Bacaklarımdaki Uyuşma ve Güçsüzlük Günden Güne Artıyor

Birkaç gün içinde ayak parmaklarından başlayıp yukarı doğru tırmanan karıncalanma ve güçsüzlük, merdiven çıkamama, yürürken bacakların tutmaması: Bu tablo Guillain-Barré sendromunu düşündürür ve acil değerlendirme gerektirir. Aynı bağışıklık sorunu bazı kişilerde aylar içinde yavaş yavaş gelişir; buna CIDP (kronik inflamatuar (enflamatuar) demiyelinizan polinöropati), yani sinirleri saran kılıfın uzun süren enflamasyonla zarar gördüğü nöropati denir. Her iki hastalıkta da bağışıklık sistemi, sinirleri saran koruyucu kılıfa saldırır ve her ikisi de tedavi edilebilir. Bu yazıda Guillain-Barré sendromunun belirtilerini ve neden acil olduğunu, CIDP'yi ve türlerini, iki hastalığın birbirinden nasıl ayrıldığını ve tedavi seçeneklerini anlattım.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Tanı, tedavi ve yazıda geçen ilaç ya da takviyelerin kullanımı için mutlaka hekiminize danışın.
Birkaç Günde Tırmanan Güçsüzlük
Sinirlerin çoğu, elektrik kablolarındaki yalıtım gibi, miyelin adı verilen koruyucu bir kılıfla sarılıdır. Bu kılıf sinir sinyallerinin hızla iletilmesini sağlar. Demiyelinizan nöropatilerde bağışıklık sistemi yanlışlıkla bu kılıfa saldırır; sinyaller yavaşlar ya da bloke olur, kaslar güçsüzleşir ve his bozulur.
Bu saldırı bazen birkaç gün ya da hafta içinde hızla gelişir ve sonra durur; buna Guillain-Barré sendromu denir. Bazen ise aylar boyunca yavaş yavaş ilerler ya da ataklarla seyreder; buna da CIDP (kronik inflamatuar (enflamatuar) demiyelinizan polinöropati), yani sinirleri saran kılıfın uzun süren enflamasyonla zarar gördüğü nöropati denir. İki hastalık birbirine benzese de seyirleri ve tedavileri farklıdır.
Guillain-Barré Sendromu
Guillain-Barré sendromu, en sık görülen ani başlangıçlı felç nedenlerinden biridir. Her yaşta görülebilir, ancak yaş ilerledikçe daha sıktır.
Tetikleyiciler
Hastaların çoğunda belirtilerden birkaç gün ya da birkaç hafta önce bir enfeksiyon geçirilmiştir. Bağışıklık sistemi mikroba karşı ürettiği antikorlarla, mikroba benzeyen sinir yapılarını da hedef alır. En sık tetikleyiciler şunlardır:
- İshalle seyreden mide-bağırsak enfeksiyonları, özellikle Campylobacter bakterisi
- Üst solunum yolu enfeksiyonları ve grip
- Sitomegalovirüs, Epstein-Barr virüsü, Zika virüsü ve COVID-19 gibi viral enfeksiyonlar
- Daha seyrek olarak ameliyatlar
Bazı aşılardan sonra da Guillain-Barré sendromu çok nadir olarak bildirilmiştir. Ancak çoğu durumda enfeksiyonun kendisinin yarattığı risk, aşının yarattığı riskten daha yüksektir. Daha önce Guillain-Barré sendromu geçirmiş olanların aşılanma kararını hekimleriyle birlikte vermeleri önerilir.
Belirtiler
- Ayak parmaklarında ve parmak uçlarında karıncalanma ve uyuşma
- Bacaklardan başlayıp yukarı doğru tırmanan, iki tarafta benzer güçsüzlük
- Merdiven çıkmakta, oturduğu yerden kalkmakta ve yürümekte giderek artan zorlanma
- Belde, sırtta ya da bacaklarda derin ve şiddetli ağrı; bazen ilk belirti ağrıdır
- Yüz kaslarında güçsüzlük, yutma ve konuşma güçlüğü, çift görme
- Çarpıntı, tansiyon dalgalanmaları, terleme bozuklukları ve idrar yapmada güçlük
Güçsüzlük genellikle iki hafta içinde en ağır noktasına ulaşır, en geç dört haftada durur. Bazı kişilerde yalnızca yürüme güçlüğü olurken, bazılarında solunum kasları da etkilenebilir.
Neden Acil?
Guillain-Barré sendromunda en büyük tehlike, solunum kaslarının ve kalp ritmini düzenleyen otonom sinirlerin etkilenmesidir. Bu yüzden tanı düşünülen herkes hastaneye yatırılarak izlenir; bazı hastaların yoğun bakımda solunum desteğine ihtiyacı olabilir. Şu durumlarda beklemeden acil servise başvurun:
- Birkaç gün içinde artan bacak ya da kol güçsüzlüğü
- Nefes darlığı, yutma ya da konuşma güçlüğü
- Güçsüzlükle birlikte çarpıntı ya da baş dönmesi
Tanı ve Tedavi
Tanı muayene, EMG ve belden alınan beyin-omurilik sıvısının incelenmesiyle konur. Sıvıda protein yüksekliği tipiktir, ancak ilk günlerde normal olabilir.
Tedavide damardan verilen immünoglobulin (IVIG) ya da kanın süzülmesi (plazmaferez) kullanılır. Her ikisi de etkinlik bakımından benzerdir ve en çok ilk iki hafta içinde başlandığında yarar sağlar. Guillain-Barré sendromunda kortizon tek başına etkili değildir.
İyileşme
Hastaların çoğu haftalar ve aylar içinde iyileşir; çoğu kişi bir yıl içinde yeniden bağımsız yürüyebilir. Ancak bir kısmında yorgunluk, ağrı ya da hafif güçsüzlük uzun süre devam edebilir. Fizik tedavi ve rehabilitasyon iyileşmenin temel parçasıdır. Hastalığın tekrarlaması seyrektir.
CIDP
CIDP, Guillain-Barré sendromunun yavaş ilerleyen ya da tekrarlayan "kronik kuzeni" olarak düşünülebilir. Bağışıklık sistemi yine sinir kılıfına saldırır, ancak saldırı durmaz; belirtiler en az iki ay boyunca ilerler ya da ataklarla tekrarlar.
Belirtiler
- Hem ellerde ve ayaklarda hem de kalça ve omuz kaslarında güçsüzlük: merdiven çıkmakta, kollarını kaldırmakta zorlanma
- Ellerde ve ayaklarda uyuşma ve karıncalanma
- Dengesizlik ve karanlıkta yürümekte zorlanma
- Reflekslerin azalması ya da kaybolması
- Bazı kişilerde ellerde titreme
Diyabetik nöropatiden farkı, güçsüzlüğün belirgin olması ve yalnızca ayaklarda değil, gövdeye yakın kaslarda da görülmesidir. Ancak diyabeti olan kişilerde CIDP de gelişebilir ve gözden kaçabilir.
Türleri
CIDP tek tip bir hastalık değildir. Klasik türünün yanında, yalnızca his liflerini tutan, belirtileri yalnızca ellerde ve ayaklarda olan ya da vücudun bir tarafında belirgin olan türleri de vardır. Bu türlerin bazılarında tedaviye yanıt farklıdır. Ayrıca bazı hastalarda sinir düğümlerine karşı özel antikorlar bulunur; bu hastalar klasik tedavilere daha az yanıt verebilir ve farklı tedavi gerektirebilir.
Guillain-Barré mi, CIDP mi?
CIDP'li kişilerin bir kısmında hastalık, Guillain-Barré sendromu gibi hızlı başlar. Guillain-Barré sendromu tanısı alan birinde belirtiler iki aydan uzun süre artmaya devam ediyorsa ya da tedaviden sonra üç kez veya daha fazla kötüleşme oluyorsa, tanının akut başlangıçlı CIDP olarak gözden geçirilmesi gerekir. Bu ayrım önemlidir, çünkü CIDP uzun süreli tedavi gerektirir.
Tedavi
CIDP tedaviye iyi yanıt veren bir hastalıktır. Tedavide kortizon, damardan ya da deri altından verilen immünoglobulin ve plazmaferez kullanılır. Yanıt vermeyen ya da uzun süreli tedavi gereken hastalarda bağışıklığı düzenleyen diğer ilaçlar da devreye girer. Tedaviye erken başlanması, sinirlerde kalıcı hasar gelişmesini önlemek için önemlidir. Fizik tedavi ve düzenli egzersiz kas gücünü ve dengeyi korur.
Benzer Tablolar
Hızla gelişen güçsüzlük ve uyuşma her zaman Guillain-Barré sendromu değildir. Omurilik baskısı ve enflamasyonu, kan potasyumunun düşmesi, B1 vitamini eksikliği, bazı ilaçlar, kenelerin yol açtığı felç ve kas-sinir kavşağı hastalıkları da benzer belirtiler verebilir. Yavaş ilerleyen tablolarda ise kanda anormal protein bulunan nöropatiler, kalıtsal nöropatiler ve diyabetik nöropati CIDP ile karışabilir. Bu yüzden ayrıntılı nörolojik değerlendirme gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Guillain-Barré sendromu ve CIDP ile ilgili en sık sorulan soruları kısaca yanıtladım.
• Guillain-Barré sendromu bulaşıcı mı?
Hayır. Guillain-Barré sendromu bir bağışıklık tepkisidir ve kişiden kişiye bulaşmaz. Onu tetikleyen enfeksiyonlar bulaşıcı olabilir, ancak bu enfeksiyonu geçirenlerin yalnızca çok küçük bir kısmında Guillain-Barré sendromu gelişir.
• Guillain-Barré sendromu geçirdim, tekrar olur mu?
Tekrarlaması seyrektir. Ancak belirtiler iki aydan uzun süre artmaya devam ediyorsa ya da birkaç kez kötüleşme oluyorsa, tanının CIDP olarak gözden geçirilmesi gerekir.
• CIDP tamamen geçer mi?
CIDP'li kişilerin çoğu tedaviye iyi yanıt verir. Bir kısmında tedavi zamanla azaltılıp bırakılabilir, bir kısmında ise uzun süreli tedavi gerekir. Erken tanı ve düzenli izlem, kalıcı sinir hasarını önlemenin en önemli yoludur.
Referanslar
- Shahrizaila N, Lehmann HC, Kuwabara S. Guillain-Barré syndrome. Lancet. 2021;397(10280):1214-1228.
- van Doorn PA, Van den Bergh PYK, Hadden RDM, et al. European Academy of Neurology/Peripheral Nerve Society Guideline on diagnosis and treatment of Guillain-Barré syndrome. Eur J Neurol. 2023;30(12):3646-3674.
- Van den Bergh PYK, van Doorn PA, Hadden RDM, et al. European Academy of Neurology/Peripheral Nerve Society guideline on diagnosis and treatment of chronic inflammatory demyelinating polyradiculoneuropathy: Report of a joint Task Force - Second revision. Eur J Neurol. 2021;28(11):3556-3583.
- Leonhard SE, Mandarakas MR, Gondim FAA, et al. Diagnosis and management of Guillain-Barré syndrome in ten steps. Nat Rev Neurol. 2019;15(11):671-683.
- Castelli G, Desai KM, Cantone RE. Peripheral Neuropathy: Evaluation and Differential Diagnosis. Am Fam Physician. 2020;102(12):732-739.



