Göz kapağında durmadan atan küçük bir seğirme ya da baldırda dalgalanan bir kas… Seğirmeler çok yaygındır ve büyük çoğunluğu zararsızdır. Çoğu zaman stres, kafein, uykusuzluk ve yorgunlukla ilişkilidir. Ama internette okunanlar, zararsız bir seğirmeyi ciddi bir hastalık korkusuna dönüştürebilir; bu korku da seğirmeyi artırır. Bu yazıda seğirmelerin nedenlerini, zararsız seğirmeyi ciddi durumlardan ayıran işaretleri ve ne zaman bir nöroloğa başvurmak gerektiğini anlattım.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Seğirmeye kas güçsüzlüğü, kas erimesi, konuşma ya da yutma güçlüğü eşlik ediyorsa bir nöroloğa başvurunuz.
Seğirme Nedir?
Seğirme, bir kasın ya da kas lifi demetinin istemsiz, kısa süreli kasılmasıdır. Genellikle ağrısızdır ve kişinin hareketini engellemez. Çoğu insan hayatının bir döneminde seğirme yaşar. Seğirmeler en sık iki şekilde görülür.
Göz Kapağı Seğirmesi
Alt ya da üst göz kapağında hissedilen, dışarıdan bazen fark edilen ince titremelerdir. Genellikle tek gözde olur, günler ya da haftalarca gelip gidebilir. Göz kapağı seğirmesi neredeyse her zaman zararsızdır ve kendiliğinden geçer.
Kas Seğirmesi
Baldırlarda, uyluklarda, kollarda, ayak tabanlarında ya da vücudun başka bölgelerinde, deri altında dalgalanma ya da küçük atımlar şeklinde hissedilir. Tıpta fasikülasyon denir. Kısa süreli kas seğirmeleri de çoğunlukla zararsızdır.
Neden Olur?
Seğirmeler, sinir uçlarının kısa süreli aşırı uyarılmasından kaynaklanır. Bu aşırı uyarılmaya pek çok günlük etken yol açabilir:
- Stres ve kaygı: Sinir sistemini tetikte tutar; seğirmelerin en sık nedenidir.
- Kafein: Kahve, çay, kola ve enerji içecekleri sinir uçlarını uyarır.
- Uykusuzluk ve yorgunluk: Az uyku sinir sistemini daha uyarılabilir hale getirir.
- Yoğun egzersiz: Zorlayıcı bir antrenmandan sonra çalışan kaslarda seğirme sık görülür.
- Magnezyum eksikliği: Magnezyum sinir ve kaslardaki fren sistemidir. Eksikliğinde seğirme ve kramplar artar. Magnezyum eksikliğinin nedenlerini ve kan tahlilinde neden her zaman görünmediğini ana magnezyum yazımda anlattım.
- Sıvı ve mineral kaybı: Yetersiz su içmek, aşırı terleme, ishal ya da idrar söktürücü ilaçlar potasyum ve kalsiyum dengesini bozabilir.
- Ekran ve kuru göz: Uzun süre ekrana bakmak ve göz kuruluğu göz kapağı seğirmesini tetikler.
- İlaçlar: Astım spreyleri, kortizon, bazı antidepresanlar, uyarıcı ilaçlar ve idrar söktürücüler seğirmeye yol açabilir.
- Nikotin ve alkol: İkisi de sinir sisteminin dengesini bozar.
- Tiroidin fazla çalışması: Çarpıntı, titreme ve kilo kaybıyla birlikte seğirmeye yol açabilir.
Zararsız Seğirme Sendromu
Bazı kişilerde seğirmeler haftalarca, aylarca, hatta yıllarca sürebilir. Vücudun farklı bölgelerinde gelip gider; çoğu zaman kramp, karıncalanma ve yorgunluk eşlik eder. Ama kas gücü normaldir ve kaslarda erime yoktur. Buna zararsız seğirme sendromu denir. Bu sendromu yaşayan kişileri yıllarca izleyen çalışmalarda, seğirmelerin ciddi bir hastalığa dönüşmediği görülmüştür.
Kaygı Döngüsü
Zararsız seğirme sendromu ile kaygı arasında güçlü bir bağ vardır. Seğirme fark edilir, internette araştırılır, korkutucu bir hastalıkla karşılaşılır. Korku kaygıyı, kaygı da seğirmeyi artırır. Kişi bedenini sürekli kontrol etmeye, kaslarını izlemeye başlar. Dikkat seğirmeye odaklandıkça her küçük atım daha belirgin hissedilir ve döngü kendini sürdürür. Bu döngüyü kırmanın ilk adımı, doğru bir değerlendirmeyle rahatlamaktır. Kaygının bedendeki diğer yansımalarını Anksiyete Nedir? yazımda anlattım.
ALS Korkusu
Seğirmesi olan pek çok kişi, internette okuduklarından sonra motor nöron hastalığı (ALS) korkusuyla muayeneye gelir. Bu korkuyu anlamak ve gerçekçi bir yere oturtmak önemlidir.
ALS, sinir sisteminin hareketi sağlayan hücrelerinin zarar gördüğü nadir bir hastalıktır. Bu hastalıkta seğirme görülebilir; ama hastalığın asıl belirtisi seğirme değil, kas güçsüzlüğü ve kas erimesidir. ALS’de kişi seğirmeden önce ya da seğirmeyle birlikte elindeki eşyaları düşürmeye, düğme iliklemekte zorlanmaya, ayağını sürümeye ya da takılıp düşmeye başlar. Kaslarda gözle görülür bir incelme olur. Konuşma ve yutma da etkilenebilir.
Güçsüzlük ve kas erimesi olmadan, yalnızca seğirme varsa, bu neredeyse her zaman zararsız bir seğirmedir. Özellikle yorgunluk ve stresle artan, vücudun farklı yerlerinde gelip giden, dinlenince azalan seğirmeler ciddi bir hastalığa işaret etmez.
Göz Seğirmesi Ne Zaman Önemli?
Göz kapağı seğirmesi neredeyse her zaman zararsızdır. Ama bazı durumlarda değerlendirilmesi gerekir:
- Seğirme göz kapağının tamamen kapanmasına yol açıyorsa
- Her iki gözde istemsiz ve sık göz kırpma, göz açmakta zorlanma varsa
- Seğirme yüzün diğer bölgelerine, yanağa ya da ağız köşesine yayılıyorsa
- Göz kapağında düşme, gözde kızarıklık, şişlik ya da akıntı eşlik ediyorsa
- Seğirme üç aydan uzun sürüyorsa
Bu durumlar göz kapağı ve yüz kaslarının istemsiz kasılmasıyla seyreden hastalıkların belirtisi olabilir. Bu hastalıkların da etkili tedavileri vardır.
Ne Zaman Nöroloğa Başvurmalı?
Seğirmelerin çoğu zararsız olsa da şu durumlarda bir nöroloğa başvurmanız önerilir:
- Seğirmeye kas güçsüzlüğü eşlik ediyorsa: eşyaları düşürme, merdiven çıkmakta zorlanma, ayağını sürüme
- Kaslarda gözle görülür incelme varsa
- Konuşma ya da yutma güçlüğü başladıysa
- Seğirmeyle birlikte uyuşma, his kaybı ya da bel veya boyundan yayılan ağrı varsa
- Seğirme tek bir bölgede sürekli ve giderek artıyorsa
- Seğirme ve kramplar günlük yaşamınızı ya da uykunuzu belirgin şekilde etkiliyorsa
- Seğirme yüzün bir yarısına yayılıyorsa
Değerlendirme
Seğirme yakınmasıyla başvuran kişilerde çoğu zaman ayrıntılı bir nörolojik muayene yeterlidir. Muayenede kas gücü, refleksler ve kaslarda erime olup olmadığı değerlendirilir. Gerektiğinde şu incelemeler yapılabilir:
- Kan tahlilleri: Magnezyum, kalsiyum, potasyum, tiroit hormonları, B12 vitamini, D vitamini ve böbrek fonksiyonları
- EMG (elektromiyografi): Sinir ve kasların elektriksel etkinliğini ölçer. Seğirmenin zararsız olup olmadığını ayırt etmekte yardımcıdır.
Muayenesi normal olan ve yalnızca seğirmesi olan kişilerde çoğu zaman ileri inceleme gerekmez.
Seğirmeyi Azaltmak
Zararsız seğirmeler çoğu zaman birkaç basit değişiklikle azalır:
- Kafeini azaltın: Özellikle öğleden sonra kahve, çay ve enerji içeceklerinden kaçının. Kafeine kişisel duyarlılığı Kafein İntoleransı yazımda anlattım.
- Uykunuzu düzenleyin: Her gece aynı saatlerde yatıp kalkın.
- Stresi yönetin: Yavaş nefes, doğada zaman geçirmek ve duyguları ifade etmek sinir sistemini yatıştırır. Bunun yollarını Stresle Başa Çıkmak yazımda anlattım.
- Gözlerinizi dinlendirin: Ekran başında sık mola verin. Göz kuruluğunuz varsa yapay gözyaşı damlaları rahatlatabilir.
- Yeterince su için: Yoğun terlediğiniz günlerde sıvı ve mineral kaybını yerine koyun.
- Magnezyumdan zengin beslenin: Kabak çekirdeği, yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller ve kuruyemişler iyi kaynaklardır. Gerektiğinde magnezyum takviyesi seğirme ve kramplarda faydalı olabilir. Hangi formun kime uygun olduğunu Hangi Magnezyum Size Uygun? yazımda anlattım.
- Egzersizden sonra esneyin: Zorlanan kasları esnetmek seğirme ve krampları azaltır.
- Bedeninizi kontrol etmeyi bırakın: Seğirmeyi sürekli izlemek dikkati ona odaklar ve onu daha belirgin hale getirir. Muayeneniz normalse, seğirmenin zararsız olduğunu bilmek ve dikkatinizi başka yöne çevirmek iyileşmenin önemli bir parçasıdır.
Sinir Sisteminin Yorgunluk İşareti
Seğirmeler çoğu zaman sinir sisteminin “fazla uyarıldım” deme biçimidir. Stres, kafein, uykusuzluk ve yorgunluk azaldığında seğirmeler de azalır. Seğirmeyi ne görmezden gelmek ne de en kötüsünü düşünmek doğrudur. Güçsüzlük ve kas erimesi yoksa, büyük olasılıkla bedeniniz yalnızca biraz dinlenmeye ihtiyaç duyuyordur.
Sıkça Sorulan Sorular
Göz ve kas seğirmesi hakkında en sık sorulan soruları kısaca yanıtladım.
• Göz Seğirmesi Ne Kadar Sürer?
Göz kapağı seğirmesi genellikle birkaç gün ile birkaç hafta arasında sürer ve kendiliğinden geçer. Stresli ve uykusuz dönemlerde tekrarlayabilir. Üç aydan uzun süren, göz kapağını kapatan ya da yüzün diğer bölgelerine yayılan seğirmeler değerlendirilmelidir.
• Seğirme Magnezyum Eksikliği mi Demek?
Her zaman değil. Magnezyum eksikliği seğirmenin nedenlerinden biridir, ama stres, kafein ve uykusuzluk çok daha sık nedenlerdir. Magnezyumun kan düzeyi normal çıksa bile hücre içi depolar düşük olabilir. Bu yüzden seğirme ve kramplarla birlikte risk etkenleri de varsa, magnezyum takviyesi hekiminizle birlikte denenebilir.
• Seğirme Varsa EMG Yaptırmalı mıyım?
Herkesin EMG yaptırması gerekmez. Nörolojik muayenesi normal olan, kas güçsüzlüğü ve kas erimesi olmayan kişilerde çoğu zaman EMG gerekmez. EMG, muayenede şüpheli bir bulgu varsa ya da seğirmenin niteliği belirsizse yapılır.
Referanslar
- Banik, Rudrani, ve Neil R. Miller. 2004. “Chronic Myokymia Limited to the Eyelid Is a Benign Condition.” Journal of Neuro-Ophthalmology 24 (4): 290–292.
- Blexrud, Mark D., Anthony J. Windebank, ve Jasper R. Daube. 1993. “Long-Term Follow-Up of 121 Patients with Benign Fasciculations.” Annals of Neurology 34 (4): 622–625.
- Filippakis, Alexandros, Joseph Jara, Nicholas Ventura, ve ark. 2018. “A Prospective Study of Benign Fasciculation Syndrome and Anxiety.” Muscle & Nerve 58 (6): 852–854.
- Hallett, Mark, Craig Evinger, Joseph Jankovic, ve Mark Stacy. 2008. “Update on Blepharospasm: Report from the BEBRF International Workshop.” Neurology 71 (16): 1275–1282.
- Kiernan, Matthew C., Steve Vucic, Benjamin C. Cheah, ve ark. 2011. “Amyotrophic Lateral Sclerosis.” Lancet 377 (9769): 942–955.
- Turner, Martin R., ve Kevin Talbot. 2013. “Mimics and Chameleons in Motor Neurone Disease.” Practical Neurology 13 (3): 153–164.
