Esnek Eklemler, Uyuşan Eller ve Ayaklar: Hipermobilite ve Sinirler

Eklemleri olağandan esnek olan, çocukken "lastik gibi" denen, sık burkulma ve çıkık yaşayan kişilerde uyuşma, yanma, kolay sinir sıkışmaları, çarpıntı ve ayağa kalkınca baş dönmesi sık görülür. Hipermobilite spektrum bozukluğu ve hipermobil Ehlers-Danlos sendromu olan kişilerde sinirler hem bağ dokusunun gevşekliği nedeniyle daha kolay sıkışır hem de ince sinir liflerinde değişiklikler görülebilir. Bu yazıda hipermobilitenin sinirleri hangi yollarla etkilediğini, ince lif nöropatisini, kolay sinir sıkışmalarını, otonom belirtileri ve sinirleri korumak için yapılabilecekleri anlattım.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Tanı, tedavi ve yazıda geçen ilaç ya da takviyelerin kullanımı için mutlaka hekiminize danışın.
Esnek Eklemler, Hassas Sinirler
Bağ dokusu, eklemleri, damarları, deriyi ve sinirlerin çevresindeki destek dokularını bir arada tutan yapıdır. Hipermobilitede bu doku olağandan daha gevşek ve esnektir. Bu esneklik eklemlerde fazla hareketliliğe yol açarken, sinirleri de hem gerilmeye hem de sıkışmaya karşı daha savunmasız bırakır.
Hipermobilite olan kişilerin pek çoğu yıllarca ağrı, yorgunluk, uyuşma ve çarpıntı gibi birbirinden bağımsız görünen yakınmalarla farklı hekimlere başvurur. Bu yakınmaları birbirine bağlayan ortak nokta çoğu zaman bağ dokusudur.
İnce Lif Nöropatisi
Hipermobil Ehlers-Danlos sendromu ve hipermobilite spektrum bozukluğu olan kişilerde yapılan deri biyopsisi çalışmalarında, ağrıyı ve otonom işlevleri taşıyan ince sinir liflerinin önemli bir kısmında azaldığı görülmüştür. Bu bulgu, bu kişilerin yaşadığı yanma, iğnelenme, dokununca acıma ve yaygın ağrının yalnızca eklemlerden kaynaklanmadığını gösterir.
İnce lif nöropatisinde EMG çoğu zaman normal çıkar. Bu yüzden hipermobilitesi olan ve yanma tarzında ağrı yaşayan kişilerde ince lif değerlendirmesi yol gösterici olabilir. İnce lif nöropatisini ayrı bir yazıda ayrıntılı olarak anlattım.
Kolay Sinir Sıkışmaları
Hipermobilitesi olan kişilerde sinir sıkışmaları daha sık ve daha kolay gelişir. Bunun birkaç nedeni vardır:
- Gevşek eklemlerde sinirler normalden daha fazla gerilir ve kayar.
- Eklemleri sabit tutmaya çalışan kaslar sürekli gergin kalır ve sinirlere baskı yapabilir.
- Kısmi çıkıklar ve eklem kaymaları sinirleri tahriş eder.
En sık görülen sıkışmalar şunlardır:
- Bilekte karpal tünel sendromu
- Dirsekte ulnar sinir sıkışması; dirsek bükülünce sinirin yerinden kayması
- Köprücük kemiği altında göğüs çıkışı sendromu: Kolları kaldırınca artan kol ve el uyuşması
- Dizin dış yanında peroneal sinir sıkışması; ayak bileği burkulmalarında sinirin gerilmesi
Karpal tünel, ulnar ve peroneal sinir sıkışmalarını ayrı yazılarda anlattım.
Otonom Belirtiler
Hipermobilitesi olan kişilerde otonom sinir sistemi yakınmaları çok sık görülür. Bunlar arasında ayağa kalkınca nabzın aşırı hızlanması (POTS), baş dönmesi, bayılma hissi, sıcağa dayanıksızlık, terleme bozuklukları ve sindirim yakınmaları sayılabilir.
Bu yakınmalara hem ince otonom sinir liflerinin etkilenmesi hem de bacak damarlarının bağ dokusu gevşekliği nedeniyle fazla genişlemesi ve kanın bacaklarda göllenmesi katkıda bulunur. Otonom sinir sistemi bozukluklarını disotonomi yazısında anlattım.
Diğer Nörolojik Yakınmalar
Hipermobilitesi olan kişilerde sinir sistemiyle ilgili başka yakınmalar da sık görülür:
- Baş ağrısı ve migren; boyun omurlarındaki fazla hareketliliğe bağlı boyun ağrısı
- Kronik yorgunluk ve uyku bozuklukları
- Vücudun uzaydaki konumunu algılamada zorluk; sakarlık ve sık düşme
- Yaygın ağrı ve ağrıya karşı artmış duyarlılık
Hipermobilitenin genel özelliklerini ve tanısını sitedeki hipermobilite yazısında anlattım.
Sinirleri Korumak
Hipermobilitede sinirleri korumak için eklemleri desteklemek ve sinirlere binen yükü azaltmak önemlidir:
- Güçlendirme egzersizleri: Eklemleri çevreleyen kasları güçlendirmek eklemlerin kaymasını ve sinirlerin gerilmesini azaltır. Egzersiz programı, hipermobiliteyi bilen bir fizyoterapistle planlanmalı; aşırı germe egzersizlerinden kaçınılmalıdır.
- Duruş ve ergonomi: Bileği ve dirseği uzun süre bükülü tutmamak, dirseği sert yüzeylere dayamamak, bacak bacak üstüne atmamak
- Ateller: Gece bilek ya da dirsek ateli, karpal tünel ve ulnar sinir sıkışmasında belirtileri azaltabilir.
- Otonom belirtilerin yönetimi: Bol sıvı ve tuz alımı, kompresyon çorapları ve yavaş kalkma
- Eksikliklerin giderilmesi: Ağrı ve yorgunluğa katkıda bulunan demir, B12 vitamini ve D vitamini eksikliklerinin yerine konması
- Ağrı tedavisi: İnce lif tutulumuna bağlı yanmada sinir ağrısında kullanılan ilaçlar yararlı olabilir.
Hipermobilitesi olan kişilerde sinir sıkışmaları için ameliyat kararı daha dikkatli verilmelidir. Bağ dokusu iyileşmesi farklı olabileceği için önce ameliyatsız yöntemlerin denenmesi önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hipermobilite ve sinirlerle ilgili en sık sorulan soruları kısaca yanıtladım.
• Eklemlerim esnek, neden ellerim uyuşuyor?
Hipermobilitede sinirler hem gerilmeye hem de sıkışmaya daha yatkındır. Karpal tünel sendromu, ulnar sinir sıkışması ve göğüs çıkışı sendromu daha sık görülür. Ayrıca ince sinir lifleri de etkilenebilir. Uyuşmanın nedeni muayene ve gerekirse EMG ile ortaya konur.
• Hipermobilitede ince lif nöropatisi tedavi edilebilir mi?
İnce lif nöropatisine katkıda bulunan diyabet, vitamin eksiklikleri ve bağışıklık sorunları gibi nedenler varsa tedavi edilir. Yanma ve ağrı için sinir ağrısı ilaçları, otonom belirtiler için sıvı, tuz ve kompresyon gibi yöntemler kullanılır. Düzenli ve kontrollü egzersiz de sinirlerin sağlığını destekler.
• Yoga ve germe egzersizleri yapmalı mıyım?
Hipermobilitesi olan kişiler zaten esnek oldukları için aşırı germe egzersizleri eklemleri ve sinirleri daha da zorlayabilir. Bunun yerine kasları güçlendiren, eklemleri sabitleyen ve dengeyi geliştiren egzersizler önerilir. Yoga yapacaksanız eklemleri sonuna kadar zorlamayan, güçlendirmeye odaklanan bir program seçin.
Referanslar
- Cazzato D, Castori M, Lombardi R, et al. Small fiber neuropathy is a common feature of Ehlers-Danlos syndromes. Neurology. 2016;87(2):155-159.
- Granata G, Padua L, Celletti C, Castori M, Saraceni VM, Camerota F. Entrapment neuropathies and polyneuropathies in joint hypermobility syndrome/Ehlers-Danlos syndrome. Clin Neurophysiol. 2013;124(8):1689-1694.
- Hakim A, O'Callaghan C, De Wandele I, et al. Cardiovascular autonomic dysfunction in Ehlers-Danlos syndrome-Hypermobile type. Am J Med Genet C Semin Med Genet. 2017;175(1):168-174.
- Tinkle B, Castori M, Berglund B, et al. Hypermobile Ehlers-Danlos syndrome (a.k.a. Ehlers-Danlos syndrome Type III and Ehlers-Danlos syndrome, hypermobility type): Clinical description and natural history. Am J Med Genet C Semin Med Genet. 2017;175(1):48-69.
- Engelbert RH, Juul-Kristensen B, Pacey V, et al. The evidence-based rationale for physical therapy treatment of children, adolescents, and adults diagnosed with joint hypermobility syndrome/hypermobile Ehlers Danlos syndrome. Am J Med Genet C Semin Med Genet. 2017;175(1):158-167.



