Her yeriniz ağrıyor, yorgunsunuz, uykunuz dinlendirmiyor ve tahlilleriniz normal çıkıyor. Bu tablo çoğu zaman fibromiyaljiyi düşündürür. Ancak tiroid bezinin yavaşlaması, demir ve vitamin eksiklikleri, kolesterol ilaçları, romatizmal hastalıklar ve ince sinir liflerinin hasarı da çok benzer yakınmalara yol açabilir. Bu durumların çoğu tedavi edilebilir ve gözden kaçtığında aylar, hatta yıllar kaybedilebilir. Bu yazıda fibromiyaljiyi taklit eden durumları, hangi ipuçlarının başka bir hastalığı düşündürdüğünü ve tanı konmadan önce hangi tahlillerin istenmesi gerektiğini anlattım.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Tanı, tedavi ve yazıda geçen ilaç ya da takviyelerin kullanımı için mutlaka hekiminize danışın.
Her Yaygın Ağrı Fibromiyalji Değildir
Fibromiyaljiyi gösteren tek bir kan tahlili ya da görüntüleme yöntemi yoktur. Tanı, belirtilere ve muayeneye göre konur. Bu yüzden benzer belirtilere yol açan başka bir hastalığın atlanmaması çok önemlidir.
Yaygın ağrısı olan kişilerin bir kısmında ağrının asıl nedeni, tedavi edilebilir başka bir hastalıktır. Bazen de fibromiyalji başka bir hastalıkla birlikte bulunur. Her iki durumda da doğru tanı, doğru tedavinin ilk adımıdır.
Hangi İpuçları Dikkat Çeker?
Fibromiyaljide ağrı yaygındır, ama eklemlerde şişlik, gerçek kas güçsüzlüğü ya da kan tahlillerinde enflamasyon beklenmez. Şu durumlarda başka bir hastalık mutlaka araştırılmalıdır:
- Ağrı ileri yaşta ve kısa sürede başladıysa
- Eklemlerde şişlik, kızarıklık ya da ısı artışı varsa
- Sabah tutukluğu bir saatten uzun sürüyorsa
- Merdiven çıkmak, oturduğu yerden kalkmak ya da saç taramak gerçekten zorlaşmışsa
- Ateş, açıklanamayan kilo kaybı ya da gece terlemesi varsa
- Yanma, batma ve uyuşma ön plandaysa
- Deride döküntü, ağızda ve gözlerde belirgin kuruluk varsa
- Ağrı yeni başlanan bir ilaçtan sonra ortaya çıktıysa
- Sedimantasyon ya da CRP gibi enflamasyon göstergeleri yüksekse
Fibromiyaljiyi Taklit Eden Durumlar
Fibromiyaljiyle karışabilen durumların çoğu basit tahliller ve dikkatli bir muayeneyle ayırt edilebilir. Aşağıda en sık karşılaşılanları anlattım.
Tiroid Bezinin Yavaşlaması (Hipotiroidi)
Tiroid hormonları azaldığında kas ağrısı, kramp, yorgunluk, üşüme, kabızlık ve zihinsel yavaşlama görülebilir. Bu tablo fibromiyaljiye çok benzer. Basit bir kan tahliliyle ayırt edilebilir; tedaviyle ağrılar çoğu zaman belirgin şekilde azalır. Hipotiroidi tedavisinde dikkat edilecek noktaları ayrı bir yazıda anlattım.
Demir ve Vitamin Eksiklikleri
Kansızlık olmasa bile demir depolarının düşük olması yorgunluğu, huzursuz bacakları ve ağrıyı artırabilir. Fibromiyaljide demir eksikliğini ayrı bir yazıda ele aldım. Ağır D vitamini eksikliği de özellikle kemiklerde ve kalça çevresinde yaygın ağrıya, kas güçsüzlüğüne yol açabilir; D vitamininin kaslar üzerindeki etkisini ayrıca anlattım. B12 vitamini eksikliği ise sinirleri etkileyerek yanma, uyuşma ve yorgunluğa neden olabilir.
İlaca Bağlı Kas Ağrıları
Kolesterol düşürücü statin ilaçları bazı kişilerde kas ağrısı, kramp ve güçsüzlüğe yol açabilir. Ağrı genellikle kalça, uyluk ve omuzlarda, iki yanlı olur ve ilaca başladıktan sonraki haftalarda ortaya çıkar. Bu durumda ilacı kendi başınıza bırakmamalı, hekiminizle konuşmalısınız; çoğu zaman doz ya da ilaç değiştirilerek çözüm bulunabilir.
Meme kanseri tedavisinden sonra kullanılan aromataz inhibitörleri de yaygın eklem ve kas ağrısı yapabilir. Uzun süre kullanılan mide koruyucuların da fibromiyaljiyle ilişkisi olabilir.
Romatizmal Hastalıklar
Romatizmal hastalıklar da yaygın ağrı ve yorgunlukla başlayabilir. Fibromiyaljiden farklı olarak çoğunda eklem şişliği, uzun süren sabah tutukluğu ya da kan tahlillerinde enflamasyon bulunur.
Romatoid artritte el ve ayakların küçük eklemleri şişer. Sjögren sendromunda ağız ve gözlerde belirgin kuruluk olur; ince sinir lifleri de etkilenebilir. Lupusta döküntü, güneşe hassasiyet ve eklem ağrıları görülebilir. Spondiloartritte bel ve kalça ağrısı geceleri artar, sabahları tutukluk yapar ve hareketle açılır.
Polimiyalji romatika ise genellikle ileri yaşta, omuz ve kalçalarda ağrı ve belirgin sabah tutukluğuyla başlar. Sedimantasyon ve CRP yüksektir ve düşük doz kortizon tedavisine çok hızlı yanıt verir. Bu yüzden ileri yaşta yeni başlayan yaygın ağrıda mutlaka akla gelmelidir.
İnce Lif Nöropatisi
Ağrıyı ve ısıyı taşıyan ince sinir liflerinin hasarı yanma, batma, karıncalanma ve dokunmaya aşırı hassasiyetle kendini gösterir. Araştırmalar, fibromiyaljisi olan kişilerin yaklaşık yarısında ince sinir liflerinde azalma olduğunu gösteriyor. Bu bulgu ince lif hasarına yol açan şeker hastalığı ve gizli şeker, B12 vitamini eksikliği, tiroid hastalıkları, çölyak ve Sjögren gibi tedavi edilebilir nedenlerin araştırılmasını gerektirir. Fibromiyalji ve ince sinir lifleri ilişkisini ayrı bir yazıda anlattım.
Kas Hastalıkları
Fibromiyaljide kaslar ağrır ve çabuk yorulur, ama kas gücü muayenede normaldir. Kasların enflamasyonuyla giden miyozit gibi hastalıklarda ise gerçek güçsüzlük vardır; kişi merdiven çıkmakta, oturduğu yerden kalkmakta ya da kollarını kaldırmakta zorlanır. Kandaki kas enzimi (CK) çoğu zaman yüksektir.
Nörolojik Hastalıklar
Multipl skleroz, uyuşma, karıncalanma ve yorgunlukla başladığında fibromiyaljiyle karışabilir. Görme bozukluğu, dengesizlik ya da idrar yakınmaları eşlik ediyorsa nörolojik değerlendirme gerekir.
Parkinson hastalığı da erken döneminde titremeden önce tek taraflı omuz ağrısı, kas sertliği ve yorgunlukla başlayabilir. Hareketlerde yavaşlama, yürürken bir kolun daha az sallanması ya da yazının küçülmesi bu açıdan önemli ipuçlarıdır.
Eklem Gevşekliği
Eklemleri normalden esnek olan kişilerde yaygın ağrı, yorgunluk ve baş dönmesi sık görülür ve bu tablo kolayca fibromiyalji sanılabilir. Hipermobilite fark edildiğinde tedavi, eklemleri destekleyen egzersizlere yönelir.
Uyku Apnesi
Uykuda nefesin tekrar tekrar durması derin uykuyu böler ve sabah yorgun, ağrılı uyanmaya yol açar. Horlama, gece nefesin durduğunun fark edilmesi ya da sabah baş ağrısı varsa uyku apnesi araştırılmalıdır.
Çölyak ve Gluten Hassasiyeti
Çölyak hastalığı ve non çölyak gluten hassasiyeti sindirim yakınmaları olmadan da yaygın ağrı, yorgunluk ve beyin sisiyle kendini gösterebilir. Çölyak testleri yapılırken glutenli beslenmeye devam etmek gerekir.
Hangi Tahliller İstenir?
Fibromiyalji düşünülen her kişide, benzer belirtilere yol açabilen durumları ayırt etmek için bazı temel tahliller yapılır. Amaç fibromiyaljiyi göstermek değil, gözden kaçan bir hastalığı yakalamaktır:
- Tam kan sayımı
- Sedimantasyon ve CRP
- Tiroid hormonları
- Ferritin (demir deposu)
- B12 vitamini ve D vitamini
- Kalsiyum
- Kan şekeri ve HbA1c
- Karaciğer ve böbrek tahlilleri
- Kas enzimi (CK)
Belirtilere göre romatizma testleri, çölyak testleri, uyku testi ya da sinir iletim çalışması gibi ek tetkikler istenebilir. İnce lif nöropatisinden şüphelenildiğinde deri biyopsisi gibi özel incelemeler yapılabilir.
İkisi Birlikte Olabilir
Başka bir hastalığın bulunması fibromiyaljiyi ortadan kaldırmaz. Romatoid artrit, lupus ya da tiroid hastalığı olan kişilerin azımsanmayacak bir kısmında fibromiyalji de vardır. Güncel tanı ölçütleri de fibromiyaljinin başka hastalıklarla birlikte bulunabileceğini kabul eder.
Bu durumda iki hastalığın da ayrı ayrı tedavi edilmesi gerekir. Romatizmal hastalığı kontrol altında olduğu halde ağrısı geçmeyen birinde fibromiyalji gözden kaçarsa, gereksiz yere güçlü ilaçlar artırılabilir. Tersine, fibromiyalji tanısı alan birinde tedavi edilebilir bir eksiklik atlanırsa ağrı boşuna sürer.
Sıkça Sorulan Sorular
• Tahlillerim normal, ağrım gerçek mi?
Evet. Fibromiyaljide tahlillerin normal çıkması beklenir; çünkü sorun kaslarda ya da eklemlerde değil, ağrıyı işleyen sinir sistemindedir. Normal tahliller ağrının hayal olduğunu değil, benzer belirtilere yol açan diğer hastalıkların büyük ölçüde dışlandığını gösterir.
• Fibromiyalji tanısı aldım, yine de tahlil yaptırmalı mıyım?
Tanı konurken temel tahliller yapılmadıysa yapılması gerekir. Tanıdan sonra yeni belirtiler ortaya çıkarsa, örneğin eklemlerde şişlik, belirgin güçsüzlük ya da açıklanamayan kilo kaybı olursa, yeniden değerlendirme yapılmalıdır. Demir, B12 vitamini ve D vitamini düzeylerini belirli aralıklarla kontrol etmek de faydalıdır.
• Romatizma testim pozitif çıktı, fibromiyalji olamaz mı?
Olabilir. ANA gibi bazı romatizma testleri sağlıklı kişilerde de düşük düzeyde pozitif çıkabilir ve tek başına hastalık anlamına gelmez. Sonucun belirtiler ve muayeneyle birlikte değerlendirilmesi gerekir. Romatizmal bir hastalık olsa bile fibromiyalji de birlikte bulunabilir.
• Kolesterol ilacım ağrı yapıyor olabilir mi?
Olabilir. Statinler bazı kişilerde kas ağrısı ve kramp yapabilir. Ağrınız ilaca başladıktan sonra ortaya çıktıysa ya da arttıysa bunu hekiminizle konuşun. İlacı kendi başınıza bırakmayın; çoğu zaman doz ya da ilaç değiştirilerek çözüm bulunabilir.
• Yanma ve uyuşma fibromiyaljide olur mu?
Olabilir. Fibromiyaljisi olan kişilerin bir kısmında ince sinir lifleri de etkilenir. Ancak yanma ve uyuşma ön plandaysa şeker hastalığı, B12 vitamini eksikliği ve tiroid sorunları gibi tedavi edilebilir nedenler mutlaka araştırılmalıdır.
Referanslar
- Grayston R, Czanner G, Elhadd K, Goebel A, Frank B, Üçeyler N, et al. A systematic review and meta-analysis of the prevalence of small fiber pathology in fibromyalgia: implications for a new paradigm in fibromyalgia etiopathogenesis. Semin Arthritis Rheum. 2019;48(5):933-940. doi:10.1016/j.semarthrit.2018.08.003
- Häuser W, Perrot S, Sommer C, Shir Y, Fitzcharles MA. Diagnostic confounders of chronic widespread pain: not always fibromyalgia. Pain Rep. 2017;2(3):e598. doi:10.1097/PR9.0000000000000598
- Stroes ES, Thompson PD, Corsini A, Vladutiu GD, Raal FJ, Ray KK, et al. Statin-associated muscle symptoms: impact on statin therapy. European Atherosclerosis Society Consensus Panel Statement on Assessment, Aetiology and Management. Eur Heart J. 2015;36(17):1012-1022. doi:10.1093/eurheartj/ehv043
- Üçeyler N, Zeller D, Kahn AK, Kewenig S, Kittel-Schneider S, Schmid A, et al. Small fibre pathology in patients with fibromyalgia syndrome. Brain. 2013;136(6):1857-1867. doi:10.1093/brain/awt053
- Wolfe F, Clauw DJ, Fitzcharles MA, Goldenberg DL, Häuser W, Katz RL, et al. 2016 revisions to the 2010/2011 fibromyalgia diagnostic criteria. Semin Arthritis Rheum. 2016;46(3):319-329. doi:10.1016/j.semarthrit.2016.08.012
