El ve Ayaklarda Uyuşma, Karıncalanma: Nedenleri ve Tedavisi

El ve Ayaklarda Uyuşma, Karıncalanma: Nedenleri ve Tedavisi

El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, iğnelenme ya da yanma çok sık karşılaşılan şikâyetlerdir. Çoğu zaman zararsız ve geçicidir; ama bazen diyabet, B12 vitamini eksikliği ya da bir sinir hastalığının ilk işareti olabilir. Bu belirtilerin en sık nedeni, beyin ve omurilik dışındaki sinirlerin etkilendiği polinöropatidir. Uyuşmanın nerede ve nasıl başladığı, nedeni hakkında önemli ipuçları verir. Bu yazıda uyuşma ve karıncalanmanın ne anlama geldiğini, polinöropatinin belirtilerini ve sık nedenlerini, hangi durumlarda hemen hekime başvurmak gerektiğini, hangi tahlillerin istendiğini ve tedavide nelerin yapılabileceğini anlattım.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Tanı, tedavi ve yazıda geçen ilaç ya da takviyelerin kullanımı için mutlaka hekiminize danışın.

Uyuşma Bir Hastalık Değil, Bir İşarettir

Uyuşma, karıncalanma ve yanma, sinirlerin bir yerde zorlandığını ya da hasar gördüğünü gösteren işaretlerdir. Kendi başına bir hastalık değildir; asıl önemli olan, bu işaretin arkasındaki nedeni bulmaktır.

Hastalar bu hisleri farklı sözcüklerle anlatır: Pamuk üstünde yürüyormuş gibi, ayağıma çorap giymişim gibi, karıncalar yürüyor, iğne batıyor, elektrik çarpıyor, ayaklarım yanıyor. Tıpta bu hisler iki gruba ayrılır. Hissin azaldığı ya da kaybolduğu durumlar uyuşmadır. Karıncalanma, iğnelenme, yanma ve elektriklenme ise sinirin kendiliğinden yanlış sinyal üretmesinden kaynaklanır.

Sinirlerimizde farklı görevleri olan lifler bulunur. Kalın lifler dokunma, titreşim ve eklemlerin konumu hakkında bilgi taşır; bunlar etkilendiğinde uyuşma ve dengesizlik öne çıkar. İnce lifler ağrı ve sıcaklık bilgisini taşır; bunlar etkilendiğinde yanma, batma ve dokunmaya aşırı hassasiyet görülür. Bazı ince lifler de terleme, tansiyon, sindirim ve mesane gibi istem dışı işleri yöneten otonom sinir sistemine aittir. Hangi liflerin etkilendiği, hem belirtileri hem de olası nedenleri belirler.

Polinöropati Nedir?

Polinöropati, beyin ve omurilik dışındaki sinirlerin, yani çevresel sinirlerin yaygın olarak etkilenmesidir. Toplumda her yüz kişiden birkaçında görülür ve yaş ilerledikçe daha sık hale gelir. Periferik nöropati de çoğu zaman aynı anlamda kullanılır.

En sık görülen türünde belirtiler önce en uzun sinirlerin uçlarında, yani ayak parmaklarında başlar. Her iki ayakta benzer şekilde ortaya çıkar ve zamanla yukarı doğru ilerler. Belirtiler baldıra ulaştığında parmak uçları da etkilenmeye başlar; çünkü bu bölgelere giden sinirlerin uzunluğu birbirine yakındır. Bu dağılıma eldiven-çorap dağılımı denir. İleri dönemlerde ayak parmaklarını ve ayak bileğini yukarı kaldıran kaslarda güçsüzlük gelişebilir.

Polinöropatinin Belirtileri

Belirtiler, etkilenen sinir liflerine göre değişir. En sık görülenler şunlardır:

  • Önce ayaklarda, sonra ellerde uyuşma ve his azalması
  • Karıncalanma, iğnelenme, elektrik çarpması hissi
  • Geceleri artan ağrı ve yanma
  • Çarşafın, çorabın ya da iç çamaşırı lastiğinin değmesinin bile rahatsız etmesi (dokunmaya aşırı hassasiyet)
  • Karanlıkta ve gözler kapalıyken artan dengesizlik
  • Kas krampları, ince işlerde zorlanma, ayak parmaklarında güçsüzlük

Otonom sinirler de etkilendiğinde ayağa kalkınca baş dönmesi ve göz kararması, terlemede azalma ya da artma, ayaklarda renk değişiklikleri, kabızlık ya da ishal, yemekten sonra çabuk doyma, idrar yapmada ve cinsel işlevde sorunlar, göz ve ağız kuruluğu görülebilir. Bu belirtilerin başka pek çok nedeni olabildiği için nöropatiyle ilişkisi çoğu zaman gözden kaçar.

Dağılım Nedeni Gösterir

    • Uyuşmanın vücudun neresinde ve nasıl başladığı, hekime nedeni hakkında en değerli ipucunu verir. Her uyuşma polinöropati değildir.

      • İki ayakta benzer şekilde başlayıp yavaş yavaş yukarı çıkan uyuşma: Polinöropati
      • Ayaklarda ya da vücudun farklı yerlerinde yanma, iğnelenme, çorap, çarşaf ya da iç çamaşırı lastiği değince acıma; EMG’nin normal çıkması: İnce lif nöropatisi
      • Ayağa kalkınca baş dönmesi ve göz kararması, terlemede değişiklik, sindirim ya da idrar sorunlarıyla birlikte olan uyuşma ve yanma: Otonom sinirlerin de etkilendiği otonom nöropati
      • Elde belirli parmaklarda, özellikle geceleri artan uyuşma: sinir sıkışmaları. Bilekte medyan sinirin sıkıştığı karpal tünel sendromunda başparmak, işaret ve orta parmakta; dirsekte ya da el bileğinin dış kenarında ulnar sinirin sıkışmasında serçe ve yüzük parmakta uyuşma
      • Kol ya da bacak boyunca bir şerit halinde inen, boyun ya da bel ağrısıyla birlikte olan uyuşma: Boyun ya da bel fıtığına bağlı sinir kökü sıkışması (radikülopati)
      • Yürüyünce bacaklarda artan, oturunca geçen uyuşma: Bel kanalında daralma (lomber dar kanal)
      • Vücudun bir yarısında ani başlayan uyuşma: İnme ya da geçici iskemik atak; acil durumdur
      • Yüzde, dudakta ya da dilde uyuşma: Yüzün hissini taşıyan trigeminal sinirin etkilenmesi; diş tedavisi sonrası, zona ya da multipl skleroz gibi nedenler. Aynı taraftaki kol ve bacakla birlikteyse inme açısından acildir.
      • Dudak çevresinde ve her iki elde, hızlı ve derin nefes alırken gelen karıncalanma: Kaygı ve hiperventilasyon
      • Uzun süre bağdaş kurduktan ya da bacak bacak üstüne attıktan sonra kalkınca geçen uyuşma: Sinirin kısa süreli baskıya uğraması; genellikle zararsızdır
      • Uyluğun dış yüzünde avuç içi büyüklüğünde yanma: meraljia parestetika
      • Yürüyünce ayak sırtında karıncalanma: peroneal sinirde sıkışma

Uyuşmanın Sık Nedenleri

Polinöropatinin bilinen yüzden fazla nedeni vardır. Bunların çoğu ayrıntılı bir öykü ve muayeneyle tahmin edilebilir; bir kısmı da basit kan tahlilleriyle ortaya çıkar. En sık neden ise diyabettir.

Diyabet ve Prediyabet

Uzun süre yüksek seyreden kan şekeri hem sinir liflerine hem de sinirleri besleyen küçük damarlara zarar verir. Diyabeti olanların yarısına yakınında yıllar içinde diyabetik nöropati gelişebilir. Nöropati yalnızca tanı konmuş diyabette değil, kan şekerinin sınırda yüksek olduğu prediyabet ve şeker yükleme testinde ortaya çıkan glukoz intoleransı döneminde de başlayabilir. Bu yüzden açlık şekeri normal olan kişilerde bile şeker yükleme testi önemli bilgi verebilir. Diyabetin yanında yüksek tansiyon, yüksek trigliserid, fazla kilo, sigara ve hareketsizlik de nöropatinin gelişmesine katkıda bulunur. 

Vitamin Eksiklikleri

B12 vitamini eksikliği, tedavi edilebilir nöropati nedenlerinin başında gelir. Ayaklarda karıncalanma, uyuşma ve dengesizlik yapabilir; ince lifler de etkilendiğinde yanma ve çorap ya da iç çamaşırı lastiğinin değmesinden bile rahatsız olma görülebilir; tedavi edilmezse omuriliği, görme sinirini ve zihinsel işlevleri de etkileyebilir. Nörolojik belirtileri olan B12 vitamini eksikliği hastalarının yaklaşık yarısında kansızlık görülmez; yani hemogramın normal olması eksikliği dışlamaz. B1 vitamini (tiamin), E vitamini ve folat eksiklikleri de nöropatiye yol açabilir. B6 vitamininin hem eksikliği hem de uzun süre yüksek dozda alınması sinirlere zarar verebilir.

Bakır Eksikliği

Bakır eksikliği, B12 vitamini eksikliğine çok benzeyen bir tablo yapar: Ayaklarda uyuşma ve karıncalanma, dengesizlik ve yürümede zorlanma. Hem çevresel sinirleri hem de omuriliği etkileyebildiği için bacaklarda sertlik ve güçsüzlük de görülebilir. Mide küçültme ve diğer mide-bağırsak ameliyatları, çölyak hastalığı gibi emilim bozuklukları, uzun süre yüksek doz çinko alınması ve çinko içeren diş protezi yapıştırıcılarının fazla kullanılması başlıca nedenlerdir. Kan sayımında kansızlık ve beyaz kürelerde düşüklük eşlik edebilir. Bu yüzden B12 vitamini düzeyi normal olduğu halde benzer belirtileri olan kişilerde bakır düzeyine de bakılması önerilir. Bakır takviyesiyle hastalığın ilerlemesi durdurulabilir. Ancak tanı geciktiğinde düzelme sınırlı kalabilir; bu yüzden erken tanı önemlidir.

Gluten ve Çölyak Hastalığı

Çölyak hastalığı yalnızca bağırsakları değil, sinir sistemini de etkileyebilir; çölyak hastalarında nöropati daha sık görülür. Glutene karşı bağışıklık yanıtı olan ve başka bir neden bulunamayan kişilerde görülen nöropatiye gluten nöropatisi denir. Çoğu zaman sinir liflerinin kendisinin hasar gördüğü (aksonal), yalnızca duyuyu etkileyen ve yavaş ilerleyen bir nöropatidir; ayaklarda uyuşma, karıncalanma, yanma ve dengesizlik yapar. Bu hastaların önemli bir kısmında hiçbir bağırsak yakınması yoktur; bu yüzden nedeni bulunamayan nöropatide çölyak testleri istenebilir. Non Çölyak gluten hassasiyeti olanlarda da benzer bir tablo görülebilir. Glutensiz diyete sıkı uyan hastalarda ağrı daha az, yaşam kalitesi daha yüksektir. Gluten nöropatisini ayrı bir yazıda anlattım.

Alkol

Uzun süre fazla alkol kullananlarda nöropati sık görülür. Bunda hem alkolün sinirlere doğrudan etkisi hem de buna eşlik eden beslenme eksiklikleri, özellikle B1 ve B12 vitamini eksikliği rol oynar. Ayaklarda yanma ve ağrı öne çıkar. Alkol bırakılıp beslenme düzeltildiğinde aylar ya da yıllar içinde belirgin düzelme görülebilir.

İlaçlar ve Kemoterapi

Bazı kanser ilaçları (platin bileşikleri, taksanlar, vinkristin, bortezomib) en sık ilaca bağlı nöropati nedenleridir. Bunların dışında metronidazol ve nitrofurantoin gibi bazı antibiyotikler, tüberküloz ilacı izoniazid, kalp ritmi ilacı amiodaron, epilepsi ilacı fenitoin, gut ilacı kolşisin ve yüksek doz B6 vitamini de nöropatiye yol açabilir. İlaca bağlı nöropati genellikle haftalar ya da aylar içinde yavaş yavaş gelişir. Hekiminize danışmadan hiçbir ilacı bırakmayın; gerekirse doz ayarı ya da başka bir ilaca geçiş birlikte planlanabilir.

Enfeksiyonlar

Bazı enfeksiyonlar sinirlere doğrudan zarar vererek, bazıları da bağışıklık sistemini harekete geçirerek nöropatiye yol açar.

  • Zona: İyileştikten sonra aynı bölgede aylarca, bazen yıllarca süren yanma ve ağrı bırakabilir (zona sonrası ağrı).
  • Uzun COVID: COVID-19 sonrasında bazı kişilerde ince lif nöropatisine bağlı yanma, karıncalanma ve otonom belirtiler görülebilir.
  • Hepatit C: Hem virüsün kendisi hem de kanda soğukta çöken proteinler (kriyoglobulinler) sinirlere zarar verebilir.
  • HIV: Ayaklarda yanma ve ağrıyla giden nöropati, en sık nörolojik sorunlarından biridir.
  • Lyme hastalığı: Kene ısırığından sonra yüz felci, sinir kökü ağrısı ya da yaygın nöropati görülebilir.

Guillain-Barré sendromu da çoğu zaman bir mide-bağırsak ya da solunum yolu enfeksiyonundan sonra başlar; acil belirtilerini aşağıda anlattım.

Kalıtsal Nöropatiler

Bazı nöropatiler ailede geçen genetik değişikliklerden kaynaklanır. En sık görüleni Charcot-Marie-Tooth hastalığıdır ve kalıtsal nöropatilerin en yaygın türüdür. Belirtiler çoğu zaman çocukluk ya da gençlikte başlar ve çok yavaş ilerler; bu yüzden kişi yıllarca bunu kendi doğal yapısı sanabilir. Yüksek ayak kavisi, çekiç parmaklar, çocuklukta sakarlık ya da ayakkabı bulmakta zorlanma, bacakların alt kısmında incelme ve ailede benzer şikâyetlerin olması kalıtsal bir nöropatiyi düşündürür. Sinirlerin baskıya aşırı hassas olduğu bir başka kalıtsal tabloda ise kısa süreli baskılardan sonra bile tekrarlayan sinir sıkışmaları görülür. Tanıda EMG ve genetik testler yol gösterir. Bazı ilaçlar, özellikle bir kanser ilacı olan vinkristin, bu hastalarda nöropatiyi ağırlaştırabildiği için kalıtsal nöropatisi olanların yeni bir ilaca başlamadan önce bunu hekimlerine söylemesi önerilir. 

Diğer Nedenler

Daha az sık görülen ama araştırılması gereken başka nedenler de vardır:

  • Böbrek yetmezliği
  • Karaciğer hastalıkları
  • Tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidi)
  • Kanda anormal bir protein bulunması (monoklonal gamopati)
  • Sjögren sendromu, sarkoidoz ve damar enflamasyonları (vaskülit) gibi bağışıklık sistemi hastalıkları
  • Ağır metaller ve bazı çözücüler gibi toksik maddeler

Ne Zaman Hemen Hekime?

Uyuşmaların büyük çoğunluğu yavaş seyreder ve aceleye gerek kalmadan araştırılabilir. Ancak bazı durumlar hızlı değerlendirme gerektirir.

  • Yüzde, kolda ya da bacakta, vücudun tek tarafında aniden başlayan uyuşma, güçsüzlük, konuşma bozukluğu ya da görme kaybı: Hemen 112'yi arayın.
  • Ayaklardan başlayıp birkaç gün içinde yukarı doğru tırmanan güçsüzlük ve uyuşma, merdiven çıkamama, nefes darlığı: Guillain-Barré sendromu olabilir; acil servise başvurun.
  • İdrar ya da dışkı kontrolünde bozulma ve bacaklarda uyuşma: Omurilik ya da sinir köklerine bası olabilir; acildir.
  • Günler ya da haftalar içinde hızla ilerleyen uyuşma
  • Tek tarafta ya da düzensiz dağılımla başlayan uyuşma, uyuşmadan çok güçsüzlüğün öne çıkması
  • Aniden gelişen bilek ya da ayak düşmesi
  • Uyuşmaya ateş, açıklanamayan kilo kaybı, döküntü ya da eklem şişliğinin eşlik etmesi

Bu özellikler, bağışıklık sistemine bağlı ve hızlı tedaviyle düzelebilen nöropatileri düşündürür. Tedavide gecikme kalıcı hasara yol açabileceği için bu hastaların vakit kaybetmeden bir nöroloğa görülmesi gerekir. Guillain-Barré sendromu çoğunlukla bir mide-bağırsak ya da solunum yolu enfeksiyonundan sonra ortaya çıkar; grip ve zona gibi bazı aşılardan sonra da çok nadiren görülebilir. Bu yüzden yakın zamanda geçirilen enfeksiyonlar ve yapılan aşılar sorgulanmalıdır.

Hangi Tahliller İsteniyor?

Ayrıntılı bir öykü ve nörolojik muayene, tanının temelidir. Muayenede ayak bileği reflekslerinin azalması ya da kaybolması, ayaklarda titreşim ve iğne batması hissinin azalması polinöropatiyi destekleyen bulgulardır. Ardından tedavi edilebilir nedenleri bulmak için bazı kan tahlilleri istenir.

İlk Basamak Kan Tahlilleri

Kılavuzlarda tipik polinöropatide önerilen ilk basamak tahliller şunlardır:

  • Tam kan sayımı
  • Açlık kan şekeri ve HbA1c; sonuçlar sınırdaysa şeker yükleme testi
  • Böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri, elektrolitler
  • B12 vitamini; değer sınırdaysa metilmalonik asit ve homosistein
  • Tiroid uyarıcı hormon (TSH)
  • Serum protein elektroforezi ve immünfiksasyon

Protein elektroforezi çoğu hastanın merak ettiği bir tahlildir. Bu test kanda anormal bir protein olup olmadığına bakar. Nöropatisi olanlarda bu tür proteinler daha sık bulunur ve bazen tedavi gerektiren bir kan hastalığının ilk işareti olabilir. B12 vitamininin kandaki düzeyi normal sınırlarda görünse bile hücre düzeyinde eksiklik olabilir; değer sınırdaysa metilmalonik asit ve homosistein bu durumu ortaya koymaya yardımcı olur. Öykü ve muayeneye göre bakır, otoimmün hastalık tahlilleri, çölyak testi ve enfeksiyon testleri de istenebilir.

EMG ve Diğer Testler

EMG (sinir iletim çalışmaları ve kas elektrodiyagramı), sinir hasarının türünü, yaygınlığını ve şiddetini gösterir. Sinirin kendisi mi yoksa çevresindeki kılıf mı etkilenmiş, hasar edinsel mi yoksa kalıtsal mı gibi soruların yanıtı, tedaviyi de yönlendirir. Belirtilerin hızlı ilerlediği, tek taraflı olduğu, güçsüzlüğün öne çıktığı ya da ilk tahlillerde neden bulunamadığı durumlarda EMG özellikle önemlidir.

EMG yalnızca kalın sinir liflerini ölçer. Yalnızca ince liflerin etkilendiği ince lif nöropatisinde EMG normal çıkar. Ayaklarında yanma olan ama EMG'si normal bulunan kişilerde tanı, deriden alınan küçük bir parçada sinir uçlarının sayılması (deri biyopsisi) ve otonom testlerle konabilir.

Yalnızca polinöropati belirtileri olan, beyin ya da omuriliği düşündüren bir bulgusu olmayan kişilerde beyin ve omurga MR'ı rutin olarak önerilmez. Bu tetkikler muayenede omurilik ya da sinir kökü sorunu düşündüren bulgular olduğunda istenir.

Neden Bulunamazsa

Ayrıntılı araştırmaya rağmen polinöropati hastalarının yaklaşık dörtte biri ile üçte birinde belirgin bir neden bulunamaz. Buna idiyopatik ya da kriptojenik polinöropati denir. Daha çok 60 yaşından sonra görülür, genellikle yalnızca duyu liflerini etkiler ve çok yavaş ilerler. Çoğu kişi uzun yıllar boyunca yürüme yeteneğini korur.

Neden bulunamaması araştırmanın bittiği anlamına gelmez. İnce lif nöropatisi olan büyük bir hasta grubunda, başka bir hastalığı zaten bilinen kişilerin dörtte birinden fazlasında ek bir neden bulundu; en sık bulunanlar bağışıklık sistemi hastalıkları, glukoz intoleransı ve B12 vitamini eksikliğiydi. Bu yüzden belirtiler ilerledikçe tahlillerin yeniden değerlendirilmesi, şeker yükleme testi gibi ilk başta yapılmamış testlerin eklenmesi yararlı olabilir.

Tedavide Önce Neden

Polinöropati tedavisinin temeli, altta yatan nedenin bulunup düzeltilmesidir. Kan şekerinin dengelenmesi, B12 vitamini ya da diğer eksikliklerin giderilmesi, alkolün bırakılması, nöropati yapan bir ilacın hekim kontrolünde değiştirilmesi ya da tiroid tedavisi nöropatinin ilerlemesini durdurabilir ve belirtileri hafifletebilir. Bağışıklık sistemine bağlı nöropatilerde bağışıklığı düzenleyen tedaviler önemli düzelme sağlayabilir. Sinir hasarının tamamen geri dönmesi her zaman mümkün olmasa da erken tanı ve tedaviyle ilerleme çoğu zaman durdurulabilir.

Ağrı ve Yanma İçin

Polinöropati hastalarının yaklaşık yarısında ağrı, yanma ya da batma görülür. Nöropatik ağrının tedavisinde gabapentin ve pregabalin, ve amitriptilin gibi trisiklik antidepresanlar ilk seçeneklerdir. Bu ilaç gruplarının etkisi birbirine yakındır; seçim, yan etkilere ve kişinin diğer hastalıklarına göre yapılır. Tedavinin amacı ağrıyı tamamen yok etmek değil, belirgin şekilde azaltmaktır; tek ilaçla yeterli yanıt alınamazsa iki ilaç birlikte kullanılabilir. Belirli bir bölgede yoğunlaşan ağrıda lidokain ya da kapsaisin içeren kremler ve bantlar yardımcı olabilir. Morfin benzeri ilaçlar ise uzun süreli kullanım için önerilmez.

Hareket, Ayak Bakımı ve Bütüncül Destek

İlaçlar ağrıyı hafifletebilir, ama kas gücünü, dengeyi ve yürümeyi düzeltmez. Bunun için denge ve kuvvet egzersizleri, fizyoterapi ve yürüme eğitimi önemlidir. His kaybı olan ayaklarda küçük yaralar fark edilmeyebileceği için ayakların her gün kontrol edilmesi, ayağı saran ve kaymaz tabanlı ayakkabılar giyilmesi, çıplak ayakla yürünmemesi önerilir. Fazla kiloların verilmesi de belirtilerin hafiflemesine katkıda bulunur.

Uzun süren nöropatik ağrı ruh halini ve uykuyu da etkiler. İnce lif nöropatisi olan hastaların yaklaşık üçte birinde belirgin kaygı ya da depresyon belirtileri bulundu; ağrının şiddeti arttıkça ve ağrıya dair olumsuz düşünceler yoğunlaştıkça bu belirtiler de artıyordu. Bu yüzden nöropatide yalnızca ağrıyı değil, uykuyu, ruh halini ve günlük yaşamı birlikte ele alan çok yönlü bir yaklaşım en iyi sonucu verir. Beslenme, hareket ve takviyelerle nöropatiye bütüncül destek seçeneklerini ayrı bir yazıda anlattım.

Sıkça Sorulan Sorular

• Ellerim ve ayaklarım uyuşuyor, hangi doktora gitmeliyim?

Uyuşma ve karıncalanma sinir sistemiyle ilgili bir belirti olduğu için değerlendirme için en uygun bölüm nörolojidir. Nörolog muayeneyle uyuşmanın sinirlerden mi, sinir köklerinden mi, omurilikten mi yoksa beyinden mi kaynaklandığını ayırt eder ve gerekli tahlilleri ister. Vücudun bir yarısında ani başlayan uyuşmada ise hiç beklemeden 112'yi aramak gerekir.

• B12 vitaminim normal çıktı, yine de eksiklik olabilir mi?

Evet. Kandaki B12 vitamini düzeyi normal sınırların alt kısmındaysa hücre düzeyinde eksiklik olabilir. Bu durumda metilmalonik asit ve homosistein tahlilleri eksikliği ortaya koymaya yardımcı olur. Ayrıca nörolojik belirtileri olan B12 vitamini eksikliği hastalarının yaklaşık yarısında kansızlık görülmez.

• Ayaklarım yanıyor ama EMG'm normal çıktı, bu ne anlama geliyor?

EMG yalnızca kalın sinir liflerini ölçer. Ağrı ve sıcaklık bilgisini taşıyan ince lifler etkilendiğinde EMG normal çıkar. Ayaklarda yanma, batma ve sıcak-soğuk hissinde değişiklik varken EMG'nin normal olması ince lif nöropatisini düşündürür. Tanı deri biyopsisi ve otonom testlerle konabilir.

• Uyuşma tamamen geçer mi?

Bu, nedene ve sinir hasarının ne kadar ilerlediğine bağlıdır. B12 vitamini eksikliği, hipotiroidi, ilaca bağlı nöropati ya da alkol gibi nedenler erken fark edilip düzeltildiğinde belirtiler belirgin şekilde azalabilir. Hasar uzun süredir devam ediyorsa tamamen geçmesi zor olabilir; ama ilerlemenin durdurulması ve yakınmaların hafifletilmesi çoğu zaman mümkündür.

• Stres tek başına uyuşma yapar mı?

Kaygı sırasında hızlı ve derin nefes almak, dudak çevresinde ve ellerde geçici karıncalanmaya yol açabilir. Ancak ayaklardan başlayıp yavaş yavaş ilerleyen, sürekli devam eden ya da güçsüzlükle birlikte olan uyuşmayı strese bağlamadan önce mutlaka bir nöroloğa görünmek gerekir.


Referanslar

  • Mirian A, Aljohani Z, Grushka D, Florendo-Cumbermack A. Diagnosis and management of patients with polyneuropathy. CMAJ. 2023;195(6):E227-E233. doi: 10.1503/cmaj.220936. PMID: 36781195
  • Castelli G, Desai KM, Cantone RE. Peripheral Neuropathy: Evaluation and Differential Diagnosis. Am Fam Physician. 2020;102(12):732-739. PMID: 33320513
  • Sommer C, Geber C, Young P, Forst R, Birklein F, Schoser B. Polyneuropathies. Dtsch Arztebl Int. 2018;115(6):83-90. doi: 10.3238/arztebl.2018.083. PMID: 29478436
  • Callaghan BC, Price RS, Feldman EL. Distal Symmetric Polyneuropathy: A Review. JAMA. 2015;314(20):2172-2181. doi: 10.1001/jama.2015.13611
  • Gwathmey KG, Pearson KT. Diagnosis and management of sensory polyneuropathy. BMJ. 2019;365:l1108. doi: 10.1136/bmj.l1108. PMID: 31068323
  • Freeman R, Gewandter JS, Faber CG, et al. Idiopathic distal sensory polyneuropathy: ACTTION diagnostic criteria. Neurology. 2020;95(22):1005-1014. doi: 10.1212/WNL.0000000000010988. PMID: 33055271
  • de Greef BTA, Hoeijmakers JGJ, Gorissen-Brouwers CML, Geerts M, Faber CG, Merkies ISJ. Associated conditions in small fiber neuropathy - a large cohort study and review of the literature. Eur J Neurol. 2018;25(2):348-355. doi: 10.1111/ene.13508. PMID: 29112785
  • Damci A, Schruers KRJ, Leue C, Faber CG, Hoeijmakers JGJ. Anxiety and depression in small fiber neuropathy. J Peripher Nerv Syst. 2022;27(4):291-301. doi: 10.1111/jns.12514. PMID: 36168866
Son Güncelleme: 16 Kasım 2026
Yazar Dr. Banu Taşcı Fresko

Dr. Banu Taşcı Fresko

Nöroloji Uzmanı, Fonksiyonel Tıp Hekimi (IFMCP)