Gluten herkeste migren yapmaz; ancak çölyak hastalığı veya çölyak dışı gluten hassasiyeti olan kişilerde migren ve diğer nörolojik yakınmalar daha sık görülür. Bu kişilerde gluten, bağırsak duvarında hasara ve bağırsak florasında dengesizliğe (disbiyozis) yol açarak ağrıya katkıda bulunabilir.
- Bazı migren hastalarında ağrının kaynaklarından biri bağırsaktır: gluten bağırsak duvarını zedeleyebilir ve vücuttaki histamin yükünü artırabilir.
- Çölyak hastalığı ve çölyak dışı gluten hassasiyeti olan kişilerde migren daha sık görülür.
- Histamini yıkan DAO enzimi düşük olan migren hastalarının bir bölümünde gluten hassasiyeti de saptanmıştır.
- Glutensiz beslenmeye geçmeden önce, gluten yemeye devam ederken çölyak testleri yaptırılmalıdır
Gluten Tüketimi ile Migren Arasında Nasıl Bir Bağ Var?
Migren yalnızca şiddetli bir baş ağrısı değildir; sinirlerin, damarların ve bağışıklık sisteminin birlikte rol oynadığı bir hastalıktır. Bu yüzden ağrının kaynağı her zaman başta değildir. Bazı hastalarda bağırsakta başlayan iltihabi bir süreç, beyindeki ağrı yollarını da etkileyebilir.
Gluten bu süreçte rol oynayabilen besinlerden biridir. Her migren hastasında sorun yaratmaz; ancak çölyak hastalığı veya çölyak dışı gluten hassasiyeti olan kişilerde migren ve diğer nörolojik yakınmalar daha sık görülür. Bu kişilerde gluten, bağırsak duvarını zedeleyerek ve bağırsak florasının dengesini bozarak (disbiyozis) ağrıya katkıda bulunabilir.
Çölyak hastalığı ile gluten hassasiyeti arasındaki fark nedir?
- Çölyak hastalığı: Genetik yatkınlığı olan kişilerde gluten, bağışıklık sisteminin ince bağırsak duvarına saldırmasına (otoimmün hasar) yol açar. Tanı kan testleri ve gerekirse endoskopik biyopsiyle konur.
- Non çölyak gluten/buğday hassasiyeti: Otoimmün hasar yoktur, ama gluten veya buğday yendiğinde bağırsakta ve tüm vücutta yakınmalar ortaya çıkar. Tanı için önce çölyak hastalığı ve buğday alerjisi dışlanır. Ardından glutensiz beslenmede yakınmaların gerilediği, gluten yeniden eklenince geri döndüğü gözlenir.
Her iki durumda da migren, beyin sisi, yorgunluk ve duygudurum değişiklikleri sık görülür.
Histamin intoleransı nedir, glutenle ne ilgisi var?
Histamin intoleransı, besinlerle alınan veya vücutta üretilen histaminin yeterince yıkılamayıp birikmesidir. Histamini yıkan iki enzim vardır: bağırsakta DAO (diamin oksidaz), hücrelerin içinde HNMT (histamin N-metiltransferaz). Biriken histamin şişkinlik, kızarıklık, burun tıkanıklığı gibi alerji benzeri yakınmalara ve damarlarda genişlemeye yol açar.
Gluten bu tabloya iki yoldan katılır:
- DAO enzimi bağırsak duvarındaki hücrelerde üretilir. Gluten bu hücreleri zedelediğinde DAO üretimi azalır.
- Bağırsak duvarı geçirgenleştiğinde ("geçirgen bağırsak") histamin ve diğer maddeler kana daha kolay geçer; bağışıklık sistemi sürekli alarm durumunda kalır.
Ayrıca buğdayda bulunan buğday rüşeymi aglütinini (WGA) adlı protein, histamin depolayan mast hücrelerinden histamin salınımını artırabilir.
Bağırsaktaki histamin baş ağrısına nasıl yol açar?
Bağırsakta yıkılamayıp kana geçen histamin, beyindeki hassas damarları genişletir ve ağrıyı taşıyan sinir uçlarını uyarır. Bu, migren atağını başlatabilir veya var olan ağrıyı şiddetlendirebilir. Bu nedenle bazı hastalarda migreni bağırsakta başlayıp beyinde yankılanan bir tablo olarak düşünmek gerekir.
Araştırmalar ne gösteriyor?
Litvanya'da yapılan bir çalışmada 44 migren hastasının 26'sında DAO enzim düzeyi düşük bulundu. DAO'su düşük olan bu hastaların 9'unda çölyak dışı gluten hassasiyeti, 1'inde çölyak hastalığı saptandı (Griauzdaitė ve ark., 2020). Küçük bir çalışma olsa da migren, histamin ve gluten arasındaki bağı destekliyor.
Neden kadınlarda ve orta yaşta daha sık?
Migren, histamin intoleransı ve gluten hassasiyeti kadınlarda daha sık görülür ve çoğu zaman orta yaştan sonra belirginleşir. Menopozdan sonra östrojen düştüğü için migrenin azalması beklenir. Ancak menopoza geçiş döneminde (perimenopoz) östrojen ve progesteron dalgalanır. Progesteron düşerken görece yüksek kalan östrojenin mast hücrelerinden histamin salınımını artırabildiği düşünülmektedir.
Ne yapmalı?
Migreninize gaz, şişkinlik veya alerji benzeri yakınmalar eşlik ediyorsa şu sırayı izleyin:
- Önce çölyak testi. Gluten yemeye devam ederken bir gastroenteroloji veya iç hastalıkları uzmanına çölyak testlerinizi yaptırın. Glutensiz beslenmeye testten önce başlarsanız sonuç yanlış negatif çıkabilir.
- Sonra histamin intoleransı değerlendirmesi. Çölyak saptanmazsa alerji, nöroloji veya iç hastalıkları uzmanına başvurun. DAO düzeyinin düşük olması tanıyı destekler; ancak ienflamasyon varlığında nadiren yüksek çıkabilir, kan histamini de her zaman yüksek olmayabilir.
- Beslenmeyi değiştirin. Testlerden sonra gluteni ve inek sütü ürünlerini beslenmenizden çıkarın, düşük histaminli beslenmeye geçin.
- Şişkinlik sürüyorsa FODMAP'e bakın. FODMAP, bağırsakta kolay fermente olan karbonhidratlardır; bir diyetisyen eşliğinde değerlendirilebilir.
- İlaçlarınızı gözden geçirin. Bazı migren ilaçları histamin yakınmalarını artırabilir; alternatifleri doktorunuzla konuşun.
- Kilonuza dikkat edin. Fazla kilo hem migreni hem histamin intoleransını kötüleştirir; doktor veya diyetisyen eşliğinde kilo verin.
Sıkça Sorulan Sorular
• Çölyak testim negatif çıktı. Gluten yine de migrenimi tetikleyebilir mi? Evet. Çölyak dışı gluten hassasiyetinde kan testleri normaldir. Tanı, glutensiz beslenmeyle yakınmaların gerilemesi ve gluten yeniden eklenince geri dönmesiyle konur.
• Glutensiz beslenmeye testten önce başlayabilir miyim? Önermem. Gluten kesildiğinde çölyak testleri yanlış negatif çıkabilir. Önce test, sonra diyet.
• Gluteni bırakınca migrenim ne zaman azalır? Beslenme değişikliğinin etkisi genellikle 2–4 hafta içinde görülmeye başlar. İlk haftalarda şişkinlik gibi bağırsak yakınmaları, ardından ağrı sıklığı azalır.
• Sadece gluteni bırakmak yeter mi? Çoğu zaman yetmez. Histamin intoleransı da varsa düşük histaminli beslenme, inek sütü ürünlerinin çıkarılması ve stres, uyku gibi yaşam tarzı düzenlemeleri birlikte gerekir.
Sonuç
Migren yalnızca bir baş ağrısı değildir; bağırsak, bağışıklık ve hormon sistemleriyle yakından ilişkilidir. Gluten ve histamin hassasiyeti olan kişilerde migrenin yönetimi kişiye özel olmalı, gerekirse birden fazla uzmanlık alanı birlikte çalışmalıdır. Doğru tanı, uygun beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleriyle migren kontrol altına alınabilir.
Bunlar da ilginizi çekebilir
- Başım ağrıyor: Migren mi, histamin intoleransı mı, nasıl anlarım?
- Hem migreni hem de histamin intoleransını artıran besinler hangileri?
Referanslar
- Griauzdaitė K, Maselis K, Žvirblienė A, ve ark. Associations between migraine, celiac disease, non-celiac gluten sensitivity and activity of diamine oxidase. Med Hypotheses. 2020;142:109738. doi:10.1016/j.mehy.2020.109738
- Taşcı Fresko B. Ne Yesem Dokunuyor: Histamin İntoleransı Bulguları, Nedenleri, Çözümleri. Doğan Kitap; 2023.
