Prostat kanseri, süt tüketimiyle en çok ilişkilendirilen kanser türüdür. Sütün taşıdığı büyüme sinyalleri ve hormonlar, prostat hücrelerinin çoğalmasını destekleyebilir. Bu yazıda süt ile prostat kanseri arasındaki ilişkiyi, çalışmaların neler gösterdiğini ve prostat sağlığını korumak için süt ürünlerini nasıl seçebileceğinizi anlattım.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Beslenmenizde değişiklik yapmadan önce doktorunuza danışınız.
Prostat Bezi Büyüme Sinyallerine Duyarlıdır
Prostat, hormonlarla büyüyen ve hormonlara yanıt veren bir bezdir. Bu yüzden vücuda “büyü ve çoğal” mesajı gönderen sinyallere karşı oldukça duyarlıdır. Süt de doğası gereği tam olarak bu mesajı taşır: Yavrunun hızla büyümesi için hazırlanmış bir besindir.
Bugünün sütünün bu açıdan geçmişten neden farklı olduğunu Eski Sütler, Günümüzün Sütleri yazımda, sütün diğer kanser türleriyle ilişkisini ise Süt ve Kanser yazımda anlattım. Burada yalnızca prostata odaklanacağım.
Çalışmalar Ne Gösteriyor?
Süt ile prostat kanseri ilişkisi onlarca yıldır araştırılıyor. Sonuçlar tek tek çalışmalarda farklılık gösterse de, büyük çalışmaları bir araya getiren analizler benzer bir yöne işaret ediyor: Süt ürünleri çok tüketildikçe prostat kanseri riski bir miktar artıyor.
Batı ile Uzak Doğu Arasındaki Fark
Prostat kanseri, süt tüketiminin yüksek olduğu Batı ülkelerinde, sütün geleneksel olarak az tüketildiği Uzak Doğu ülkelerine göre birkaç kat daha sık görülüyor. Bu farkın bir kısmı genetik ve tarama testlerinin (PSA) yaygınlığıyla ilgili. Ancak beslenme farklılıkları, özellikle de süt tüketimi, katkıda bulunan nedenlerden biri olarak görülüyor.
Japonya’da 43.000'den fazla erkeğin izlendiği bir çalışmada, süt ürünlerini en çok tüketenlerde prostat kanseri riski belirgin olarak daha yüksek bulundu.
Büyük Çalışmaların Ortak Sonucu
Otuzdan fazla çalışmanın bir arada değerlendirildiği bir analizde süt, peynir ve süt kaynaklı kalsiyum tüketimi arttıkça prostat kanseri riskinin de arttığı görüldü. Avrupa’da 140.000'den fazla erkeğin izlendiği çalışmada da süt proteini ve süt kaynaklı kalsiyum riskle ilişkili bulundu.
Bu çalışmalarda ilgi çekici bir nokta var: Kalsiyum bitkisel ve diğer süt dışı besinlerden alındığında risk artışı görülmedi. Bu da sorunun kalsiyumun kendisinden çok, sütün diğer bileşenlerinden kaynaklanabileceğini düşündürüyor.
Tam Yağlı Süt Öne Çıkıyor
ABD’de 21.000'den fazla erkek hekimin 28 yıl boyunca izlendiği çalışmada süt türleri ayrı ayrı incelendi:
- Yağsız ve az yağlı süt: Daha çok erken evre ve yavaş seyreden prostat kanserleriyle ilişkili bulundu.
- Tam yağlı süt: Ölümcül seyreden prostat kanseriyle ilişkili tek süt türüydü. Günde bir bardak ve üzeri tam yağlı süt içenlerde bu ilişki daha belirgindi.
Ergenlik Dönemi
İzlanda’da yapılan bir çalışmada, ergenlik döneminde her gün süt içtiğini belirten erkeklerde ileri yaşta ilerlemiş prostat kanseri riski yaklaşık üç kat yüksek bulundu. Prostatın hızla geliştiği bu dönemin büyüme sinyallerine daha duyarlı olabileceği düşünülüyor. Bu tek bir çalışmanın bulgusu; yine de ergenlikte süt tüketimini ölçülü tutmanın üzerinde düşünmeye değer olduğunu gösteriyor.
Süt Prostatı Nasıl Etkiliyor?
Sütün prostat üzerindeki etkisi tek bir maddeye bağlı değil. Birkaç farklı sinyal bir araya gelerek prostat hücrelerinin çoğalmasını destekleyebilir.
IGF-1
Süt içmek, kandaki IGF-1 (insüline benzer büyüme faktörü) düzeyini yükseltir. Çalışmalar, IGF-1 düzeyi yüksek erkeklerde prostat kanseri riskinin de daha yüksek olduğunu gösteriyor. IGF-1 hem hücrelerin bölünmesini hızlandırır hem de hasarlı hücrelerin kendini yok etmesini (apoptoz) yavaşlatır.
Hormonlar
Gebe ineklerden elde edilen sütte östrojen düzeyi daha yüksektir. Prostat dokusunda östrojene yanıt veren alıcılar (reseptörler) bulunur. Erkeklerde sütle alınan östrojenin prostat hücrelerinin çoğalmasına katkıda bulunabileceği düşünülüyor. Bu hormonlar yağda çözündüğü için tam yağlı süt, krema, tereyağı ve olgun peynirlerde daha yoğundur.
mTOR ve Amino Asitler
Süt, lösin gibi dallı zincirli amino asitler açısından zengindir. Bu amino asitler, sütteki IGF-1 ve insülin ile birlikte hücrelerin büyüme şalteri olan mTOR sistemini uyarır. Bu şalterin sürekli açık kalması, prostat hücrelerinde kontrolsüz çoğalmayı kolaylaştırabilir. Aynı zamanda insülin direncine de katkıda bulunur.
Kalsiyum ve D Vitamini
Çok yüksek kalsiyum alımı, vücudun D vitaminini aktif hale getirmesini azaltır. Aktif D vitamini prostat hücrelerinin sağlıklı kalmasına yardımcı olur. Günde 2000 mg’ın üzerinde kalsiyum alan erkeklerde ilerlemiş prostat kanseri riskinin daha yüksek olduğu gösterilmiştir.
MikroRNA’lar
Sütün taşıdığı mikroRNA’lardan miR-21, prostat kanseri hastalarının kan ve idrarında yüksek düzeyde bulunur ve hücre bölünmesini destekler. Sütten gelen mikroRNA’ların prostat üzerindeki doğrudan etkisi ise hâlâ araştırılıyor.
Doymuş Yağ
Süt yağında bol bulunan doymuş yağların fazla tüketilmesi, vücuttaki enflamasyonu artırabilir ve hormon dengesini etkileyebilir. Bazı çalışmalarda yüksek doymuş yağ alımı prostat kanseri riskinde artışla ilişkili bulundu.
Prostat Kanseri Tanısı Aldıysanız
Prostat kanseri tanısından sonra süt tüketiminin de önemli olabileceği görülüyor. ABD’de yapılan iki büyük çalışmada tanı sonrasında bol tam yağlı süt içen erkeklerde hastalığın ilerleme riski daha yüksek bulundu. Günde üç porsiyon ve üzeri süt ürünü tüketenlerde de prostat kanserine bağlı ölüm riski arttı. Aynı çalışmalardan birinde az yağlı süt ürünleri tüketenlerde ise risk artışı görülmedi.
Prostat kanseri tanısı aldıysanız tam yağlı süt ve süt ürünlerini azaltmanızı, beslenmenizi doktorunuzla birlikte planlamanızı öneririm.
Prostatı Koruyan Süt Tüketimi
Bu bilgiler süt ürünlerinden tamamen vazgeçmek gerektiği anlamına gelmiyor. Prostat sağlığı için önemli olan, ne kadar ve hangi ürünü tükettiğinizdir.
İçme Sütünü Azaltmak
Prostat açısından en güçlü sinyali içme sütü taşır. Günlük süt içme alışkanlığını azaltmak atılabilecek en etkili adımlardan biridir.
Tam Yağlı Ürünleri Sınırlamak
Tam yağlı süt, krema, kaymak, tereyağı ve olgun peynirler hem hormon hem de doymuş yağ açısından en yüklü ürünlerdir. Bunları günlük değil ara sıra tüketmek iyi bir seçimdir.
Fermente Ürünler Ölçülü
Ev yoğurdu ve kefir, içme sütüne göre daha dengeli seçeneklerdir. Ancak hormon içerikleri sütle benzer olduğu için bunları da ölçülü tüketmek gerekir.
Kalsiyumu Bitkisel Kaynaklardan Almak
Çalışmalarda süt dışı kaynaklardan alınan kalsiyumun prostat kanseri riskini artırmadığı görülmüştür. Kalsiyumu bitkisel ve diğer kaynaklardan almak hem kemikleriniz hem de prostatınız için iyi bir seçenektir.
Risk Grubundaysanız
Ailenizde prostat kanseri varsa, fazla kilonuz, insülin direnciniz varsa ya da hareketsiz bir yaşam sürüyorsanız, süt tüketiminizi azaltmak sizin için daha da önemli olabilir. Düzenli prostat kontrollerinizi de aksatmamanızı öneririm.
Ölçü ve Seçim Önemli
Süt, bebeklik ve çocuklukta büyüme için değerli bir besindir. Yetişkin erkeklerde ise bol miktarda tüketildiğinde IGF-1, hormonlar, mTOR sinyali ve kalsiyum fazlası birleşerek prostat hücrelerinin çoğalmasını destekleyebilir. İçme sütünü azaltmak, tam yağlı ürünleri sınırlamak ve kalsiyumu farklı kaynaklardan almak, prostat sağlığını korumanın basit ve etkili yollarıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
• Yağsız Süt Daha mı Güvenli?
Kısmen. Ölümcül seyreden prostat kanseriyle en güçlü ilişki tam yağlı sütte görülüyor. Ancak yağsız süt de IGF-1 ve mTOR sinyalini taşıdığı için bazı çalışmalarda erken evre prostat kanseriyle ilişkili bulundu. Yağsız süt bir çözüm değil, daha hafif bir seçenektir.
• Peynir ve Yoğurt da Riskli mi?
Çalışmalarda peynir tüketiminin de prostat kanseri riskiyle ilişkili olduğu görüldü. Özellikle yağlı ve olgun peynirleri sınırlamak faydalı olur. Yoğurtla ilgili veriler daha az; ölçülü tüketimde sorun görünmüyor.
• Kalsiyum Takviyesi Kullanabilir miyim?
Bazı çalışmalarda yüksek doz kalsiyum takviyesi, ölümcül prostat kanseri riskiyle ilişkili bulundu. Kalsiyum takviyesini ancak gerçekten ihtiyacınız varsa ve doktorunuzun önerdiği dozda kullanmanızı öneririm.
Kaynaklar
- Allen, Naomi E., Timothy J. Key, Paul N. Appleby, ve ark. 2008. “Animal Foods, Protein, Calcium and Prostate Cancer Risk: The European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition.” British Journal of Cancer 98 (9): 1574–1581.
- Aune, Dagfinn, Deborah A. Navarro Rosenblatt, Doris S. M. Chan, ve ark. 2015. “Dairy Products, Calcium, and Prostate Cancer Risk: A Systematic Review and Meta-Analysis of Cohort Studies.” American Journal of Clinical Nutrition 101 (1): 87–117. https://doi.org/10.3945/ajcn.113.067157
- Ganmaa, Davaasambuu, Xiao-Ming Li, Jing Wang, Li-Qiang Qin, Pei-Yu Wang, ve Akio Sato. 2002. “Incidence and Mortality of Testicular and Prostatic Cancers in Relation to World Dietary Practices.” International Journal of Cancer 98 (2): 262–267.
- Gao, Xiang, Michael P. LaValley, ve Katherine L. Tucker. 2005. “Prospective Studies of Dairy Product and Calcium Intakes and Prostate Cancer Risk: A Meta-Analysis.” Journal of the National Cancer Institute 97 (23): 1768–1777.
- Giovannucci, Edward, Eric B. Rimm, Alicja Wolk, ve ark. 1998. “Calcium and Fructose Intake in Relation to Risk of Prostate Cancer.” Cancer Research 58 (3): 442–447.
- Harrison, Sean, Rosie Lennon, Jeff Holly, ve ark. 2017. “Does Milk Intake Promote Prostate Cancer Initiation or Progression via Effects on Insulin-Like Growth Factors (IGFs)? A Systematic Review and Meta-Analysis.” Cancer Causes & Control 28 (6): 497–528.
- Kurahashi, Norie, Manami Inoue, Motoki Iwasaki, Shizuka Sasazuki, ve Shoichiro Tsugane. 2008. “Dairy Product, Saturated Fatty Acid, and Calcium Intake and Prostate Cancer in a Prospective Cohort of Japanese Men.” Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention 17 (4): 930–937.
- Liss, Michael A., Omar Al-Bayati, Jonathan Gelfond, ve ark. 2019. “Higher Baseline Dietary Fat and Fatty Acid Intake Is Associated with Increased Risk of Incident Prostate Cancer in the SABOR Study.” Prostate Cancer and Prostatic Diseases 22 (2): 244–251. https://doi.org/10.1038/s41391-018-0105-2
- Melnik, Bodo C., Swen Malte John, Pedro Carrera-Bastos, ve Loren Cordain. 2012. “The Impact of Cow’s Milk-Mediated mTORC1-Signaling in the Initiation and Progression of Prostate Cancer.” Nutrition & Metabolism 9: 74.
- Pettersson, Andreas, Julie L. Kasperzyk, Stacey A. Kenfield, ve ark. 2012. “Milk and Dairy Consumption among Men with Prostate Cancer and Risk of Metastases and Prostate Cancer Death.” Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention 21 (3): 428–436.
- Qin, Li-Qiang, Pei-Yu Wang, Takashi Kaneko, Katsumi Hoshi, ve Akio Sato. 2004. “Estrogen: One of the Risk Factors in Milk for Prostate Cancer.” Medical Hypotheses 62 (1): 133–142.
- Song, Yan, Jorge E. Chavarro, Yin Cao, ve ark. 2013. “Whole Milk Intake Is Associated with Prostate Cancer-Specific Mortality among U.S. Male Physicians.” Journal of Nutrition 143 (2): 189–196. https://doi.org/10.3945/jn.112.168484
- Torfadottir, Johanna E., Laufey Steingrimsdottir, Lorelei Mucci, ve ark. 2012. “Milk Intake in Early Life and Risk of Advanced Prostate Cancer.” American Journal of Epidemiology 175 (2): 144–153.
- Vasconcelos, A., T. Santos, P. Ravasco, ve P. M. Neves. 2019. “Dairy Products: Is There an Impact on Promotion of Prostate Cancer? A Review of the Literature.” Frontiers in Nutrition 6: 62.
- Yang, Meng, Stacey A. Kenfield, Erin L. Van Blarigan, ve ark. 2015. “Dairy Intake after Prostate Cancer Diagnosis in Relation to Disease-Specific and Total Mortality.” International Journal of Cancer 137 (10): 2462–2469.
- World Cancer Research Fund / American Institute for Cancer Research. 2018. Diet, Nutrition, Physical Activity and Cancer: A Global Perspective. Continuous Update Project Expert Report. https://www.wcrf.org/diet-activity-and-cancer
