Ulnar Sinir Sıkışması: Serçe Parmağım Neden Uyuşuyor?
Serçe parmağınızda ve yüzük parmağınızın yarısında uyuşma, karıncalanma ya da elinizde beceriksizlik varsa, sorun çoğu zaman ulnar sinirdedir. Halk arasında dirseği bir yere çarpınca elektrik çarpmış gibi hissedilen "komik kemik" de aslında bu sinirdir. Ulnar sinir en sık dirsekte, daha seyrek olarak da bilekte sıkışır. Dirseği uzun süre bükülü tutmak, dirsekten yaslanmak, bisiklet sürerken gidona yüklenmek ya da tornavida gibi aletlerin sapını avuca bastırmak bu sıkışmanın başlıca nedenleri arasındadır. Bu yazıda ulnar sinirin nerelerde sıkıştığını, dirsekteki ve bilekteki sıkışmayı birbirinden ayıran ipuçlarını, karpal tünel sendromu ve boyun fıtığından farkını ve tedavide neler yapılabileceğini anlattım.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Tanı, tedavi ve yazıda geçen ilaç ya da takviyelerin kullanımı için mutlaka hekiminize danışın.
Serçe Parmağın Siniri
Ulnar sinir boyundan çıkar, kolun iç tarafından aşağı iner, dirseğin iç yüzünde kemiğin hemen arkasındaki oluktan geçer ve ön kol boyunca bileğe ulaşır. Elde serçe parmağın ve yüzük parmağının serçe parmak tarafındaki yarısının hissini taşır. Ayrıca elin küçük kaslarının çoğunu çalıştırır; bu kaslar parmakları açıp kapamamızı, ince ve güçlü kavramayı ve başparmakla işaret parmağı arasında bir şeyi sıkıca tutmayı sağlar.
Ulnar sinir sıkışması, kollardaki sinir sıkışmaları içinde karpal tünel sendromundan sonra en sık görülenidir. Uyuşmanın hangi parmaklarda olduğu, iki durumu ayırt etmenin ilk ipucudur: Karpal tünel sendromunda başparmak, işaret ve orta parmak, ulnar sinir sıkışmasında ise serçe ve yüzük parmağı uyuşur.
Dirsekte Sıkışma: Kubital Tünel Sendromu
Ulnar sinirin en sık sıkıştığı yer dirsektir. Dirseğin iç yüzünde sinir, kemik ile bağlar arasındaki dar bir kanaldan geçer ve deri altında çok yüzeysel durur. Dirsek büküldükçe bu kanaldaki basınç belirgin şekilde artar ve sinir gerilir.
Belirtiler
Dirsekteki sıkışmanın belirtileri genellikle yavaş yavaş başlar:
- Serçe parmakta ve yüzük parmağının yarısında uyuşma ve karıncalanma
- El sırtının serçe parmak tarafında da uyuşma
- Dirseğin iç yüzünde ağrı ve hassasiyet
- Telefonla uzun konuşurken, dirsek bükülü uyurken ya da dirseğe yaslanınca artan belirtiler
- İlerleyen durumlarda elde beceriksizlik, düğme iliklemekte ve anahtar çevirmekte zorlanma
- Başparmakla işaret parmağı arasındaki kasta ve elin içindeki küçük kaslarda erime
Nedenler ve Tetikleyiciler
Dirsekteki sıkışmayı başlatan ya da artıran durumlar şunlardır:
- Dirseği uzun süre bükülü tutmak: telefonla uzun konuşmak, kolu başın altına alarak ya da dirsek bükülü uyumak
- Dirseğin iç yüzüne baskı: masaya, araba kapısına ya da koltuğun kolçağına dirsekten yaslanmak
- Dirseği sık sık büküp açmayı gerektiren işler
- Dirsek bükülürken sinirin oluğundan dışarı kayması
- Eski dirsek kırıkları, dirsekte kireçlenme, kemik çıkıntıları ve kistler
- Uzun süre yatağa bağlı kalmak ve ameliyat sırasında kolun uzun süre aynı pozisyonda durması
Bilekte Sıkışma: Guyon Kanalı
Ulnar sinir bilekte de, avuç içinin serçe parmak tarafındaki dar bir kanaldan (Guyon kanalı) geçerken sıkışabilir. Bu kanal, karpal tünelin hemen yanında ama ondan ayrıdır. Bilekteki sıkışma dirsektekinden çok daha seyrektir, ama bazı uğraşlarla yakından ilişkilidir.
Bisiklet ve El Aletleri
Bilekteki sıkışmanın en bilinen nedeni, avucun serçe parmak tarafına, yani avuç içindeki kas kabarıklığının üzerine uzun süre ve tekrar tekrar baskı yapılmasıdır:
- Uzun mesafe bisiklet sürenlerde, ağırlığın avuç içiyle gidona verilmesi. Bu yüzden bu tabloya "gidon felci" de denir.
- Tornavida ya da benzeri aletlerin sapını avuca bastırarak uzun süre çalışmak
- Avucun kenarını çekiç gibi kullanmak
- Koltuk değneği ya da yürüteç kullanırken ağırlığın avuç kenarına verilmesi
- Bilek kemiklerinde kırıklar, kanalın içinde gelişen kistler (gangliyon) ve buradaki atar damarın sorunları
Dirsekten Ayıran İpuçları
Nöroloji açısından dirsekteki ve bilekteki sıkışmayı ayırt etmenin en önemli ipucu el sırtıdır. El sırtının serçe parmak tarafının hissini taşıyan dal, sinirden bilek kanalına girmeden önce ayrılır. Bu yüzden:
- Dirsekte sıkışmada el sırtının serçe parmak tarafı da uyuşur.
- Bilekte sıkışmada el sırtındaki his korunur; uyuşma avuç içinde, serçe parmak tarafındaki kas kabarıklığının üzerinde ve serçe ile yüzük parmağının avuç tarafında hissedilir.
Bilek kanalının içinde sinir, his taşıyan ve kasları çalıştıran iki dala ayrılır. Sıkışmanın kanalın hangi bölümünde olduğuna göre üç farklı tablo ortaya çıkabilir:
- Hem uyuşma hem de elde güçsüzlük
- Hiç uyuşma olmadan yalnızca güçsüzlük ve elin küçük kaslarında erime; bu, en sık görülen biçimdir ve uyuşma olmadığı için geç fark edilebilir
- Güçsüzlük olmadan yalnızca uyuşma
Elinde ağrısız bir güçsüzlük ve başparmakla işaret parmağı arasındaki kasta erime fark eden, ama uyuşma tarif etmeyen bir bisikletçi ya da usta, bu yüzden mutlaka değerlendirilmelidir.
Karıştırılabilecek Durumlar
Serçe parmakta uyuşma her zaman ulnar sinir sıkışması değildir. Boynun alt kısmındaki sinir köklerinin sıkışması (boyun fıtığı), koldaki sinir ağının köprücük kemiği bölgesinde sıkışması (göğüs çıkışı sendromu) ve polinöropati de benzer belirtiler verebilir. Boyun ağrısı, kola yayılan ağrı, kolu kaldırınca artan uyuşma ya da ayaklarda da uyuşma olması bu durumları düşündürür. Elin küçük kaslarında erime ve güçsüzlük, uyuşma olmadan ortaya çıkıp ilerliyorsa, motor nöron hastalıkları gibi daha nadir nörolojik hastalıkların da dışlanması gerekir.
Tanı
Tanıda ilk adım ayrıntılı muayenedir. Dirseğin iç yüzüne hafifçe vurulduğunda parmaklara yayılan karıncalanma, dirsek bir dakika boyunca tamamen bükülü tutulduğunda belirtilerin ortaya çıkması ve el sırtındaki hissin durumu, sıkışmanın yerini tahmin ettirir.
EMG, ulnar sinir sıkışmasının tanısında çok önemlidir. Sıkışmanın dirsekte mi bilekte mi olduğunu, ne kadar ağır olduğunu ve kasların etkilenip etkilenmediğini gösterir. Ultrason, sinirin kalınlaşmasını, oluğundan kaymasını ya da sinire baskı yapan bir kisti görmeye yardımcı olabilir. Bilekteki sıkışmada kemik kırığı ya da kist düşünülüyorsa görüntüleme yapılır.
Tedavi
Hafif ve orta şiddetteki ulnar sinir sıkışmasında önce ameliyatsız yöntemler denenir ve çoğu kişide belirtiler bu yöntemlerle hafifler. Kaslarda erime, ilerleyen güçsüzlük ya da ameliyatsız tedaviye rağmen süren belirtiler varsa ameliyat gündeme gelir.
Dirseği Korumak
Dirsekteki sıkışmada en önemli adım, sinire baskı yapan ve onu geren alışkanlıkları fark edip değiştirmektir:
- Telefonla konuşurken kulaklık ya da hoparlör kullanın.
- Dirseğinizi uzun süre bükülü tutmayın; masada çalışırken dirsek açısını 90 derecenin altına düşürmeyin.
- Dirseğinizden masaya, kolçağa ya da araba kapısına yaslanmayın; gerekirse dirseğin altına yumuşak bir ped koyun.
- Uyurken kolunuzu başınızın altına almayın ve dirseğinizi bükülü tutmayın.
Hasta eğitimi ve bu alışkanlık değişiklikleri, gece ateliyle benzer düzeyde yarar sağlayabiliyor. Belirtiler geceleri belirginse, dirseğin aşırı bükülmesini engelleyen bir gece ateli ya da dirseğin ön yüzüne sarılan bir havlu yardımcı olabilir. Sinir kaydırma egzersizleri de bir fizyoterapist eşliğinde denenebilir.
Bileği Korumak
Bilekteki sıkışmada baskının kaynağı ortadan kaldırıldığında çoğu kişide belirgin düzelme olur:
- Bisiklet sürerken avuç içi pedli eldiven kullanın, gidon sargısını kalınlaştırın ve el pozisyonunuzu sık sık değiştirin.
- Bisikletin sele ve gidon ayarlarını, ağırlığınızın ellerinize binmeyeceği şekilde yaptırın.
- Tornavida ve benzeri aletlerde sapı kalın ve yumuşak olanları tercih edin; avucunuzun kenarını çekiç gibi kullanmayın.
- Koltuk değneği ya da yürüteç kullanıyorsanız tutma yerlerinin uygun ve yumuşak olmasına dikkat edin.
Ameliyat
Dirsekteki sıkışmada ameliyatla sinirin üzerindeki baskı kaldırılır; bazı durumlarda sinir dirseğin ön tarafına taşınır. Bilekte kist ya da kemik kırığı gibi bir baskı nedeni varsa ameliyatla giderilir. Kaslarda erime başlamadan yapılan ameliyatların sonuçları daha iyidir; erime ve güçsüzlük uzun süredir varsa ameliyattan sonra tam olarak düzelmeyebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ulnar sinir sıkışmasıyla ilgili en sık sorulan soruları kısaca yanıtladım.
• Serçe parmağım uyuşuyor, kalp krizi belirtisi olabilir mi?
Kalp krizinde ağrı ve ağırlık hissi göğüste başlar, sol kola, çeneye ya da sırta yayılabilir; nefes darlığı, terleme ve bulantı eşlik edebilir. Yalnızca serçe parmakta, dirsek bükülünce artan ve aylardır gelip giden uyuşma ise çoğunlukla ulnar sinir sıkışmasıdır. Göğüs ağrısı ya da nefes darlığıyla birlikte ani başlayan kol uyuşmasında ise beklemeden 112'yi arayın.
• Uyuşma olmadan elimde güçsüzlük olabilir mi?
Evet. Ulnar sinir bilek kanalının belirli bir bölümünde sıkıştığında yalnızca kasları çalıştıran dal etkilenir ve hiç uyuşma olmadan elde güçsüzlük ve kas erimesi gelişebilir. Bu durum özellikle bisiklet sürenlerde ve el aletleriyle çalışanlarda görülür ve mutlaka değerlendirilmelidir.
• Ulnar sinir sıkışması kendiliğinden geçer mi?
Hafif olgularda, sinire baskı yapan alışkanlıklar değiştirildiğinde belirtiler çoğunlukla haftalar ve aylar içinde azalır. Bisiklet ya da el aletlerine bağlı bilek sıkışmasında da baskının kalkmasıyla düzelme beklenir. Güçsüzlük ve kas erimesi varsa ise beklemeden değerlendirme yapılmalıdır.
• Ulnar sinir sıkışmasına hangi doktor bakar?
Tanı ve sıkışmanın yerinin belirlenmesi için nöroloji, ameliyat gerektiğinde el cerrahisi, ortopedi ya da beyin ve sinir cerrahisi uzmanlarına başvurulabilir. EMG, tanının ve tedavi kararının en önemli parçasıdır.
Referanslar
- Caliandro P, La Torre G, Padua R, Giannini F, Padua L. Treatment for ulnar neuropathy at the elbow. Cochrane Database Syst Rev. 2016;11(11):CD006839. doi: 10.1002/14651858.CD006839.pub4
- Poenaru D, Ojoga F, Sandulescu M, Cinteza D. Conservative therapy in ulnar neuropathy at the elbow (Review). Exp Ther Med. 2022. doi: 10.3892/etm.2022.11444
- Kooner S, Cinats D, Kwong C, Matthewson G, Dhaliwal G. Conservative treatment of cubital tunnel syndrome: A systematic review. Orthop Rev (Pavia). 2019;11(2):7955. doi: 10.4081/or.2019.7955
- Chen SH, Tsai TM. Ulnar tunnel syndrome. J Hand Surg Am. 2014;39(3):571-579.
- Castelli G, Desai KM, Cantone RE. Peripheral Neuropathy: Evaluation and Differential Diagnosis. Am Fam Physician. 2020;102(12):732-739. PMID: 33320513
