Koşu bandında, ağırlık kaldırırken, şiddetli bir öksürük nöbetinde ya da cinsel ilişki sırasında başınız birden ağrıdı mı? Bu tür baş ağrıları hem korkutur hem de çoğu zaman utanıldığı için konuşulmaz. Çoğu zararsızdır ve tedavi edilebilir. Ancak aynı belirtiler nadiren beyin kanaması ya da beyin damarlarında ani daralma gibi acil durumların da ilk işareti olabilir. Bu yazıda efor, öksürük ve cinsel aktiviteyle gelen baş ağrılarını, hangisinin zararsız hangisinin acil olduğunu ve nasıl tedavi edildiğini anlattım.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Tanı, tedavi ve yazıda geçen ilaç ya da takviyelerin kullanımı için mutlaka hekiminize danışın.
İlk Ağrı Her Zaman Değerlendirilmeli
Efor, öksürük ya da cinsel aktiviteyle başlayan baş ağrılarının çoğu, başka bir hastalığa bağlı olmayan, kendi başına birer baş ağrısı türüdür. Tıpta bunlara primer baş ağrıları denir. Ancak aynı tetikleyiciler, nadiren de olsa, ciddi bir hastalığın ilk belirtisini ortaya çıkarabilir.
Bu yüzden bu baş ağrılarında en önemli kural şudur: İlk kez yaşanan, özellikle aniden ve çok şiddetli başlayan böyle bir ağrı, zararsız olduğu kanıtlanana kadar ciddiye alınmalıdır. Tanı ancak ciddi nedenler dışlandıktan sonra konur.
Öksürünce Gelen Baş Ağrısı
Öksürük baş ağrısı; öksürme, hapşırma, ıkınma, gülme ya da eğilme gibi karın ve göğüs içi basıncını artıran hareketlerle aniden başlar. Genellikle başın iki tarafında ya da arkasında hissedilir, birkaç saniye ile birkaç dakika sürer, nadiren daha uzun devam eder.
Bu baş ağrısı türü daha çok 40 yaşından sonra görülür. Ancak bu grupta başka bir nedene bağlı olma olasılığı diğer iki türe göre daha yüksektir. En sık neden, beyinciğin alt kısmının kafatası tabanından omurga kanalına doğru sarktığı Chiari malformasyonudur; nadiren kafa içi basıncını etkileyen başka sorunlar da buna yol açabilir. Bu yüzden öksürükle gelen baş ağrısında, özellikle genç yaşta başladıysa ya da baş dönmesi, dengesizlik, uyuşma eşlik ediyorsa beyin MR'ı istenir.
Altta yatan bir neden bulunmazsa çoğu kişide ağrı zamanla seyrekleşir. Öksürüğe neden olan durumun tedavisi de ağrıyı azaltır. Sık tekrarlayan ağrılarda hekim kısa süreli ilaç tedavisi önerebilir; indometazin bu baş ağrısında etkili olan ilaçların başında gelir.
Egzersizde Gelen Baş Ağrısı
Egzersiz baş ağrısı, koşma, ağırlık kaldırma, kürek çekme ya da yüzme gibi yoğun fiziksel aktivite sırasında ya da hemen sonrasında başlar. Genellikle başın iki yanında, zonklayan bir ağrıdır ve 48 saatten kısa sürer. Sıcak havada ve yüksek rakımda daha kolay ortaya çıkar. Migreni olanlarda daha sıktır; bazen egzersiz bir migren atağını da tetikleyebilir.
İlk kez ortaya çıktığında beyin kanaması, boyun damarlarında yırtılma (disseksiyon) ve beyin damarlarında ani daralma gibi nedenlerin dışlanması gerekir. Daha ileri yaşta ve kalp hastalığı riski taşıyan kişilerde egzersizle gelen baş ağrısı, nadiren kalp krizinin tek belirtisi olabilir; bu durumda ağrı dinlenince geçer ve kalp açısından da değerlendirme yapılmalıdır.
Ciddi bir neden bulunmazsa egzersizi bırakmak gerekmez. Ağrıyı önlemek için şunlar yardımcı olur:
- Egzersize ısınma hareketleriyle başlamak, yoğunluğu kademeli artırmak
- Egzersiz öncesinde ve sırasında yeterli su içmek
- Aç karnına egzersiz yapmamak
- Çok sıcak havada ve yüksek rakımda yoğun egzersizden kaçınmak
- Ağırlık çalışırken nefesi tutmamak
Bu önlemlere rağmen ağrılar sürüyorsa hekim egzersizden önce alınacak bir ilaç ya da kısa süreli koruyucu tedavi önerebilir. Düzenli ve dozu doğru ayarlanmış egzersizin migreni azalttığını da unutmamak gerekir.
Cinsel İlişkide Gelen Baş Ağrısı
Cinsel aktiviteye bağlı baş ağrısı, sanıldığından daha sıktır ama utanıldığı için çoğu zaman hekime söylenmez. Erkeklerde daha sık görülür ve iki şekilde ortaya çıkabilir:
- Cinsel heyecan arttıkça yavaş yavaş artan, başta ve boyunda künt bir ağrı
- Orgazmdan hemen önce ya da orgazm sırasında aniden patlayan, çok şiddetli bir ağrı
Ağrı genellikle bir dakika ile birkaç saat sürer. Bazı kişilerde aynı dönemde tekrar tekrar görülür, sonra aylarca ya da yıllarca hiç olmayabilir. Migreni olanlarda daha sıktır.
Aniden patlayan türü, özellikle ilk kez yaşandığında, mutlaka acil değerlendirilmelidir; çünkü beyin kanaması ve beyin damarlarında ani daralma da tam olarak bu şekilde başlayabilir. Beyin damarlarında ani daralma birkaç gün ya da hafta içinde tekrarlayan şimşek çakması gibi ağrılar yapabilir; bu tekrar, zararsız cinsel baş ağrısından ayırt etmede önemli bir ipucudur.
Ciddi bir neden dışlandıktan sonra ağrıyı azaltmak için şunlar yardımcı olabilir:
- Ağrının sık olduğu dönemde ilişkide daha pasif bir rol almak
- Ağrı başladığında aktiviteyi bırakmak; bu çoğu zaman ağrının hafiflemesini sağlar
- Hekimin önerisiyle ilişkiden önce alınacak bir ilaç ya da kısa süreli koruyucu tedavi
Erektil disfonksiyon için kullanılan bazı ilaçlar da baş ağrısı yapabilir; bu ilaçları kullanıyorsanız hekiminize mutlaka söyleyin.
Zararsız mı, Acil mi?
Efor, öksürük ya da cinsel aktiviteyle gelen bir baş ağrısında aşağıdakilerden biri varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da acile başvurun:
- Saniyeler içinde zirveye çıkan, hayatınızın en şiddetli baş ağrısı (şimşek çakması gibi)
- Bu tür bir ağrıyı ilk kez yaşamak
- Ağrıyla birlikte kusma, ense sertliği, bayılma ya da bilinç bulanıklığı
- Çift görme, konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kolda ya da bacakta uyuşma veya güçsüzlük
- Boyunda ağrı ya da gözde göz kapağı düşmesiyle birlikte başlayan baş ağrısı
- Saatler geçmesine rağmen azalmayan ağrı
Aşağıdaki durumlarda ise en kısa sürede bir nöroloğa görünün:
- Öksürünce gelen baş ağrısı, özellikle 40 yaşından önce başladıysa
- Ağrıya baş dönmesi, dengesizlik ya da ellerde uyuşma eşlik ediyorsa
- Ağrılar giderek sıklaşıyor ya da uzuyorsa
- 50 yaşından sonra ilk kez başladıysa ya da kalp hastalığı riskiniz varsa
Değerlendirmede beyin ve beyin damarlarının MR ya da tomografi ile görüntülenmesi, gerekirse beyin-omurilik sıvısının incelenmesi yapılır. Tüm tehlike işaretlerini geçmeyen baş ağrısı yazımda, baş ağrısına neden olabilen diğer hastalıkları ise Baş Ağrısına Neden Olan Hastalıklar yazımda anlattım.
Sıkça Sorulan Sorular
• Egzersiz sonrası baş ağrısı yaşadım, spor yapmayı bırakmalı mıyım?
Hayır. Ciddi bir neden dışlandıktan sonra egzersizi bırakmak gerekmez; aksine düzenli egzersiz uzun vadede baş ağrılarını azaltır. Isınmaya, su içmeye ve yoğunluğu kademeli artırmaya dikkat etmek çoğu zaman yeterlidir.
• Cinsel ilişki sırasında baş ağrısı tekrar eder mi?
Bazı kişilerde haftalar ya da aylar süren bir dönem boyunca tekrar eder, sonra uzun süre hiç görülmeyebilir. Bazıları ise hayatında bir kez yaşar. Tekrarladığında tedavi seçenekleri vardır; ancak ilk kez yaşanan ani ve şiddetli ağrı mutlaka acil değerlendirilmelidir.
• Ağırlık kaldırırken başım ağrıdı, beyin kanaması olabilir mi?
Çoğu zaman olmaz; ancak bu ayrım ancak muayene ve gerekirse görüntülemeyle yapılabilir. Ağrı aniden, saniyeler içinde zirveye çıktıysa, hayatınızın en şiddetli ağrısıysa ya da kusma, ense sertliği ve nörolojik belirtiler eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden acile başvurun.
• Migrenim var; egzersiz atağı tetikleyebilir mi?
Evet, özellikle ani ve çok yoğun egzersiz, sıcak hava, susuzluk ve açlık bir arada olduğunda migren atağını tetikleyebilir. Ancak düzenli, orta yoğunlukta aerobik egzersiz migren ataklarını azaltır. Migreni tetikleyen diğer etkenleri Migreni Tetikleyen Etkenler yazımda anlattım.
Referanslar
- Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition. Cephalalgia. 2018;38(1):1-211. doi:10.1177/0333102417738202
- Cutrer FM, DeLange J. Cough, exercise, and sex headaches. Neurol Clin. 2014;32(2):433-450. doi:10.1016/j.ncl.2013.11.008
- Pascual J, Iglesias F, Oterino A, Vázquez-Barquero A, Berciano J. Cough, exertional, and sexual headaches: an analysis of 72 benign and symptomatic cases. Neurology. 1996;46(6):1520-1524. doi:10.1212/wnl.46.6.1520
- Ducros A. Reversible cerebral vasoconstriction syndrome. Lancet Neurol. 2012;11(10):906-917. doi:10.1016/S1474-4422(12)70135-7
- Do TP, Remmers A, Schytz HW, et al. Red and orange flags for secondary headaches in clinical practice: SNNOOP10 list. Neurology. 2019;92(3):134-144. doi:10.1212/WNL.0000000000006697
