Kan Beyin Bariyeriniz Sağlam mı?

Hiç sabahları sanki kafanızın içinde yoğun bir sis varmış gibi uyandınız mı? Ya da anahtarlarınızı nereye koyduğunuzu, en yakın arkadaşınızın ismini bir anlığına unuttuğunuz oldu mu? Çoğu zaman "yoğun tempodan" dediğimiz bu durumlar, aslında beyninizin koruma kalkanı olan kan-beyin bariyeri (KBB) üzerinde bir yangın (enflamasyon) başladığının işareti olabilir.

Kan beyin bariyeri (KBB) nedir?

Beyninizi çevreleyen damarların duvarlarında bulunan hücrelerin birbirine sımsıkı kenetlenmesiyle oluşan bir "gümrük kapısıdır". Sadece yararlı maddelerin (oksijen, glikoz) geçmesine izin verir; toksinleri ve bağışıklık hücrelerini dışarıda tutar.

❓ Vücudun başka bir yerindeki enflamasyon beynimi nasıl etkiler?

Bağırsakta, deride veya akciğerde başlayan kronik bir enflamasyon, kana "sitokin" adı verilen sinyal molekülleri salar. Bu moleküller beyin damarlarınızın "sıkı bağlantılarını" gevşetir. Ancak buradaki en kritik aktörlerden biri Vagus Siniri'dir. 

Bağırsağınızda geçirgenlik artışı varsa, bu durum Vagus sinirini "olumsuz" yönde uyararak beyinde dolaylı bir geçirgenlik artışına (sızdıran beyin) ve nöroenflamasyona neden olabilir. Vagus burada bariyeri fiziksel olarak delmez; yanlış sinyaller göndererek veya "yangın söndürme" görevini (anti-enflamatuar kontrolü) bırakarak bu sürece katılır.

Sıkı bağlantılar gevşeyince, normalde kanda kalması gereken her türlü hücre ve toksik molekül beyne geçebilir. Bu durum bilimsel olarak "Geçirgen Beyin" olarak isimlendirilir.

❓ Sızdıran beyin tedavi edilmezse ne olur?

Beynin kendi bağışıklık askerleri olan mikroglialar, bariyerden sızan yabancı maddeleri gördüğü anda "alarm" durumuna geçer ve aşırı aktifleşir. Bu hücrelerin sürekli uyarılması, beynin içinde dumanı hiç sönmeyen kronik bir yangın başlatır.

Süreç ilerledikçe tablo ağırlaşır:

• Kısa Vadede: Beyin sisi (düşünceleri toparlayamama), kronik yorgunluk ve açıklanamayan sinirlilik hali

• Orta Vadede: Odaklanma süresi kısalır, bilişsel yavaşlama ve yeni bilgileri öğrenmede güçlük (mental yorgunluk)

• Uzun Vadede: Nöronlar arasındaki iletişim kalıcı hasar almaya başlar; bu durum Alzheimer hastalığı , Parkinson hastalığı (ve MS (multipl skleroz) gibi nörodejeneratif ve otoimmün hastalıkların zeminini hazırlar.

❓ Mikroglialar neden teyakkuza geçer?

Normalde bu hücreler beynin sadık "çöpçüleri" ve "koruyucularıdır"; hasarlı hücreleri temizler ve beyni onarırlar. Ancak kan beyin bariyeri (KBB) sızdırdığı sürece, kandan gelen uyarıcılar (toksinler, sindirilmemiş gıdalar, ağır metaller, sitokinler) bu askerleri sürekli provoke eder.

Bariyerdeki gedik kapanmadığı sürece mikroglialar "teyakkuza" geçer ve koruyucu rollerini bırakıp enflamatuar kimyasallar salgılamaya başlarlar. Onları sakinleştirmenin ve beyni korumanın tek yolu, dışarıdan gelen bu sürekli provokasyonu (sızıntıyı) kesmektir; yani bariyeri onarmaktır.

❓ Kan-Beyin Bariyeri (KBB) Geçirgenliğini Ne Artırır?

Bariyeriniz statik bir duvar değil, yaşayan ve dış etkenlere tepki veren bir filtredir. Ancak modern yaşamın getirdiği bazı faktörler, bu filtrede gedikler açan birer "koçbaşı" görevi görür:

• Kronik Stres: Yüksek kortizol, bariyeri bir arada tutan "sıkı bağlantı" proteinlerini doğrudan eritir.

• Batı Tipi Beslenme:  Gluten, katkı maddeleri ve yüksek fruktozlu mısır şurubu; hem bağırsakta hem beyinde zonulin artışına neden olarak kapıları açar.

• Antibiyotik Kullanımı ve Disbiyozis: Bağırsaktaki yararlı bakterilerin kaybı, bariyerin "çimentosu" olan Kısa Zincirli Yağ Asitlerinin (KZYA) üretimini durdurur.

• Uyku Yetersizliği: Beynin gece temizlik servisi olan glimfatik sistem, uykusuzlukta çalışamaz. Atıklar beyinde birikerek bariyer hücrelerine (endotel) zarar verir.

• Aşırı Tuz Tüketimi: Yüksek sodyum, bağışıklık sistemini provoke ederek (TH17 hücreleri üzerinden) bariyerin savunma hattını bozar.

• Kafa Travmaları: Fiziksel darbeler bariyerde mikroskobik "yırtılmalar" yaratabilir.

• Çevresel Toksinler: Alkol, ağır metaller, pestisitler ve mikroplastikler doğrudan hücre hasarı (oksidatif stres) yaratarak bariyeri inceltir.

❓ Glimfatik sistem nedir?

Glimfatik sistem, beynin gece çalışan "temizlik ve çöp toplama servisi"dir.

Vücudumuzdaki diğer organlar atıklarını lenf sistemiyle temizlerken, beynimizin kendine has, çok daha hassas bir sistemi vardır. Beyin dokusu ile kan-beyin bariyeri arasındaki boşluklarda dolaşan beyin omurilik sıvısı (BOS), gün boyu nöronların çalışması sonucu biriken metabolik atıkları (özellikle Alzheimer ile ilişkili olan beta-amiloid plaklarını) temizler.

Neden sadece uyurken çalışır? Siz derin uykuya daldığınızda, beyin hücreleriniz yaklaşık %60 oranında büzülür. Bu büzülme, hücreler arası mesafeyi genişleterek "temizlik sıvısının" (BOS) beyin dokusunun en derin köşelerine kadar sızmasına ve çöpleri süpürmesine olanak tanır.

Glimfatik Sistem bozulursa ne olur?

• Çöp birikimi: Beyinde toksik atıklar birikir.

• Bariyer hasarı: Biriken bu atıklar kan-beyin bariyerine içeriden zarar verir.

• Beyin Sisi: Sabahları "afyonu patlamamış" gibi hissetmenin biyolojik nedeni budur.

❓ Glimfatik sistem düzeltirsem kendimi daha iyi hisseder miyim?

Kesinlikle evet. Glimfatik sistemi düzeltmek, beyninizde biriken "metabolik çöpleri" temizlemek anlamına gelir. Bu temizlik başladığında hissedeceğiniz değişim sadece fiziksel değil, aynı zamanda bilişsel ve duygusal olacaktır.

Glimfatik sisteminiz verimli çalıştığında hayatınızda şu somut değişimleri fark edebilirsiniz.

1. Zihinsel berraklık

Glimfatik sistem, gün boyu biriken ve nöronlar arası iletişimi "çöpleştiren" atıkları süpürür. Bu temizlik yapıldığında, sabahları çok daha keskin, odaklanmış ve tabiri caizse "işlemcisi hızlanmış" bir zihinle uyanırsınız.

2. Duygudurum dengesi

Beyinde biriken enflamatuar atıklar, sadece unutkanlık yapmaz; aynı zamanda sinirlilik, kaygı ve depresif ruh halini tetikler. Temiz bir beyin, serotonin ve dopamin gibi mutluluk hormonlarının reseptörlerine daha iyi bağlanmasını sağlar.

3. Daha Az "Zihinsel Yorgunluk"

Eğer gün ortasında enerjiniz bitiyor ve "düşünmekten yoruluyorsanız", bu genellikle glimfatik sistemin bir önceki gece işini bitiremediği anlamına gelir. Sistem düzene girdiğinde, gün boyu süren mental dayanıklılığınız artar.

❓ Glimfatik Sistemimi Nasıl Düzeltebilirim?

Beyninizi "yıkamak" ve glimfatik sistemi tam kapasite çalıştırmak için iki temel aşamaya odaklanmamız gerekiyor: derin uyku kalitesi ve sistemik destek.

1. Derin Uykuya Yatırım Yapın

Temizlik, uykunun sadece "derin" (non-REM) evresinde en yüksek verime ulaşır. Eğer derin uykunuz eksikse, beyninizdeki çöpler birikmeye devam eder. Derin uykuyu artırmak için:

• Tam Karanlık Oda: Melatonin üretimi ve glimfatik akış için odanız zifiri karanlık olmalı.

• Mavi Işığı Yönetin: Yatmadan en az 2 saat önce ekran (mavi ışık) maruziyetini kesin veya mavi ışık kesici gözlükler kullanın.

• Sinir Sistemini Sakinleştirin: Yatmadan önce meditasyon, restoratif veya yin yoga gibi pratikler yaparak beyni "onarım" moduna (parasempatik sistem) geçirin.

2. Sistemi Verimli Çalıştırmak İçin "Püf Noktaları"

Sadece uyumak yetmez; bu sistemin mekanik olarak da desteklenmesi gerekir:

• Yan Yatış Pozisyonu: Yapılan çalışmalar, yan yatarak uyumanın (özellikle sağ yan) yerçekimi ve damar yapısı nedeniyle glimfatik temizliği %25 daha etkili hale getirdiğini göstermektedir.

• Gece Açlığı: Yatmadan en az 3-4 saat önce yemek yemeyi kesmek, vücudun enerjisini sindirimle harcamayıp tamamen beyin onarımına ve temizliğine kanalize etmesini sağlar.

• Hidrasyon: Susuz kalmış bir beyinde temizlik sıvısının (BOS) akışkanlığı azalır. Gün boyu yeterli su içmek, gece yapılacak "beyin yıkama" işlemi için gereklidir.

3. Dolaşımı Güçlendirin

Glimfatik sistem, beyin omurilik sıvısının damarlar etrafında akışıyla çalışır. Bu yüzden dolaşım sağlığı kritiktir:

• Düzenli Egzersiz: Hafif kardiyo (yürüyüş, yüzme, bisiklet) damar elastikiyetini artırır ve sıvı akışını destekler.

• Nefes Çalışmaları: Diyafram nefesi ve “kare nefesi” gibi teknikler, parasempatik sistemi aktive ederek dolaşımı düzenler.

• Boyun Sağlığı: Boyun kaslarının gerginliği, sıvı akışını zorlaştırabilir. Düzenli esneme ve ergonomi önemlidir.

4. Toksin Yükünü Azaltın

Beynin temizlenmesi, vücutta biriken toksinlerin azaltılmasıyla daha kolay hale gelir:

• Alkol ve nikotin: Bu maddeler glimfatik akışı baskılar. Mümkünse sınırlayın veya bırakın.

• Kafein: Günün geç saatlerinde kafein almak derin uykuya geçişi zorlaştırır. Öğleden sonra azaltın.

• Antioksidan Beslenme: Orman meyveleri, yeşil yapraklı sebzeler, turpgiller ve omega-3 kaynakları (örneğin balık) beyin hücrelerini oksidatif stresten korur.

5. Biyolojik Ritimle Uyum

Glimfatik sistem, sirkadiyen ritimle senkronize çalışır:

• Her gün aynı saatte uyuyup uyanmak, sistemin “temizlik programını” sabitler.

• Güneş Işığı: Sabah güneş ışığı almak melatonin döngüsünü düzenler, gece daha kaliteli uyku sağlar.

❓ Kısa Zincirli Yağ Asitleri (KZYA) Bu Kadar Önemli mi Gerçekten?

Kesinlikle evet. Eğer Kan beyin bariyeri'ni (KBB) bir tuğla duvar olarak hayal ederseniz, bütirat bu tuğlaları birbirine bağlayan en güçlü harç ve yapıştırıcıdır.

Bağırsaklarımızdaki dost bakteriler, yediğimiz lifli gıdaları (soğan, sarımsak, kuşkonmaz, yer elması gibi prebiyotikleri) fermente ederek KZYA üretirler. Bu asitler içinde en kritik olanı bütirattır.

1. Bütirat, KBB’deki hücreleri bir arada tutan proteinlerin (klaudin ve zonulin) üretimini artırır. Yani bariyerdeki delikleri fiziksel olarak kapatır.

2. Beyne ulaşan bütirat, mikrogliaların (bağışıklık hücrelerinin) aşırı aktifleşmesini engelleyerek nöroenflamasyonu dindirir.

3. Geçirgen bağırsak her zaman geçirgen beyin riskini taşır. Bütirat önce bağırsak duvarını onarır, ardından kana karışıp beyin bariyerini güçlendirir. Bağırsak bariyerini onaran her adım, beyin bariyerini de doğrudan zırhlandırır.

❓ Kısa Zincirli Yağ Asitleri (KZYA) sentezini artırmak için yapabileceğim bir şey var mı?

• Lifli Gıdaları Artırın: Soğan, sarımsak, kuşkonmaz, pırasa ve kök sebzeler gibi prebiyotik lifler, bağırsak bakterileriniz için bütirat üretim fabrikasının yakıtıdır.

• Dirençli Nişastadan Faydalanın: Haşlanıp soğutulmuş patates veya pirinç, bağırsaktaki bütirat üretimini katlar.

• Çeşitliliğe Önem Verin: Ne kadar farklı çeşit bitkisel lif tüketirseniz, o kadar zengin bir KZYA profiline sahip olursunuz.

• Yeşil çay, kakao, yaban mersini, nar, üzüm kabuğu gibi polifenoller bağırsak bakterileri tarafından metabolize edilerek KZYA sentezini destekler. Polifenoller ayrıca antioksidan etki göstererek bağırsak bariyerini güçlendirir.

• Probiyotik beslenme ve desteğe önem verin: Probiyotik bakteriler, prebiyotik liflerle birleştiğinde KZYA üretimini sinerjik şekilde artırır.

• Histamin intoleransınız yoksa yoğurt, kefir, doğal turşusu, kimchi, kombucha gibi fermente ürünleri daha sık tüketmeye çalışın.

• Histamin intoleransınız varsa Bifidobacter ve/veya Akkermansia içeren probiyotik için, doğada daha fazla zaman geçirin.

• Sağlıklı yağ tüketiminizi atırın: Omega-3 yağ asitleri (örneğin balık, ceviz, keten tohumu) bağırsak mikrobiyotasının çeşitliliğini artırır.

• Düzenli fiziksel aktivite bağırsak mikrobiyotasını olumlu yönde etkiler ve KZYA üretimini artırır.

• Stres yönetimi (meditasyon, uyku düzeni) bağırsak-beyin eksenini dengeler, mikrobiyota sağlığını korur.

Check-List: Bariyeriniz Tehlikede mi?

Eğer aşağıdaki maddelerden 3 veya daha fazlasına "evet" diyorsanız, kan-beyin bariyeriniz zayıflamış olabilir:

⃝ Haftada 3'ten fazla paketli gıda veya rafine şeker tüketiyor musunuz? 

❗Aşırı rafine gıda tüketimi inflamasyonu artırır ve bariyer bütünlüğünü zayıflatabilir.

⃝ Günlük uyku süreniz 6 saatin altında mı? 

❗Yetersiz uyku, beynin toksin temizleme mekanizmasını bozar ve bariyerin onarımını engeller.

⃝ Sürekli bir "beyin sisi" (düşünceleri toparlayamama) yaşıyor musunuz? 

❗Beyin sisi, bariyer geçirgenliğinin artmasıyla ilişkili nöroinflamasyonun bir göstergesi olabilir.

⃝ Son zamanlarda odaklanma sürenizde ciddi bir kısalma fark ettiniz mi? 

❗Odaklanma sorunları, beyin-bariyer dengesizliğinin erken sinyallerinden biridir.

⃝ Kronik stres altında mısınız? 

❗Uzun süreli stres kortizol seviyelerini yükseltir ve bariyerin sıkı bağlantılarını etkileyerek geçirgenliğe neden olabilir. 

⃝ Sindirim sorunları (gaz, şişkinlik, intolerans) yaşıyor musunuz? 

❗Bağırsak bariyerindeki zayıflık, kan-beyin bariyerini de olumsuz etkileyebilir.

⃝ Alkol veya sigara tüketiminiz düzenli mi? Yeteri kadar C vitamini alıyor musunuz?

❗Oksidatif stres ve inflamasyonu artırarak bariyeri zayıflatabilir.

⃝ Fiziksel aktivite seviyeniz nasıl?

❗Hareketsizlik, hem bağırsak hem de beyin bariyerini olumsuz etkiler.

⃝ Sık sık antibiyotik veya ağrı kesici kullanıyor musunuz?

❗Mikrobiyota dengesini bozarak dolaylı yoldan bariyeri zayıflatabilir.

⃝ Aşırı işlenmiş yağlar (trans yağlar) tüketiyor musunuz?

❗Enflamasyonu tetikleyerek bariyer geçirgenliğini artırabilir.

⃝ Yeteri kadar omega-3 tüketiyor musunuz?

❗Omega 3 doymamış yağ asitleri, hücre zarlarını esnek tutar, sitokin üretimini azaltır, nöroenflamasyonu baskılar.

⃝ D vitamini   düzeylerinize baktırdınız mı?

❗D vitamini, sıkı bağlantı proteinlerinin (zonulin, occludin) sentezini destekler. Eksikliği hem bağırsak hem de beyin bariyerinde geçirgenliği artırabilir.

⃝ Folik asit ve B12 vitamini   düzeylerinize baktırdınız mı?

❗Bu vitaminler homosistein metabolizmasını düzenler; eksiklikte artan homosistein kan beyin bariyerini zayıflatır.

⃝ Magnezyum ve çinko alımınız yeterli mi?

❗Bu mineraller sinir hücrelerinin elektriksel dengesi ve antioksidan enzimler için kritik öneme sahiptir.

🍀

Beyin, organizmanın en hassas ve en iyi korunan organıdır; kan-beyin bariyeri (KBB) ise bu organın temel savunma hattını oluşturan seçici geçirgen yapıdır. KBB’nin bütünlüğünün bozulması, basit bilişsel performans düşüklüklerinden Alzheimer hastalığı ve diğer nörodejeneratif süreçlere kadar geniş bir yelpazede patolojik sonuçlara zemin hazırlayabilir.

Olumlu tarafı ise şudur: KBB’nin fonksiyonel kapasitesi yalnızca genetik faktörlerle belirlenmez; yaşam tarzı ve çevresel etmenler bu bariyerin korunmasında kritik rol oynar. Kısa zincirli yağ asitleri (KZYA) üretimini destekleyen lif açısından zengin beslenme, yeterli ve kaliteli uyku, düzenli fiziksel aktivite ve stres yönetimi gibi müdahaleler, nöroinflamasyonu azaltarak bariyerin yapısal bütünlüğünü güçlendiren biyolojik sinyaller üretir.

Bağırsak mikrobiyotasının sağlığını destekleyen her adım, bağırsak-beyin ekseni üzerinden KBB’nin fonksiyonunu doğrudan iyileştirir. Bu nedenle, beslenme ve yaşam tarzı optimizasyonu yalnızca sistemik sağlığı değil, aynı zamanda bilişsel keskinliği, duygusal dengeyi ve nörolojik dayanıklılığı da artırır.

Sonuç olarak, sağlıklı bir kan-beyin bariyeri, sağlıklı bir zihinsel işlevin ön koşuludur. Bu stratejilerin günlük yaşama entegre edilmesi, nörolojik sağlığın korunması ve uzun vadeli beyin fonksiyonlarının sürdürülebilirliği açısından temel bir gerekliliktir.

Referanslar

• Huang X, Hussain B, Chang J. Peripheral inflammation and blood-brain barrier disruption: effects and mechanisms. CNS Neurosci Ther. 2021;27(1):36-47. doi:10.1111/cns.13569
• Fock E, Parnova R. Mechanisms of Blood-Brain Barrier Protection by Microbiota-Derived Short-Chain Fatty Acids. Cells. 2023 Feb 18;12(4):657. doi: 10.3390/cells12040657. PMID: 36831324; PMCID: PMC9954192.
• Philip A, White ND. Gluten, Inflammation, and Neurodegeneration. Am J Lifestyle Med. 2022;16(1):32-35. Published 2022 Jan 11. doi:10.1177/15598276211049345
• Mohan M, Okeoma CM, Sestak K. Dietary Gluten and Neurodegeneration: A Case for Preclinical Studies. Int J Mol Sci. 2020;21(15):5407. Published 2020 Jul 29. doi:10.3390/ijms21155407
• Obrenovich, M.E.M. Leaky Gut, Leaky Brain? Microorganisms 2018, 6, 107. https://doi.org/10.3390/microorganisms6040107
• Wei J, Dai Y, Wen W, Li J, Ye LL, Xu S, Duan DD. Blood-brain barrier integrity is the primary target of alcohol abuse. Chem Biol Interact. 2021 Mar 1;337:109400. doi: 10.1016/j.cbi.2021.109400. Epub 2021 Jan 28. PMID: 33516661.
• Haorah J, Heilman D, Knipe B, Chrastil J, Leibhart J, Ghorpade A, Miller DW, Persidsky Y. Ethanol-induced activation of myosin light chain kinase leads to dysfunction of tight junctions and blood-brain barrier compromise. Alcohol Clin Exp Res. 2005 Jun;29(6):999-1009. doi: 10.1097/01.alc.0000166944.79914.0a. PMID: 15976526.
• Bell KS, O'Shaughnessy KL. The development and function of the brain barriers - an overlooked consideration for chemical toxicity. Front Toxicol. 2022 Oct 18;4:1000212. doi: 10.3389/ftox.2022.1000212. PMID: 36329715; PMCID: PMC9622783.
• Obrenovich MEM. Leaky Gut, Leaky Brain? Microorganisms. 2018 Oct 18;6(4):107. doi: 10.3390/microorganisms6040107. PMID: 30340384; PMCID: PMC6313445.
• Mohan M, Okeoma CM, Sestak K. Dietary Gluten and Neurodegeneration: A Case for Preclinical Studies. Int J Mol Sci. 2020 Jul 29;21(15):5407. doi: 10.3390/ijms21155407. PMID: 32751379; PMCID: PMC7432597.
• Kip E, Parr-Brownlie LC. Healthy lifestyles and wellbeing reduce neuroinflammation and prevent neurodegenerative and psychiatric disorders. Front Neurosci. 2023 Feb 15;17:1092537. doi: 10.3389/fnins.2023.1092537. PMID: 36875655; PMCID: PMC9975355.
• Kip E, Parr-Brownlie LC. Reducing neuroinflammation via therapeutic compounds and lifestyle to prevent or delay progression of Parkinson's disease. Ageing Res Rev. 2022 Jun;78:101618. doi: 10.1016/j.arr.2022.101618. Epub 2022 Apr 5. PMID: 35395416.
• Lin MS, Wang YC, Chen WJ, Kung WM. Impact of gut-brain interaction in emerging neurological disorders. World J Clin Cases. 2023 Jan 6;11(1):1-6. doi: 10.12998/wjcc.v11.i1.1. PMID: 36687174; PMCID: PMC9846976.
• Mou Y, Du Y, Zhou L, Yue J, Hu X, Liu Y, Chen S, Lin X, Zhang G, Xiao H, Dong B. Gut Microbiota Interact With the Brain Through Systemic Chronic Inflammation: Implications on Neuroinflammation, Neurodegeneration, and Aging. Front Immunol. 2022 Apr 7;13:796288. doi: 10.3389/fimmu.2022.796288. PMID: 35464431; PMCID: PMC9021448.
• Araújo B, Caridade-Silva R, Soares-Guedes C, Martins-Macedo J, Gomes ED, Monteiro S, Teixeira FG. Neuroinflammation and Parkinson's Disease-From Neurodegeneration to Therapeutic Opportunities. Cells. 2022 Sep 17;11(18):2908. doi: 10.3390/cells11182908. PMID: 36139483; PMCID: PMC9497016.
• Zhu B, Yin D, Zhao H, Zhang L. The immunology of Parkinson's disease. Semin Immunopathol. 2022 Sep;44(5):659-672. doi: 10.1007/s00281-022-00947-3. Epub 2022 Jun 8. PMID: 35674826; PMCID: PMC9519672.
• Pérez-Segura I, Santiago-Balmaseda A, Rodríguez-Hernández LD, Morales-Martínez A, Martínez-Becerril HA, Martínez-Gómez PA, Delgado-Minjares KM, Salinas-Lara C, Martínez-Dávila IA, Guerra-Crespo M, Pérez-Severiano F, Soto-Rojas LO. PPARs and Their Neuroprotective Effects in Parkinson's Disease: A Novel Therapeutic Approach in α-Synucleinopathy? Int J Mol Sci. 2023 Feb 7;24(4):3264. doi: 10.3390/ijms24043264. PMID: 36834679; PMCID: PMC9963164.
• Popa-Wagner A, Dumitrascu DI, Capitanescu B, Petcu EB, Surugiu R, Fang WH, Dumbrava DA. Dietary habits, lifestyle factors and neurodegenerative diseases. Neural Regen Res. 2020 Mar;15(3):394-400. doi: 10.4103/1673-5374.266045. PMID: 31571647; PMCID: PMC6921346.
• Matrisciano F, Pinna G. PPAR and functional foods: Rationale for natural neurosteroid-based interventions for postpartum depression. Neurobiol Stress. 2020 Apr 19;12:100222. doi: 10.1016/j.ynstr.2020.100222. PMID: 32426424; PMCID: PMC7226878.
• Kankaanpää A, Tolvanen A, Heikkinen A, Kaprio J, Ollikainen M, Sillanpää E. The role of adolescent lifestyle habits in biological aging: A prospective twin study. Elife. 2022 Nov 8;11:e80729. doi: 10.7554/eLife.80729. PMID: 36345722; PMCID: PMC9642990.
• Lima Giacobbo B, Doorduin J, Klein HC, Dierckx RAJO, Bromberg E, de Vries EFJ. Brain-Derived Neurotrophic Factor in Brain Disorders: Focus on Neuroinflammation. Mol Neurobiol. 2019 May;56(5):3295-3312. doi: 10.1007/s12035-018-1283-6. Epub 2018 Aug 17. PMID: 30117106; PMCID: PMC6476855.
• Lu Y, Bu FQ, Wang F, Liu L, Zhang S, Wang G, Hu XY. Recent advances on the molecular mechanisms of exercise-induced improvements of cognitive dysfunction. Transl Neurodegener. 2023 Feb 27;12(1):9. doi: 10.1186/s40035-023-00341-5. PMID: 36850004; PMCID: PMC9972637.
• Huang X, Zhao X, Li B, Cai Y, Zhang S, Wan Q, Yu F. Comparative efficacy of various exercise interventions on cognitive function in patients with mild cognitive impairment or dementia: A systematic review and network meta-analysis. J Sport Health Sci. 2022 Mar;11(2):212-223. doi: 10.1016/j.jshs.2021.05.003. Epub 2021 May 16. PMID: 34004389; PMCID: PMC9068743.
• Kociszewska D, Chan J, Thorne PR, Vlajkovic SM. The Link between Gut Dysbiosis Caused by a High-Fat Diet and Hearing Loss. Int J Mol Sci. 2021 Dec 7;22(24):13177. doi: 10.3390/ijms222413177. PMID: 34947974; PMCID: PMC8708400.
• Chan J, Telang R, Kociszewska D, Thorne PR, Vlajkovic SM. A High-Fat Diet Induces Low-Grade Cochlear Inflammation in CD-1 Mice. Int J Mol Sci. 2022 May 6;23(9):5179. doi: 10.3390/ijms23095179. PMID: 35563572; PMCID: PMC9101486.
• Kociszewska D, Vlajkovic S. Age-Related Hearing Loss: The Link between Inflammaging, Immunosenescence, and Gut Dysbiosis. Int J Mol Sci. 2022 Jul 1;23(13):7348. doi: 10.3390/ijms23137348. PMID: 35806352; PMCID: PMC9266910.
• Aleman RS, Moncada M, Aryana KJ. Leaky Gut and the Ingredients That Help Treat It: A Review. Molecules. 2023 Jan 7;28(2):619. doi: 10.3390/molecules28020619. PMID: 36677677; PMCID: PMC9862683.
• Twardowska A, Makaro A, Binienda A, Fichna J, Salaga M. Preventing Bacterial Translocation in Patients with Leaky Gut Syndrome: Nutrition and Pharmacological Treatment Options. Int J Mol Sci. 2022 Mar 16;23(6):3204. doi: 10.3390/ijms23063204. PMID: 35328624; PMCID: PMC8949204.
• Usuda H, Okamoto T, Wada K. Leaky Gut: Effect of Dietary Fiber and Fats on Microbiome and Intestinal Barrier. Int J Mol Sci. 2021;22(14):7613. Published 2021 Jul 16. doi:10.3390/ijms22147613
• Binienda A, Twardowska A, Makaro A, Salaga M. Dietary Carbohydrates and Lipids in the Pathogenesis of Leaky Gut Syndrome: An Overview. Int J Mol Sci. 2020;21(21):8368. Published 2020 Nov 8. doi:10.3390/ijms21218368
• De Filippis A, Ullah H, Baldi A, Dacrema M, Esposito C, Garzarella EU, Santarcangelo C, Tantipongpiradet A, Daglia M. Gastrointestinal Disorders and Metabolic Syndrome: Dysbiosis as a Key Link and Common Bioactive Dietary Components Useful for their Treatment. Int J Mol Sci. 2020 Jul 13;21(14):4929. doi: 10.3390/ijms21144929. PMID: 32668581; PMCID: PMC7404341.
• Rahmoune H, Boutrid N. Autism & Gluten: The Proof By Regression! Pediatr Neurol Briefs. 2018 Sep 14;32:9. doi: 10.15844/pedneurbriefs-32-9. PMID: 30258271; PMCID: PMC6138623.