Uyluğumda ve Omzumda Ağrının Ardından Güçsüzlük Başladı

Bir gün uylukta ya da kalçada şiddetli, yakıcı bir ağrı başlıyor; birkaç hafta sonra ağrı azalırken bu kez merdiven çıkmakta, oturduğu yerden kalkmakta zorlanılıyor ve uyluk kasları gözle görülür şekilde eriyor. Ya da benzer bir tablo omuzda yaşanıyor: geceleri uyandıran bir omuz ağrısının ardından kol kaldırılamıyor. Sinir hasarının ayaklardan değil gövdeye yakın bölgelerden başladığı bu tablolara proksimal nöropati ya da amyotrofi denir. Ürkütücü görünseler de çoğu zaman aylar içinde düzelirler. Bu yazıda diyabetik amyotrofiyi, omuzda görülen nevraljik amyotrofiyi, kalça ve omuz kaslarını tutan diğer sinir hastalıklarını ve bu tabloların kas hastalıklarıyla (miyopati) nasıl karışabildiğini anlattım.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Tanı, tedavi ve yazıda geçen ilaç ya da takviyelerin kullanımı için mutlaka hekiminize danışın.
Kas Hastalığı Sanılan Sinir Sorunu
Nöropati denince çoğumuzun aklına ayaklardan başlayan uyuşma gelir. Oysa bazı sinir hastalıkları, sinirlerin omurgadan çıktığı köklere ve gövdeye yakın sinir ağlarına yerleşir. Bu durumda yakınmalar ayaklarda değil, kalça, uyluk ya da omuzda başlar ve uyuşmadan çok ağrı ve güçsüzlük ön plandadır. Bu tablolara proksimal nöropati ya da amyotrofi denir. Kalça ve omuz çevresindeki kaslarda güçsüzlük ve erime yaptıkları için kas hastalıklarıyla, yani miyopatilerle karıştırılabilirler; oysa sorun kasta değil, kasa giden sinirdedir.
Bu tabloların ortak özelliği, genellikle şiddetli ve ani bir ağrıyla başlamaları, ardından kas güçsüzlüğü ve kas erimesinin gelişmesidir. Ağrı çoğu zaman kas güçsüzlüğü belirginleşmeden önce azalır. Bu yüzden kişi ve hekimi ağrının geçtiğine sevinirken, asıl sorun güçsüzlük olarak ortaya çıkar.
Diyabetik Amyotrofi
Diyabetik amyotrofi, diyabeti olan kişilerde bel ve kalça bölgesindeki sinir köklerini ve sinir ağını tutan, bağışıklık sisteminin rol oynadığı düşünülen bir sinir hastalığıdır. Tıpta diyabetik lumbosakral radikülopleksus nöropatisi olarak da adlandırılır. Diyabetteki diğer nöropati türlerini diyabetik nöropati yazısında anlattım; burada bu özel tabloyu ayrıntılı olarak ele alıyorum.
Kimlerde Görülür?
Diyabetik amyotrofi en sık tip 2 diyabeti olan, orta ve ileri yaştaki kişilerde görülür. Dikkat çekici özellikleri şunlardır:
- Diyabeti çoğu zaman hafif ya da iyi kontrol altındadır; hatta diyabet tanısı bu tabloyla birlikte konabilir.
- Sıklıkla belirgin ve istemsiz kilo kaybı eşlik eder.
- Diyabet ilacına ya da insüline yeni başlanması ve kan şekerinin hızla düşürülmesiyle aynı dönemde ortaya çıkabilir.
Belirtiler
Tablo genellikle tek taraflı başlar ve haftalar ya da aylar içinde ilerler:
- Kalçada, uyluğun ön yüzünde ya da belde ani başlayan, geceleri artan, şiddetli ve yakıcı ağrı
- Uyluk kaslarında güçsüzlük: merdiven çıkmakta, alçak bir yerden kalkmakta ve çömelmekte zorlanma, dizin aniden boşalması
- Uyluk kaslarında gözle görülür erime
- Çoğu kişide zamanla diğer bacağın da etkilenmesi
- Diz refleksinin kaybolması
Tanı
Tanı öykü ve muayeneye dayanır. EMG, sinir köklerinin ve sinir ağının tutulduğunu gösterir. Bel MR'ı, belirtileri açıklayabilecek bir bel fıtığı ya da dar kanal olup olmadığını görmek için yapılır. Belirgin kilo kaybı nedeniyle başka hastalıkların da dışlanması gerekir.
Seyir ve Tedavi
Diyabetik amyotrofinin seyri genellikle iyidir. Ağrı çoğunlukla birkaç hafta ya da birkaç ay içinde azalır. Güçsüzlüğün düzelmesi ise daha yavaştır; aylar, bazen bir iki yıl sürebilir. Çoğu kişi yeniden bağımsız yürüyebilir hale gelir, ancak bazı kişilerde hafif bir güçsüzlük kalabilir.
- Ağrı tedavisi: Şiddetli ağrı için sinir ağrısı ilaçları kullanılır.
- Fizik tedavi: Kas gücünü korumak ve düşmeleri önlemek için çok önemlidir; gerekirse baston ya da dizlik kullanılır.
- Kan şekerinin dengelenmesi: Kan şekeri dengelenmelidir, ancak çok hızlı düşürülmesinden kaçınılması önerilir.
- Bağışıklığı baskılayan tedaviler: Bağışıklık sisteminin rol oynadığı düşünüldüğü için kortizon ve damardan verilen immünoglobulin (IVIG) denenmiştir; ancak yararı kesinleşmemiştir ve kortizon kan şekerini yükseltir. Bu yüzden karar kişiye özel verilir.
Omuzda: Nevraljik Amyotrofi
Nevraljik amyotrofi, boyundan kola giden sinir ağının ani enflamasyonudur. Parsonage-Turner sendromu ya da brakiyal nörit olarak da bilinir ve diyabeti olmayan kişilerde de görülür.
Tipik olarak geceleri uykudan uyandıran, çok şiddetli bir omuz ve kol ağrısıyla başlar. Ağrı birkaç gün ya da birkaç hafta sürer; ağrı azalırken omuz ve kol kaslarında güçsüzlük ve erime ortaya çıkar. Kişi kolunu yukarı kaldıramaz, kürek kemiği çıkıntı yapabilir. Öncesinde çoğu zaman bir enfeksiyon, ameliyat, aşı, doğum ya da yoğun fiziksel zorlanma vardır.
Omuz ağrısıyla başladığı için sıklıkla donuk omuz, omuz kas yırtığı ya da boyun fıtığı sanılır. Seyri genellikle iyidir, ancak düzelme aylar ya da yıllar sürebilir. Erken dönemde kortizon tedavisi ağrıyı kısaltabilir; fizik tedavi iyileşmenin temelidir. Ailede tekrarlayan ataklar varsa kalıtsal bir yatkınlık da araştırılır.
Gövdeye Yakın Kasları Tutan Diğer Nedenler
Kalça ve omuz kaslarında güçsüzlük yapan tek neden amyotrofi değildir. Değerlendirmede şu durumlar da akla gelmelidir:
- CIDP (kronik inflamatuar (enflamatuar) demiyelinizan polinöropati) ve Guillain-Barré sendromu: Sinir köklerini de tutan bu bağışıklık kaynaklı nöropatilerde güçsüzlük hem ellerde ve ayaklarda hem de kalça ve omuz kaslarında görülebilir. Bu hastalıkları Guillain-Barré sendromu yazısında anlattım.
- Bel ve boyun fıtığı: Sinir kökü sıkışması da bacakta ya da kolda ağrı ve güçsüzlük yapar; ancak ağrı genellikle bel ya da boyun ağrısıyla birliktedir ve hareketle değişir.
- Tiroid bezinin az çalışması: Kalça ve omuz kaslarında güçsüzlüğe ve kas ağrısına yol açabilir.
- Porfiri: Karın ağrısı ataklarıyla birlikte giden, gövdeye yakın kasları tutan nadir bir metabolik hastalıktır.
Kas Hastalıkları ve Statinlerle Karışması
Kalça ve omuz kaslarında güçsüzlük, sinirlerden çok kasların kendisinden de kaynaklanabilir. Kas enflamasyonları (miyozitler), tiroid hastalıkları ve kolesterol ilaçları (statinler) kas ağrısına ve güçsüzlüğe yol açabilir. Statinlerde kas ağrısı sık görülür, belirgin kas hasarı ise nadirdir; ancak ilacı bıraktıktan sonra da süren güçsüzlükte bağışıklık kaynaklı bir kas hastalığı araştırılmalıdır.
Sinir ve kas hastalıklarını ayırmak için kas enzimi (CK) tahlili ve EMG yapılır. Amyotrofide genellikle belirgin ağrı ve sinir tutulumu bulguları vardır, kas hastalıklarında ise CK sıklıkla yüksektir.
Ne Zaman Hekime Başvurmalı?
Kalçada, uylukta ya da omuzda aniden başlayan şiddetli ağrının ardından güçsüzlük gelişiyorsa beklemeden bir nöroloğa başvurmanız önerilir. Özellikle şu durumlar önemlidir:
- Merdiven çıkmakta, oturduğu yerden kalkmakta ya da kolunu kaldırmakta yeni başlayan zorlanma
- Uyluk ya da omuz kaslarında gözle görülür erime
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Ağrı azaldığı halde güçsüzlüğün artması
Erken tanı hem gereksiz ameliyatları önler hem de fizik tedaviye zamanında başlanmasını sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Amyotrofi ve proksimal nöropatilerle ilgili en sık sorulan soruları kısaca yanıtladım.
• Amyotrofi ile ALS aynı şey mi?
Hayır. ALS'nin açık adı amyotrofik lateral sklerozdur. İki adda da geçen "amyotrofi" kas erimesi demektir, ama hastalıklar farklıdır. Diyabetik amyotrofi ve diğer proksimal nöropatilerde güçsüzlük çoğu zaman şiddetli ağrıyla başlar, uyuşma eşlik edebilir ve aylar içinde düzelir. ALS'de ise ağrı ve his kaybı olmadan, yavaş yavaş ilerleyen güçsüzlük, kas seğirmeleri ve kas erimesi görülür. Ayrımı nörolojik muayene ve EMG ile yapılır.
• Diyabetik amyotrofi geçer mi?
Çoğu kişide evet. Ağrı genellikle aylar içinde azalır, güçsüzlük ise daha yavaş düzelir. Düzelme bir iki yıl sürebilir ve bazı kişilerde hafif bir güçsüzlük kalabilir. Fizik tedavi bu süreçte çok önemlidir.
• Kan şekerim çok yüksek değildi, neden oldu?
Diyabetik amyotrofi çoğu zaman kan şekeri çok yüksek olmayan, hafif diyabeti olan kişilerde görülür. Bunun nedeni, tablonun yalnızca yüksek şekerden değil, bağışıklık sisteminin sinirlerdeki küçük damarları etkilemesinden kaynaklandığının düşünülmesidir.
• Omzumu kaldıramıyorum, donuk omuz mu?
Olabilir, ancak şiddetli bir ağrının ardından gelen güçsüzlük ve kas erimesi varsa nevraljik amyotrofi de düşünülmelidir. Donuk omuzda hareket kısıtlılığı ağrıya ve eklem sertliğine bağlıdır, kas gücü ise korunur. Ayrım muayene ve EMG ile yapılır.
Referanslar
- Dyck PJ, Windebank AJ. Diabetic and nondiabetic lumbosacral radiculoplexus neuropathies: new insights into pathophysiology and treatment. Muscle Nerve. 2002;25(4):477-491.
- Chan YC, Lo YL, Chan ES. Immunotherapy for diabetic amyotrophy. Cochrane Database Syst Rev. 2017;7(7):CD006521.
- van Alfen N, van Engelen BG. The clinical spectrum of neuralgic amyotrophy in 246 cases. Brain. 2006;129(Pt 2):438-450.
- van Alfen N. Clinical and pathophysiological concepts of neuralgic amyotrophy. Nat Rev Neurol. 2011;7(6):315-322.
- Feldman EL, Callaghan BC, Pop-Busui R, et al. Diabetic neuropathy. Nat Rev Dis Primers. 2019;5(1):41.
- Castelli G, Desai KM, Cantone RE. Peripheral Neuropathy: Evaluation and Differential Diagnosis. Am Fam Physician. 2020;102(12):732-739.



