Sinüzit mi, Migren mi?

Alnınızda, gözlerinizin çevresinde ya da yanaklarınızda baskı, buna eşlik eden burun tıkanıklığı… Çoğumuz bunu hemen sinüzit sanırız. Oysa araştırmalar, kendini "sinüs baş ağrısı" çeken biri olarak tanımlayan her on kişiden sekizinden fazlasının aslında migren olduğunu gösteriyor. Bu yazıda migrenin neden sinüs ağrısını taklit ettiğini, gerçek sinüziti hangi işaretlerin düşündürdüğünü ve doğru tanıya nasıl ulaşılacağını anlattım.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Tanı, tedavi ve yazıda geçen ilaç ya da takviyelerin kullanımı için mutlaka hekiminize danışın.

Sinüs Ağrısının Çoğu Migren

"Sinüslerim yine azdı" diyerek gelen pek çok kişide sorunun kaynağı sinüsler değil, beyindir. Bu konuda yapılan en büyük çalışmalardan birinde, kendisi ya da doktoru tarafından "sinüs baş ağrısı" tanısı konmuş yaklaşık 3.000 kişi incelendi. Bu kişilerin yüzde 88'inin baş ağrısı migren özellikleri taşıyordu.

Benzer bir çalışmada, sinüs baş ağrısı olduğunu düşünen 100 kişiyi nörologlar tek tek muayene etti. Yüzde 86'sında migren saptandı; ağrısı gerçekten sinüzitten kaynaklanan kişilerin oranı ise yalnızca yüzde 3'tü. Bir başka çalışmada migren hastalarının yaklaşık beşte dördüne daha önce sinüzit tanısı konduğu ve doğru tanıya ulaşmanın ortalama 7-8 yıl sürdüğü görüldü.

Kısacası, tekrarlayan "sinüs ağrısı" yaşıyorsanız, ilk akla gelmesi gereken olasılıklardan biri migrendir.

Migren Neden Burnu Tıkar?

Migrenin sinüzitle bu kadar kolay karıştırılmasının bir nedeni var. Yüzün duyusunu taşıyan sinir, trigeminal sinir, migren atağı sırasında uyarılır. Bu sinir beyin sapında göz yaşı bezlerini ve burun içini yöneten sinir yollarıyla bağlantılıdır. Ağrı başladığında bu yollar da harekete geçer.

Sonuç olarak migren atağı sırasında şunlar görülebilir:

• Burun tıkanıklığı
• Burun akıntısı
• Göz sulanması ve gözde kızarıklık
• Göz kapağında hafif şişlik ya da düşüklük
• Yanak ve alında baskı hissi

Araştırmalara göre migren hastalarının yaklaşık yarısı atak sırasında bu belirtilerden en az birini yaşıyor. Ağrının yeri de yanıltıcıdır: Migren ağrısı çoğu zaman alına, göz çevresine ve yanaklara, yani sinüslerin bulunduğu bölgeye yayılır. Hava değişimi, mevsim geçişleri ve alerjenler de hem migreni hem burun belirtilerini tetikleyebildiği için "sinüs" etiketi iyice pekişir.

Histamin de bu karışıklığın önemli nedenlerinden biridir. Histamin, burun içinde tıkanıklık ve akıntıya yol açar; aynı zamanda migren ataklarını da tetikleyebilir. Hem burun içinde hem beyin zarında bulunan mast hücreleri uyarıldığında salgıladıkları histamin, aynı anda hem burun belirtilerine hem baş ağrısına katkıda bulunabilir. Histamin intoleransı olan kişilerde şarap, olgun peynir ya da bekletilmiş yiyeceklerden sonra burun tıkanıklığıyla birlikte başlayan baş ağrısı da çoğu zaman sinüzit sanılır. 

Gerçek Sinüzitin İşaretleri

Sinüzit, sinüslerin içini döşeyen zarın enflamasyonudur ve çoğu zaman bir soğuk algınlığının ardından gelir. Gerçek sinüzitte baş ve yüz ağrısı tek başına değil, burun belirtileriyle birlikte, belirli bir hastalık tablosu içinde ortaya çıkar.

Aşağıdaki işaretler gerçek bir sinüziti düşündürür:

• Koyu, renkli burun akıntısı: Sarı-yeşil, irinli görünümde akıntı; bazen boğaza akar.
• Uzun süren belirtiler: Soğuk algınlığı belirtilerinin 10 günden uzun sürmesi ve düzelmemesi.
• Yeniden kötüleşme: Soğuk algınlığı belirtileri birkaç gün içinde hafiflemeye başladıktan sonra, ilk 10 gün içinde yeniden ağırlaşması. 
• Ateş: Özellikle 38 derecenin üzerinde ateş.
• Koku alma kaybı: Koku ve tat almanın azalması sinüzitin belirtisidir; migrende beklenmez.
• Tek taraflı şiddetli yüz ağrısı: Özellikle öne eğilince artan, dişlere vuran ağrı.
• Ağız kokusu: Kötü kokulu nefes, burun akıntısıyla birlikte.

Nörologların muayene ettiği çalışmada gerçek sinüzit saptanan birkaç kişinin hepsinde koyu akıntı, ateş, titreme ya da kötü ağız kokusu gibi belirtiler vardı. Bu belirtiler yoksa, tekrarlayan baş ağrısını sinüse bağlamadan önce iki kez düşünmek gerekir.

Migreni Düşündüren İpuçları

Migren belirtilerini migren yazımda ayrıntılı anlattım. Burada yalnızca sinüs ağrısından ayırt etmeye yardımcı olan ipuçlarını özetliyorum. Aşağıdakilerden birkaçı sizde varsa, "sinüs ağrınız" migren olabilir:

• Ağrı ataklar halinde gelir, birkaç saat ile üç gün arasında sürer ve ardından tamamen geçer.
• Burun akıntısı varsa berrak ve sudur; koyu, renkli değildir.
• Ateş ve koku kaybı yoktur.
• Ağrı sırasında ışık, ses ya da kokular rahatsız eder.
• Bulantı olur, iştah kaçar.
• Ağrı hareketle, merdiven çıkmakla artar; karanlık ve sessiz bir odada uzanmak iyi gelir.
• Uykusuzluk, açlık, stres, adet dönemi ya da bazı yiyecekler ağrıyı başlatır.
• Yılda birçok kez "sinüzit" geçirdiğinizi düşünürsünüz ve antibiyotikler pek işe yaramaz.
• Ailenizde migrenli biri vardır.

Görüntülemedeki Yanıltıcı Bulgular

Sinüs tomografisi ya da beyin MR'ında "sinüzit" yazması, baş ağrısının nedeninin bulunduğu anlamına gelmez. Sinüslerdeki küçük kalınlaşmalar ve kistler, hiçbir şikayeti olmayan insanlarda da çok sık görülür.

Norveç'te yaklaşık 1.000 yetişkinin incelendiği bir çalışmada, katılımcıların üçte ikisinde sinüslerde bir bulgu vardı. Yaklaşık yarısında zar kalınlaşması, üçte birinde ise kist ya da polip saptandı. Bu bulgular çoğu zaman tesadüfidir. O yüzden raporda yazan küçük bir sinüs bulgusu, yaşadığınız ağrıyla mutlaka ilişkili değildir.

Ateş, koyu renkli burun akıntısı ya da koku kaybı gibi sinüzit belirtileri yoksa, bu bulgular tek başına antibiyotik gerektirmez. 

Yanlış Tanının Bedeli

Migrenin sinüzit sanılması yalnızca bir isim karışıklığı değildir; yıllarca süren gereksiz tedavilere yol açabilir. Migreni yıllarca sinüzit sanılan hastaların incelendiği çalışmada, hastaların neredeyse hepsi sinüzit tedavisi almış, yaklaşık sekizde biri sinüs ameliyatı olmuştu. Bu tedavilerin büyük çoğunluğu ağrıyı geçirmemişti. Doğru tanı konup migren tedavisi başlandığında ise hastaların üçte ikisinden fazlası rahatlamıştı.

Yanlış tanının başlıca bedelleri şunlardır:

• Gereksiz antibiyotik kullanımı: Bağırsak florasını bozar, ilaç direncine katkıda bulunur.
• Gereksiz ameliyat: Sinüs ameliyatı migreni geçirmez.
• İlaç aşırı kullanımı baş ağrısı: Burun açıcılı soğuk algınlığı ilaçlarının ve ağrı kesicilerin ayda çok sayıda gün kullanılması, baş ağrısını zamanla daha sık hale getirebilir.
• Gecikmiş tedavi: Migrenin doğru tedavisine ve önleyici yaklaşımlara yıllarca geç kalınır.

Doğru Tanıya Giden Yol

Tekrarlayan baş ve yüz ağrısında doğru tanı, büyük ölçüde iyi bir öyküyle konur. Ağrının nasıl başladığı, ne kadar sürdüğü, neyle arttığı ve neyle geçtiği, çoğu zaman tomografiden daha fazla bilgi verir.

Doktora gitmeden önce şunları yapmanız işe yarar:

• Baş ağrısı günlüğü tutun: Ağrının tarihini, süresini, şiddetini, eşlik eden belirtileri ve aldığınız ilaçları not edin.
• Burun akıntısının rengine dikkat edin: Berrak mı, koyu ve renkli mi?
• Ateşinizi ölçün: Ağrı sırasında ateş var mı?
• Koku almanızı gözleyin: Koku alma kaybı var mı?
• İlaç kullanımınızı sayın: Ayda kaç gün ağrı kesici ya da soğuk algınlığı ilacı alıyorsunuz?

Kulak burun boğaz muayenesinde, burun içi endoskopiyle bakıldığında sinüzit bulgusu yoksa ve ağrı tekrarlıyorsa, bir nöroloğa başvurmak doğru bir adımdır. Sinüs baş ağrısı sanılan ataklarda migren ilaçlarıyla yapılan çalışmalarda, hastaların büyük çoğunluğunun bu ilaçlarla rahatladığı görüldü. Bu da ağrının asıl kaynağını gösteren önemli bir ipucudur.

Sıkça Sorulan Sorular

• Burnum tıkanıyorsa migren olabilir mi?

Evet. Migren hastalarının yaklaşık yarısında atak sırasında burun tıkanıklığı, berrak burun akıntısı ya da göz sulanması görülür. Bu belirtiler, yüzün sinirinin göz yaşı bezleri ve burun içiyle olan bağlantısından kaynaklanır.

• Sinüs ağrım neden hava değişince artıyor?

Hava değişimi migrenin bilinen tetikleyicilerinden biridir. Sinüs baş ağrısı çeken kişilerle yapılan bir çalışmada, katılımcıların büyük çoğunluğu hava değişiminin ağrılarını başlattığını söyledi. Bu, ağrının sinüsten çok migrenden kaynaklanıyor olabileceğini düşündürür.

• Antibiyotik baş ağrımı geçirmediyse ne düşünmeliyim?

Gerçek bir bakteriyel sinüzitte antibiyotikle belirtiler düzelir. Antibiyotiklere rağmen ağrınız aynı şekilde tekrarlıyorsa, ağrının başka bir nedeni olabilir. Bu durumda migren olasılığı mutlaka değerlendirilmelidir.

• Sinüs ameliyatı baş ağrımı geçirir mi?

Ağrının nedeni gerçekten sinüslerdeyse ameliyat yardımcı olabilir. Ancak ağrı migrenden kaynaklanıyorsa, ameliyat sonrasında da devam eder. Bu nedenle ameliyat kararından önce migren olasılığının dışlanması önemlidir.

• Sinüzit ve migren aynı kişide birlikte olabilir mi?

Olabilir. Migreni olan bir kişi de zaman zaman gerçek sinüzit geçirebilir. Önemli olan, her atağı otomatik olarak sinüzite bağlamamak ve belirtilere bakarak ayırt etmektir.

• Hangi doktora gitmeliyim?

Ateş, koyu renkli akıntı ve koku kaybı gibi sinüzit belirtileri varsa önce kulak burun boğaz hekimine başvurabilirsiniz. Bu belirtiler yoksa ve ağrınız ataklar halinde tekrarlıyorsa, bir nörolog değerlendirmesi yol gösterici olur.

Referanslar

• Schreiber CP, Hutchinson S, Webster CJ, et al. Prevalence of migraine in patients with a history of self-reported or physician-diagnosed "sinus" headache. Arch Intern Med. 2004;164(16):1769–1772. doi:10.1001/archinte.164.16.1769
• Eross E, Dodick D, Eross M. The Sinus, Allergy and Migraine Study (SAMS). Headache. 2007;47(2):213–224. doi:10.1111/j.1526-4610.2006.00688.x
• Al-Hashel JY, Ahmed SF, Alroughani R, Goadsby PJ. Migraine misdiagnosis as a sinusitis, a delay that can last for many years. J Headache Pain. 2013;14:97. doi:10.1186/1129-2377-14-97
• Straburzyński M, Gryglas-Dworak A, Nowaczewska M, et al. Etiology of "sinus headache" — moving the focus from rhinology to neurology. A systematic review. Brain Sci. 2021;11(1):79. doi:10.3390/brainsci11010079
• Straburzyński M, Nowaczewska M, Czapińska-Ciepiela EK, et al. Sinonasal symptoms in migraine without aura: results from the cross-sectional "Migraine in Poland" study. Front Neurol. 2023;14:1321261. doi:10.3389/fneur.2023.1321261
• Barbanti P, Fabbrini G, Pesare M, Vanacore N, Cerbo R. Unilateral cranial autonomic symptoms in migraine. Cephalalgia. 2002;22(4):256–259. doi:10.1046/j.1468-2982.2002.00358.x
• Lai TH, Fuh JL, Wang SJ. Cranial autonomic symptoms in migraine: characteristics and comparison with cluster headache. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2009;80(10):1116–1119. doi:10.1136/jnnp.2008.157743
• Headache Classification Committee of the International Headache Society. The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition. Cephalalgia. 2018;38(1):1–211. doi:10.1177/0333102417738202
• Rosenfeld RM, Piccirillo JF, Chandrasekhar SS, et al. Clinical practice guideline (update): adult sinusitis. Otolaryngol Head Neck Surg. 2015;152(2 Suppl):S1–S39. doi:10.1177/0194599815572097
• Fokkens WJ, Lund VJ, Hopkins C, et al. European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020. Rhinology. 2020;58(Suppl S29):1–464. doi:10.4193/Rhin20.600
• Hansen AG, Helvik AS, Nordgård S, et al. Incidental findings in MRI of the paranasal sinuses in adults: a population-based study (HUNT MRI). BMC Ear Nose Throat Disord. 2014;14:13. doi:10.1186/1472-6815-14-13
• Ishkanian G, Blumenthal H, Webster CJ, et al. Efficacy of sumatriptan tablets in migraineurs self-described or physician-diagnosed as having sinus headache: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. Clin Ther. 2007;29(1):99–109.
• Kari E, DelGaudio JM. Treatment of sinus headache as migraine: the diagnostic utility of triptans. Laryngoscope. 2008;118(12):2235–2239.