Yürüyünce Ayak Sırtında Karıncalanma: Peroneal Sinir Sıkışması

Yürüyünce Ayak Sırtında Karıncalanma: Peroneal Sinir Sıkışması

"Yürüyüş yapınca ayak sırtımda karıncalanma oluyor." Bu yakınmanın arkasında çoğu zaman, dizin dış yanından ayak sırtına inen peroneal sinir ya da onun dalları vardır. Peroneal sinir, bacakta en sık sıkışan sinirdir: Dizin dış yanında bacak bacak üstüne atmakla, ayak bileğinin önünde sıkı bağlanmış bir ayakkabıyla ya da bacağın dış yüzünde egzersiz sırasında sıkışabilir. Ağır durumlarda ayağın yukarı kaldırılamadığı ayak düşmesi gelişir. Yürüyünce artan ayak uyuşmasının bel dar kanalı ve damar tıkanıklığı gibi başka nedenleri de olduğu için doğru ayrım önemlidir. Bu yazıda peroneal sinirin nerelerde sıkıştığını, ayak sırtındaki karıncalanmanın ve ayak düşmesinin nedenlerini, bel fıtığından ve dar kanaldan nasıl ayırt edildiğini ve tedavide neler yapılabileceğini anlattım.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Tanı, tedavi ve yazıda geçen ilaç ya da takviyelerin kullanımı için mutlaka hekiminize danışın.

Dizden Ayak Sırtına Uzanan Sinir

Peroneal sinir (fibular sinir), siyatik sinirin bir koludur. Diz arkasından dizin dış yanına geçer ve burada, dizin hemen altındaki kemik çıkıntısının (fibula başı) etrafına sarılır. Bu noktada deri altında, kemiğe dayalı ve çok yüzeysel olduğu için baskıya karşı son derece korunmasızdır. Ardından iki dala ayrılır:

  • Yüzeysel dal: Bacağın dış yüzünden aşağı iner, ayağı dışa çeviren kasları çalıştırır ve ayak sırtının büyük kısmının hissini taşır.
  • Derin dal: Bacağın önünden iner, ayak bileğini ve ayak parmaklarını yukarı kaldıran kasları çalıştırır ve başparmak ile ikinci parmak arasındaki küçük bir alanın hissini taşır.

Bu yüzden peroneal sinirin sıkıştığı yere göre belirtiler farklıdır: Ayak sırtında uyuşma ve karıncalanma, ayak düşmesi ya da ikisi birden.

Dizin Dış Yanında Sıkışma

Peroneal sinirin en sık sıkıştığı yer dizin dış yanıdır ve bacaktaki en sık sinir sıkışmasıdır. Ağrısız başlayan ayak düşmesinin de en sık nedenidir.

Nedenler

  • Alışkanlık haline gelmiş bacak bacak üstüne atma
  • Uzun süre çömelmek ya da diz çökmek; tarla, bahçe ve yer işlerinde çalışanlarda sık görülür
  • Kısa sürede çok kilo vermek: Dizin dış yanındaki yağ dokusu inceldikçe sinir kemiğe karşı korunmasız kalır; obezite ameliyatı sonrası dönemde ve hızlı zayıflama diyetlerinde dikkat edilmelidir
  • Uzun süre yatağa bağlı kalmak, ameliyat sırasında bacağın uzun süre aynı pozisyonda kalması
  • Diz altına kadar sıkı alçı, atel, dizlik ya da çizme
  • Diz yaralanmaları, fibula kırıkları, diz ameliyatları
  • Sinirin çevresinde gelişen kistler (gangliyon) ve diğer kitleler
  • Diyabet gibi sinirleri hassaslaştıran durumlar
  • Sinirlerin basınca karşı kalıtsal olarak hassas olduğu basınca yatkın kalıtsal nöropati: Kısa süreli baskılarla bile farklı sinirlerde tekrar tekrar felç yaşayan kişilerde akla gelmelidir

Belirtiler

  • Ayak bileğini ve parmakları yukarı kaldıramama (ayak düşmesi)
  • Yürürken ayak ucunun yere sürtmesi, takılma, ayağın yere "pat pat" vurması
  • Ayağı yere sürtmemek için dizi olağandan yüksek kaldırarak yürüme
  • Ayağı dışa çevirmekte zorlanma, ayak bileğinin kolay burkulması
  • Bacağın dış yüzünde ve ayak sırtında uyuşma ve karıncalanma

Ayak düşmesi çoğu zaman ağrısızdır ve kişi bunu ilk olarak sık sık takılmaya başlamasıyla fark eder.

Yürüyünce Gelen Karıncalanma

Ayak sırtında, özellikle yürüyüş, koşu ya da egzersiz sırasında ortaya çıkan karıncalanma, peroneal sinirin dallarının daha aşağıda sıkışmasından kaynaklanabilir. Bu durumlarda genellikle güçsüzlük olmaz; belirtiler hareketle artar ve dinlenince azalır.

Ayakkabı ve Bağcık

Derin dal, ayak bileğinin ön yüzünde kirişleri bir arada tutan bağın altından geçer. Burada sıkı bağlanmış ayakkabılar, botlar, kayak ya da paten ayakkabıları, ayak bileğine sıkıca sarılan bantlar ve ayak sırtındaki kemik çıkıntıları siniri sıkıştırabilir. Buna ön tarsal tünel sendromu denir. Ayak sırtında yanma ve karıncalanma, özellikle başparmak ile ikinci parmak arasında uyuşma görülür. Ayak sırtına basan dar ayakkabılar ve yüksek topuklu ayakkabılar da belirtileri artırabilir.

Egzersizle Artan Uyuşma

Yüzeysel dal, ayak bileğinin yaklaşık bir karış yukarısında, bacağın dış yüzündeki kas zarını delerek deri altına çıkar. Bu noktada sıkışırsa, özellikle koşu, yürüyüş ve dans gibi etkinlikler sırasında bacağın dış yüzünde ağrı ve ayak sırtında karıncalanma ortaya çıkar. Bazen egzersizden sonra bu noktada kasın zardan dışarı doğru küçük bir kabarıklık yaptığı (kas fıtığı) fark edilir. Sporcularda ve dansçılarda daha sık görülür; ayak bileği burkulmaları da bu dalı zorlayabilir.

Yürüyünce Uyuşan Ayak: Başka Ne Olabilir?

Yürürken ayakta uyuşma her zaman peroneal sinir sıkışması değildir. Birbirine benzeyen ama tedavisi tamamen farklı olan birkaç durum vardır:

  • Bel dar kanalı: Yürüdükçe iki bacakta birden artan uyuşma, karıncalanma ve ağırlık hissi; kişi durup oturduğunda ya da öne doğru eğildiğinde birkaç dakika içinde geçer. Alışveriş arabasına yaslanarak daha rahat yürüyebilmek tipiktir.
  • Bel fıtığına bağlı sinir kökü sıkışması: Bel ağrısıyla birlikte bacak boyunca inen ağrı ve uyuşma. Beşinci bel sinir kökünün sıkışması, peroneal sinir sıkışmasına çok benzeyen bir ayak düşmesi yapabilir.
  • Bacak damarlarında tıkanıklık: Yürürken baldırda ağrı ve kramp, durunca birkaç dakika içinde geçmesi. Ayaklarda soğukluk, renk değişikliği ve nabızların zayıflığı eşlik edebilir. Sigara içenlerde ve diyabeti olanlarda daha sıktır.
  • Polinöropati: Her iki ayakta, yürümekten bağımsız olarak süren uyuşma ve yanma
  • Morton nöroması: Ayak parmakları arasında, özellikle dar ayakkabıyla yürürken yanma ve uyuşma

Bel Fıtığından Ayıran İpuçları

Ayak düşmesi olan birinde sorunun dizdeki peroneal sinirde mi yoksa beldeki sinir kökünde mi olduğunu anlamak için nörolojik muayene çok önemlidir. Bel fıtığında genellikle bel ve bacak ağrısı vardır ve ayağı içe doğru çeviren kaslar da zayıflar; peroneal sinir sıkışmasında ise ağrı genellikle yoktur ve ayağı içe çevirme gücü korunur. Kesin ayrım EMG ile yapılır.

Tanı

Tanıda ilk adım ayrıntılı öykü ve muayenedir: Bacak bacak üstüne atma alışkanlığı, son aylarda kilo kaybı, çömelerek çalışma, giyilen ayakkabılar ve egzersiz düzeni mutlaka sorgulanır. Dizin dış yanına ya da ayak bileğinin önüne hafifçe vurulduğunda ayak sırtına yayılan karıncalanma sıkışmanın yerini gösterebilir.

EMG, sıkışmanın yerini, şiddetini ve sinirin iyileşme olasılığını ortaya koyar ve bel fıtığından ayrımı sağlar. Belirgin bir dış baskı öyküsü olmayan kişilerde, sinire baskı yapan bir kist ya da kitle olup olmadığını görmek için ultrason ya da MR yapılabilir. Hızlı kilo kaybı ya da diyabet gibi eşlik eden durumlar da değerlendirilmelidir.

Tedavi

Tedavinin temeli, sinire baskı yapan nedeni ortadan kaldırmaktır. Dış baskıya bağlı sıkışmalarda, alışkanlıklar değiştirildikten sonra seyir genellikle iyidir.

  • Bacak bacak üstüne atmayı, uzun süre çömelmeyi ve diz çökmeyi bırakmak
  • Hızlı kilo verme sürecindeyseniz bu konuda hekiminizle konuşmak ve dizin dış yanını baskıdan korumak
  • Ayakkabı bağcıklarını ayak sırtındaki hassas bölgede gevşek bırakmak ya da o bölgeyi atlayarak bağlamak; ayak sırtına baskı yapmayan, geniş ayakkabılar seçmek
  • Egzersizle artan belirtilerde egzersizin şiddetini ve süresini geçici olarak azaltmak, ayakkabıyı ve koşu zeminini gözden geçirmek
  • Ayak düşmesi varsa, ayağı düz tutan ve takılmayı önleyen bir ayak-bilek ateli kullanmak
  • Fizik tedaviyle eklem hareketini korumak, kasları güçlendirmek ve yürüme eğitimi yapmak

Ayak düşmesi olan kişilerde düşme riski arttığı için evde kaygan zeminlere, halılara ve merdivenlere dikkat edilmelidir.

Ameliyat

Sinire baskı yapan bir kist ya da kitle varsa, ya da aylar geçmesine rağmen düzelme olmuyorsa, ameliyatla sinirin üzerindeki baskı kaldırılabilir. Ön tarsal tünel ve yüzeysel dal sıkışmalarında da, ameliyatsız yöntemlere yanıt vermeyen kişilerde cerrahi seçenekler değerlendirilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Peroneal sinir sıkışmasıyla ilgili en sık sorulan soruları kısaca yanıtladım.

• Ayak düşmesi geçer mi?

Bacak bacak üstüne atmak, çömelmek ya da kilo kaybı gibi dış baskıya bağlı ayak düşmesinde, baskı ortadan kaldırıldıktan sonra seyir genellikle iyidir; düzelme haftalar ya da aylar sürebilir. Sinirdeki hasar ağırsa iyileşme daha uzun sürer ve tam olmayabilir. Bu yüzden ayak düşmesi fark edildiğinde beklemeden değerlendirme yapılmalıdır.

• Ayak sırtımda karıncalanma var ama güçsüzlük yok, önemli mi?

Yalnızca yürürken ya da belirli ayakkabılarla ortaya çıkan, güçsüzlük yapmayan karıncalanma çoğunlukla sinirin dallarının ayak bileğinde ya da bacağın dış yüzünde sıkışmasına bağlıdır ve ayakkabı ve egzersiz düzenlemeleriyle düzelebilir. Ancak her iki ayakta, yürümekten bağımsız olarak süren uyuşma ve yanma polinöropatiyi düşündürür ve değerlendirilmelidir.

• Yürüyünce iki bacağım birden uyuşuyor, oturunca geçiyor. Bu peroneal sinir mi?

Bu tablo daha çok bel dar kanalını düşündürür. Peroneal sinir sıkışması genellikle tek taraflıdır ve oturmakla bu şekilde geçmez. Bel dar kanalında yürüyünce artan uyuşma ve ağırlık hissi, oturunca ya da öne eğilince birkaç dakika içinde azalır.

• Zayıflama diyetindeyim, ayağım takılmaya başladı. Neden?

Hızlı kilo kaybında dizin dış yanındaki yağ dokusu incelir ve peroneal sinir baskıya karşı korunmasız kalır. Bu dönemde bacak bacak üstüne atmak ya da çömelmek kolayca ayak düşmesine yol açabilir. Ayağınız takılmaya başladıysa bacak bacak üstüne atmayı bırakın ve beklemeden bir nöroloğa görünün.


Referanslar

  • Marciniak C. Fibular (peroneal) neuropathy: electrodiagnostic features and clinical correlates. Phys Med Rehabil Clin N Am. 2013;24(1):121-137.
  • Foot Drop. In: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. NBK554393.
  • Castelli G, Desai KM, Cantone RE. Peripheral Neuropathy: Evaluation and Differential Diagnosis. Am Fam Physician. 2020;102(12):732-739. PMID: 33320513
  • Attarian S, Fatehi F, Rajabally YA, Pareyson D. Hereditary neuropathy with liability to pressure palsies. J Neurol. 2020;267(8):2198-2206. doi: 10.1007/s00415-019-09319-8
  • Common peroneal neuropathy. Radiopaedia.org. doi: 10.53347/rID-86513
Son Güncelleme: 16 Kasım 2026
Yazar Dr. Banu Taşcı Fresko

Dr. Banu Taşcı Fresko

Nöroloji Uzmanı, Fonksiyonel Tıp Hekimi (IFMCP)