Ayaklarım Uyuşuyor, Ayağa Kalkınca Gözüm Kararıyor: Otonom Nöropati

Nöropati denince çoğumuzun aklına el ve ayaklarda uyuşma gelir. Oysa aynı hastalık, kalp atışını, tansiyonu, terlemeyi, sindirimi ve mesaneyi yöneten otonom sinirleri de etkileyebilir. Ayağa kalkınca göz kararması, terlemede değişiklik, kabızlık ya da çabuk doyma gibi yakınmalar çoğu zaman uyuşmayla ilişkilendirilmez ve ayrı ayrı doktorlara taşınır. Bu yazıda uyuşması olan bir kişide otonom tutulumu düşündüren işaretleri, hangi nöropatilerde daha sık görüldüğünü ve neden fark edilmesinin önemli olduğunu anlattım.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Tanı, tedavi ve yazıda geçen ilaç ya da takviyelerin kullanımı için mutlaka hekiminize danışın.
Uyuşma ve Göz Kararması Aynı Kaynaktan
Sinirlerde üç tür lif bulunur: Kas gücünü taşıyan lifler, dokunma ve ağrıyı taşıyan duyu lifleri ve organları yöneten otonom lifler. Nöropatiye yol açan hastalıkların çoğu bu liflerin birden fazlasını aynı anda etkiler.
Otonom lifler, ağrı ve sıcaklık bilgisini taşıyan ince liflerle aynı yapıdadır. Bu yüzden ayaklarında yanma olan, yani ince lif nöropatisi olan kişilerde otonom yakınmalar sık görülür. Uyuşma için nöroloğa, çarpıntı için kardiyoloğa, kabızlık için gastroenteroloğa giden bir kişide bu yakınmaların ortak kaynağı aynı sinir hastalığı olabilir. Otonom sinir sisteminin nasıl çalıştığını ve bozulduğunda hangi organlarda belirti verdiğini disotonomi yazısında ayrıntılı anlattım.
Uyuşması Olan Birinde Dikkat Edilecek İşaretler
Ayaklarında uyuşma ya da yanma olan bir kişide aşağıdaki yakınmalardan biri ya da birkaçı varsa, otonom sinirlerin de etkilenip etkilenmediğine bakılması önerilir.
- Ayağa kalkınca göz kararması, baş dönmesi, ayakta durunca artan halsizlik ya da çarpıntı
- Ayaklarda terlemenin azalması, ayak derisinin kuruyup çatlaması; buna karşılık gövdede ya da yüzde aşırı terleme
- Ayakta durunca bacak ve ayaklarda morarma, soğukluk
- Yemekten sonra çabuk doyma, bulantı, şişkinlik; kabızlık ya da özellikle geceleri gelen ishal
- İdrarı tam boşaltamama, sık idrara çıkma, cinsel işlev bozukluğu
- Göz ve ağız kuruluğu
Hangi Nöropatilerde Daha Sık?
Otonom tutulum her nöropatide aynı sıklıkta görülmez. Bazı nöropatilerde ise tablonun önemli bir parçasıdır.
- Diyabetik nöropati: En sık nedendir. Ayaklardaki uyuşmayla birlikte kalbe, mideye ve mesaneye giden sinirler de yıllar içinde etkilenebilir.
- İnce lif nöropatisi: Nedeni ne olursa olsun, otonom yakınmalar sık eşlik eder. Hipermobilitesi olan kişilerde ve Uzun COVID sonrasında da ince lif ve otonom tutulum birlikte görülebilir.
- Guillain-Barré sendromu: Hızla gelişen güçsüzlüğe tansiyon ve nabız dalgalanmaları eşlik edebilir; bu yüzden hastanede yakın takip gerekir.
- Kemoterapiye bağlı nöropati: Özellikle vinkristin ve platin bileşikleri kabızlık ve ayakta tansiyon düşmesi yapabilir.
- Alkole ve B vitamini eksikliklerine bağlı nöropati: B1 vitamini ve B12 vitamini eksikliği otonom lifleri de etkileyebilir; eksiklik giderildiğinde düzelme görülebilir.
- Kalıtsal amiloidoz: Nadir ama tedavi edilebilir bir nedendir. Uyuşmaya ishal, kilo kaybı, ayakta tansiyon düşmesi ve iki elde karpal tünel sendromu eşlik ediyorsa ve ailede benzer şikâyetler varsa akla gelmelidir.
Neden Fark Edilmesi Önemli?
Otonom tutulumun fark edilmesi hem güvenlik hem de tedavi açısından önemlidir. Bazı durumlar, nöropatisi olan kişide özel dikkat gerektirir.
- Düşme riski: Ayaklarda his azalmasına ayakta tansiyon düşmesi eklendiğinde düşme riski belirgin artar. Ayakta tansiyonun nasıl ölçüleceğini ve alınabilecek önlemleri ortostatik hipotansiyon yazısında anlattım.
- Şeker düşmesini fark edememe: Diyabette otonom tutulum, kan şekeri düştüğünde ortaya çıkması gereken terleme ve çarpıntı gibi uyarıları silebilir.
- Ayak yaraları: Terlemenin azalmasıyla kuruyup çatlayan ayak derisi, his kaybı da varsa fark edilmeyen yaralara zemin hazırlar; ayakların her gün kontrol edilmesi önerilir.
- İlaç seçimi: Nöropatik ağrıda kullanılan bazı ilaçlar ağız kuruluğunu, kabızlığı ve ayakta baş dönmesini artırabilir. Otonom yakınmaları olanlarda ilaç seçimi buna göre yapılır.
Otonom tutulum, standart EMG ile görülmez. Ayakta nabız ve tansiyon ölçümü, tilt testi, terleme testleri ve deri biyopsisi gibi yöntemlerle değerlendirilir. Ayağa kalkınca nabzın belirgin şekilde arttığı tablo ise POTS olarak adlandırılır ve POTS hastalarının yaklaşık yarısında ince lif nöropatisi bulunur.
Sıkça Sorulan Sorular
Otonom nöropatiyle ilgili en sık sorulan soruları kısaca yanıtladım.
• Ayaklarım uyuşuyor, ayağa kalkınca da gözüm kararıyor; bunlar bağlantılı olabilir mi?
Olabilir. Aynı sinir hastalığı hem duyu liflerini hem de tansiyonu ayarlayan otonom lifleri etkileyebilir. Ancak az sıvı almak, tansiyon ilaçları ve kansızlık da göz kararması yapar. Yatarak ve ayakta yapılan basit bir ölçüm ilk adımdır.
• EMG'm normal, yine de otonom nöropati olabilir mi?
Evet. EMG otonom sinirleri ve ince lifleri ölçmez. Belirtileri olan ama EMG'si normal çıkan kişilerde otonom testler ve deri biyopsisi tanıya yardımcı olur.
• Otonom nöropati düzelir mi?
Bu, nedene bağlıdır. Vitamin eksikliği, alkol, ilaç ya da bağışıklık sistemine bağlı tablolarda neden düzeltildiğinde belirgin iyileşme görülebilir. Diyabete bağlı otonom nöropatide kan şekerinin iyi kontrolü ilerlemeyi yavaşlatır; günlük önlemler ve tedavilerle yakınmalar hafifletilebilir.
Referanslar
- Freeman R. Autonomic peripheral neuropathy. Lancet. 2005;365(9466):1259-1270.
- Pop-Busui R, Boulton AJ, Feldman EL, et al. Diabetic Neuropathy: A Position Statement by the American Diabetes Association. Diabetes Care. 2017;40(1):136-154.
- Terkelsen AJ, Karlsson P, Lauria G, et al. The diagnostic challenge of small fibre neuropathy: clinical presentations, evaluations, and causes. Lancet Neurol. 2017;16(11):934-944.
- Adams D, Koike H, Slama M, Coelho T. Hereditary transthyretin amyloidosis: a model of medical progress for a fatal disease. Nat Rev Neurol. 2019;15(7):387-404.
- Vernino S, Bourne KM, Stiles LE, et al. Postural orthostatic tachycardia syndrome (POTS): State of the science and clinical care from a 2019 National Institutes of Health Expert Consensus Meeting - Part 1. Auton Neurosci. 2021;235:102828.



