.3390/nu14081625
- Pludowski P, Grant WB, Karras SN, Zittermann A, Pilz S. Vitamin D Supplementation: A Review of the Evidence Arguing for a Daily Dose of 2000 International Units (50 µg) of Vitamin D for Adults in the General Population. Nutrients. 2024;16(3):391. doi:10.3390/nu16030391



