Boynumdan Koluma, Belimden Bacağıma Ağrı ve Uyuşma Yayılıyor

"Kolumda uyuşma var, boyun fıtığı mı?" ya da "yürüyünce bacaklarım uyuşuyor, oturunca geçiyor" soruları en sık duyduğum sorular arasındadır. Omurgadan çıkan sinir köklerinin ya da omuriliğin sıkışması, kolda ve bacakta uyuşma, karıncalanma, ağrı ve güçsüzlüğe yol açabilir. Bu belirtiler nöropatiyle ve el ya da ayaktaki sinir sıkışmalarıyla kolayca karışır. Bu yazıda boyun ve bel fıtığına bağlı sinir kökü sıkışmasını, bel dar kanalını, boyunda omurilik baskısını, bu tabloların nöropatiden nasıl ayrıldığını, hangi belirtilerin acil olduğunu ve MR'ın ne zaman gerektiğini anlattım.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Tanı, tedavi ve yazıda geçen ilaç ya da takviyelerin kullanımı için mutlaka hekiminize danışın.
Uyuşmanın Kaynağı Omurgada Olabilir
Omurilik, omurgadaki kanalın içinde uzanır ve her iki omur arasından birer çift sinir kökü çıkar. Bu kökler birleşerek kollara ve bacaklara giden sinirleri oluşturur. Fıtıklaşan bir disk, kalınlaşan bağlar ya da kemik çıkıntıları bu köklere veya omuriliğe baskı yapabilir.
Kökün sıkışması, o kökün beslediği alanda uyuşma ve ağrıya yol açar. Bu alan, kolda ya da bacakta bir şerit boyunca uzanır. Bu yüzden uyuşmanın yeri ve dağılımı, sorunun omurgada mı yoksa el, dirsek ya da ayaktaki bir sinirde mi olduğunu anlamak için en önemli ipucudur.
Boyun Fıtığı ve Kolda Uyuşma
Boyun fıtığına bağlı kök sıkışması genellikle tek taraflıdır. Tipik belirtiler şunlardır:
- Boyundan omuza, kola ve parmaklara doğru şerit şeklinde yayılan ağrı
- Kolun ve elin belirli bir bölgesinde uyuşma ve karıncalanma
- Boynu belli yönlere çevirmek ya da geriye yatırmakla artan, kolu başın üzerine kaldırmakla azalan yakınmalar
- Kol kaslarında güçsüzlük ve reflekslerde azalma
Hangi parmakların uyuştuğu, hangi kökün sıkıştığına işaret eder. Başparmak ve işaret parmağında uyuşma altıncı boyun kökünü, orta parmakta uyuşma yedinci kökü, serçe parmakta uyuşma ise sekizinci kökü düşündürür. Bu dağılım karpal tünel ve ulnar sinir sıkışmasıyla karışabilir; ancak boyun fıtığında genellikle boyun ve kol ağrısı eşlik eder ve uyuşma kolun yukarısına doğru da uzanır. Karpal tünel ve ulnar sinir sıkışmasını ayrı yazılarda anlattım.
Boyunda Omurilik Baskısı
Boyundaki kanal yaşla birlikte daralabilir ve omuriliğin kendisine baskı yapabilir. Buna boyunda omurilik baskısı (servikal miyelopati) denir. Kök sıkışmasından farklı olarak belirtiler genellikle sinsi başlar ve iki tarafı birden etkiler:
- İki elde uyuşma, sakarlık, düğme iliklemekte ve yazı yazmakta zorlanma
- Yürürken dengesizlik, bacaklarda sertlik ve ağırlık
- Boyun öne eğildiğinde sırttan aşağı inen elektrik çarpması hissi
- İleri dönemde idrar yapmada zorluk ya da kaçırma
Omurilik baskısı sıklıkla polinöropatiyle ya da yaşlılığa bağlı dengesizlikle karıştırılır. Erken tanı önemlidir, çünkü omurilikte gelişen hasar kalıcı olabilir.
Bel Fıtığı ve Bacakta Uyuşma
Bel fıtığına bağlı kök sıkışmasında ağrı ve uyuşma belden kalçaya, bacağa ve ayağa doğru şerit şeklinde yayılır. Halk arasında siyatik olarak bilinen bu tablo genellikle tek taraflıdır. Öksürmek, hapşırmak ve öne eğilmek ağrıyı artırabilir.
Beşinci bel kökünün sıkışması ayak sırtında ve başparmakta uyuşma ve ayak bileğini yukarı kaldırmakta güçsüzlük yapar; bu tablo peroneal sinir sıkışmasına çok benzeyebilir. Birinci sakral kökün sıkışması ise ayağın dış kenarında ve tabanında uyuşma, parmak ucunda yükselmekte güçsüzlük ve aşil refleksinde azalma yapar. Peroneal sinir sıkışmasını ayrı bir yazıda anlattım.
Bel Dar Kanalı: Yürüyünce Gelen Uyuşma
Bel dar kanalı, beldeki kanalın yaşla birlikte daralmasıdır. En tipik belirtisi, yürüdükçe iki bacakta birden artan uyuşma, karıncalanma, ağırlık ve ağrıdır. Kişi bir süre yürüdükten sonra durmak ve oturmak zorunda kalır; oturunca ya da öne doğru eğilince yakınmalar birkaç dakika içinde geçer.
Öne eğilmek kanalı genişlettiği için, alışveriş arabasına yaslanarak ya da bisiklet sürerken yakınmaların azalması tipiktir. Yokuş aşağı yürümek ise genellikle yokuş yukarı yürümekten daha zordur.
Bel dar kanalı, bacak damarlarındaki tıkanıklıkla karışabilir. Damar tıkanıklığında da yürüyünce baldırda ağrı olur ve durunca geçer; ancak oturmaya ya da öne eğilmeye gerek kalmadan, yalnızca durmakla geçer. Ayaklarda nabızlar zayıftır. İkisi bir arada da bulunabilir.
Nöropatiden Farkı
Kök sıkışması ve dar kanal ile nöropatiyi ayırmak için şu ipuçları yol gösterir:
- Nöropatide uyuşma genellikle iki ayakta birden, parmak uçlarından başlar ve çorap gibi bir dağılım gösterir; bel ağrısı eşlik etmez.
- Kök sıkışmasında uyuşma tek taraflı, şerit şeklindedir ve sıklıkla bel ya da boyun ağrısıyla birliktedir.
- Dar kanalda yakınmalar yürümekle ortaya çıkar, oturmakla geçer.
Bu tablolar bir arada da bulunabilir. Diyabeti olan birinde hem nöropati hem dar kanal olabilir. Bu yüzden bazen hem MR hem de EMG gerekir.
Acil Belirtiler
Aşağıdaki belirtiler omuriliğe ya da sinir köklerine ağır bir baskı olduğunu düşündürür ve beklemeden acil servise başvurmayı gerektirir:
- İdrar ya da dışkıyı tutamama veya idrar yapamama
- Kasık, makat ve iç uyluklarda, eyerle temas eden bölgede uyuşma
- Hızla artan bacak ya da kol güçsüzlüğü, ayağı kaldıramama
- İki bacakta birden ilerleyen güçsüzlük ve uyuşma
- Ateş, açıklanamayan kilo kaybı ya da kanser öyküsüyle birlikte yeni başlayan bel veya boyun ağrısı
MR Ne Zaman Gerekir?
Bel ve boyun ağrısı, kola ya da bacağa yayılan ağrı olsa bile çoğu zaman birkaç hafta içinde kendiliğinden düzelir. Bu yüzden her ağrıda hemen MR çekilmesi gerekmez. MR şu durumlarda önerilir:
- Acil belirtiler varsa
- Kaslarda güçsüzlük gelişmişse
- Yakınmalar birkaç hafta içinde düzelmiyorsa
- Omurilik baskısından şüpheleniliyorsa
- Ameliyat ya da iğne tedavisi düşünülüyorsa
MR'da görülen her fıtık yakınmaların nedeni değildir. Yakınması olmayan pek çok kişide de MR'da disk fıtıkları ve yaşa bağlı değişiklikler görülür. Bu yüzden MR bulguları muayeneyle birlikte değerlendirilmelidir. Gerekirse EMG, kök sıkışmasını el ve ayaktaki sinir sıkışmalarından ve nöropatiden ayırmaya yardımcı olur.
Tedavi
Kök sıkışması olan kişilerin çoğu ameliyatsız yöntemlerle iyileşir. Ağrı kesiciler, kısa süreli dinlenme ve ardından kademeli olarak hareketin artırılması, fizik tedavi ve egzersiz tedavinin temelidir. Gerekirse sinir köküne yönelik iğne tedavileri uygulanır. Güçsüzlüğü ilerleyen, acil belirtileri olan ya da tedaviye rağmen yaşam kalitesi bozulan kişilerde ameliyat değerlendirilir. Omurilik baskısı belirtileri olan kişilerde ise cerrahi değerlendirme daha erken yapılır.
Sıkça Sorulan Sorular
Fıtık ve dar kanala bağlı uyuşmayla ilgili en sık sorulan soruları kısaca yanıtladım.
• MR'ımda fıtık var, uyuşmam ondan mı?
Her zaman değil. Yakınması olmayan pek çok kişide de MR'da fıtık görülür. Uyuşmanın yeri ve muayene bulguları MR'daki fıtıkla uyumluysa fıtık sorumlu olabilir. Uyumlu değilse nöropati ya da sinir sıkışmaları gibi diğer nedenler araştırılmalıdır.
• Yürüyünce bacaklarım uyuşuyor, oturunca geçiyor. Bu ne?
Bu tablo en çok bel dar kanalını düşündürür. Bacak damarlarındaki tıkanıklık da benzer bir yakınma yapabilir; ancak orada yalnızca durmak yeterlidir, oturmaya gerek kalmaz. Ayrım muayene ve gerekirse MR ve damar incelemesiyle yapılır.
• Her fıtık ameliyat gerektirir mi?
Hayır. Fıtığa bağlı kök sıkışması olan kişilerin çoğu ameliyatsız yöntemlerle iyileşir ve fıtıkların bir kısmı zamanla küçülür. Ameliyat; acil belirtiler, ilerleyen güçsüzlük ya da tedaviye yanıt vermeyen ağır ağrı durumunda değerlendirilir.
Referanslar
- Iyer S, Kim HJ. Cervical radiculopathy. Curr Rev Musculoskelet Med. 2016;9(3):272-280.
- Jensen RK, Kongsted A, Kjaer P, Koes B. Diagnosis and treatment of sciatica. BMJ. 2019;367:l6273.
- Katz JN, Zimmerman ZE, Mass H, Makhni MC. Diagnosis and Management of Lumbar Spinal Stenosis: A Review. JAMA. 2022;327(17):1688-1699.
- Davies BM, Mowforth OD, Smith EK, Kotter MR. Degenerative cervical myelopathy. BMJ. 2018;360:k186.
- Brinjikji W, Luetmer PH, Comstock B, et al. Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. AJNR Am J Neuroradiol. 2015;36(4):811-816.



