Vücudun bir alerjene verdiği aşırı yanıtın baş ağrısıyla nasıl kesiştiği, nöroimmünolojinin en önemli konularındandır. Alerjik durumlar ve migren, mast hücreleri ve histamin gibi ortak biyolojik yolları paylaşan, yüksek oranda komorbid iki durumdur. Bu metin, alerjik reaksiyonların temel mekanizmalarını (Tip I ve Tip IV) açıklayacak; bu immün aktivasyonun migreni nasıl tetiklediğini, histamin intoleransı ve kronik enflamasyon gibi ortak risk faktörlerini inceleyerek bütüncül yönetim stratejilerinin önemini gösterecektir.
Mast Hücreleri ve Histamin: Alerji ile Migrenin Ortak Biyolojik Dili
Alerji, belli bir maddeye karşı vücudun verdiği anormal yanıttır. Çoğunlukla zararsız olan bu maddeler pek çok insanı etkilemeyen protein yapısında maddelerdir.
Bir alerjen solunum, cilt veya besinler yolu ile vücuda girdiği zaman bağışıklık sisteminde duyarlılaşmaya neden olur. Bağışıklık sistemi hücrelerinden İmmünglobülin E (Ig E) salgılanır. Salgılanan Ig E, mast hücrelerinden histamin salgılanmasına neden olur ve alerjik yanıt ortaya çıkar. Bazen Ig E salgılanmadan da alerjik yanıt ortaya çıkabilir.
Alerjik yanıt bazen saniyeler veya dakikalar içerisinde, bazen de saatler, hatta günler içerisinde ortaya çıkabilir.
Tip I Alerjik Yanıtlar
Hemen (saniyeler, dakikalar) ortaya çıkan alerjik yanıtlar, Tip I alerjik yanıt olarak isimlendirilir.
En sık görülen bulgular şunlardır:
-
Dil, dudak, geniz ve ciltte kaşıntı
-
Burun akıntısı, kaşıntısı
-
Gözlerde akıntı ve kızarıklık
-
Döküntü
-
Kızarıklık
-
Kurdeşen (Ürtiker)
-
Boğazda kaşınma, sıkışma hissi
-
Anjiyo-ödem
Tip I alerjiye en çok neden olan alerjenler
-
Maytlar (ev tozu akarları)
-
Polenler
-
Buğday
-
Küf
-
Evcil hayvan tüyü/dışkısı
-
Böcek/sinek ısırık ve dışkısı
-
Besinler
- Erişkinlerde: Yer fıstığı, fıstık, balık ve kabuklu deniz ürünleri
- Çocuklarda: İnek sütü, yumurta, soya fasulyesi, buğday
- Besin katkı maddeleri
Tip I alerjik yanıtlar bazen 8-12 saat içinde gecikmiş olarak da ortaya çıkabilirler. Bu yanıtlar daha çok bebek ve çocuklarda mide-bağırsak belirtileri ile ortaya çıkar.
Tip IV Alerjik yanıtlar
Bir grup hastada ise Tip IV alerjik yanıtlar ortaya çıkar. Burada Ig E salgılanmadan hücresel bağışıklık sisteminde oluşan bir yanıt nedeniyle alerjik reaksiyon görülür. Bu reaksiyonlar genellikle 48-72 saat içerisinde ortaya çıkarlar.
En sık görülen tip IV reaksiyonlar:
-
Kontakt dermatit
-
Atopik dermatit
-
Ürtiker
Tip IV alerjiye en çok neden olan alerjenler
-
Nikel
-
Diğer metaller
-
Kokular
-
Küf ve mantarlar
Migren Hastalarında Alerji
Migren hastalarında alerji görülme sıklığı, alerjik hastalarda migren ortaya çıkma sıklığı yüksektir.
Migren ağrılarının bir bölümü, beyin zarı ve yüzün hissini sağlayan trigeminal sinirde mast hücresinin oluşturduğu bağışıklık sistemi yanıtı ve salgıladığı maddeler nedeniyle ortaya çıkar. Alerjik bireylerde mast hücreleri çok daha kolay ortaya çıkabilmekte, normal koşullarda alerjiye neden olmayan maddelere karşı yanıt görülebilmektedir.
Kilolu olan migren hastalarında vücutta var olan enflamasyon, alerji yanıtının ortaya çıkmasına zemin hazırlamaktadır.
D vitamini eksikliği olan hastalarda hem alerji hem de migren ortaya çıkma olasılığı yüksektir.
Alerjiye ek olarak DAO enzim eksikliği veya bağırsak enflamasyonu nedeniyle ortaya çıkan histamin intoleransına bağlı yüksek histamin düzeyleri migren ağrılarını tetikleyebilir, ağrıları sıklaştırabilir, şiddetlendirebilir ve tedavi yanıtının yetersiz kalmasına neden olabilir.
Son Yıllarda Alerjiler Artıyor mu?
Son 20-30 yıldır hem ülkemizde hem de dünyada alerjik hastalıkların sayısı hızla artmaktadır.
Bunun pek çok nedeni olmakla birlikte en önemli nedenleri:
-
Yoğun antibiyotik kullanımı
-
Sezaryen doğum sayısında artış
-
Doğayla ve toprakla ilişkimizin kalmaması
-
Yoğun dezenfektan ve antiseptik kullanımı (aşırı hijyen)
-
Besin katkı maddeleri sıklık, çeşit ve miktarında artış
-
Proton pompası kullanımı
-
Kullandığımız materyaller ve objeler içerisinde kimyasal maddelerde artış olarak sıralanabilir.
Migrenle Başa Çıkmak İçin Alerji Tedavisi
-
Alerji ve astım bulgularınızı kontrol altına alırsanız, migren ağrılarınızın tedavisi daha başarılı olur.
-
Migren ağrıları yanında, yukarıda sayılan alerjik bulgularınız varsa, bir alerji uzmanına giderek muayene olun ve test yaptırın.
-
Ayrıca yaşanılan ortamları basit ve toz tutmayacak şekilde döşeyin, sık toz alın (maskeyle), klimalar ve süpürgelerde HEPA filtresi kullanın, işlenmiş gıdalardan ve ağır parfümlerden uzak durun
-
Alerji ve migren ile birlikte histamin intoleransınız varsa, düşük histaminli beslenmek, hem alerjiye hem de migrene iyi gelir.
-
Çölyak hastalığı veya non çölyak gluten hassasiyetiniz varsa glutensiz beslenmek; gluten hassasiyeti ile birlikte hem alerjiye, hem migrene hem de histamin intoleransına iyi gelir.
Referanslar
- Min, S., Lee, M. J., Kim, S. W., Chu, M. K., & Cho, S. J. (2020). Association between Allergic Rhinitis and Migraine: a Systematic Review and Meta-Analysis. The Journal of Headache and Pain, 21(1), 108.
- DOI: 10.1186/s10194-020-01174-8
- Goadsby, P. J., Silvestrini, M., & Manzoni, G. C. (Eds.). (2018). Headache and Migraine Biology and Management. Elsevier.
